Sử Thi Tây Nguyên
Đam San, Xinh Nhã — tiếng khan bên bếp lửa nhà dài.
Vì sao câu chuyện này còn được kể
Đam San, Xinh Nhã được hát theo lối "khan" — nghệ nhân ứng tác kéo dài nhiều đêm liền bên bếp lửa nhà dài, không phải một văn bản cố định mà là nghi lễ sống, mỗi lần hát lại khác đi đôi chút. Cấu trúc xã hội mẫu hệ của người Ê Đê, Gia Rai in đậm trong sử thi: phụ nữ chủ động chọn chồng, nhà dài thuộc về dòng mẹ — khác hẳn hình dung phụ hệ quen thuộc ở người Kinh.
Dòng thời gian
Trục huyền sử của chuyên đề — từ buổi khai thiên tới hồi kết.
Tục nối dây
Dòng họ chỉ định Đam San nối dây với Hơ Nhị và Hơ Bhị. Chàng nói "không" — điều chưa ai từng nói.
Đọc chương này →Ông Trời cưỡng ép
Chàng bỏ trốn nhiều lần, bị đón về nhiều lần; cuối cùng Trời buộc chàng phải theo.
Đọc chương này →Buôn giàu lên
Đam San làm tù trưởng: chiêng đầy vách, ché đầy sàn, người tứ xứ về ở.
Đọc chương này →Mtao Grư cướp vợ
Đam San đánh bại Mtao Grư, đòi lại Hơ Nhị.
Đọc chương này →Chiến thắng Mtao Mxây
Khiêu chiến dưới chân cầu thang → múa khiên → miếng trầu của Hơ Nhị → Trời mách ném chày vào vành tai. Chiêng nổi mừng chiến thắng.
Đọc chương này →Chặt cây smuk
Chàng chặt cây thần dù bị can. Hai người vợ ngã xuống chết.
Đọc chương này →Lên trời xin thuốc
Đam San đi tìm Ông Trời, xin được thuốc, cứu sống hai người vợ.
Đọc chương này →Lên đường bắt Nữ Thần Mặt Trời
Chàng tuyên bố đi, mặc hai vợ can. Vượt rừng khộp, đồi tranh, suối sâu.
Đọc chương này →Vượt Rừng Sáp Đen (lượt đi)
Trời chưa sáng, đất sáp còn cứng — chàng men theo mép mà qua được.
Đọc chương này →Bị từ chối
Nữ Thần Mặt Trời từ chối: nàng thuộc về tất cả, không thuộc về ai. Nàng giục chàng về trước khi trời sáng.
Đọc chương này →Rừng Sáp Đen nuốt chàng
Mặt trời lên, đất sáp chảy ra. Ngựa lún, chàng lún. Chàng chết một mình, không ai chứng kiến.
Đọc chương này →Vòng đời khép lại
Hơ Âng sinh Đam San cháu. Đứa bé lớn lên, và lại được đưa về nhà dài theo đúng tục nối dây.
Đọc chương này →Đời trước
Giarơ Bú giết Giarơ Kốt, phá buôn, bắt vợ ông đi — bà đang mang thai Xinh Nhã.
Đọc chương này →Đứa trẻ không tên cha
Xinh Nhã lớn lên trong cảnh lưu lạc, hỏi mãi mà mẹ không nói.
Đọc chương này →Sự thật buột ra
Chàng biết chuyện từ miệng người khác; về hỏi mẹ; mẹ kể hết.
Đọc chương này →Mài đao, tập múa khiên
Nhiều mùa rẫy ròng rã chuẩn bị — chặng dài nhất của cung truyện.
Đọc chương này →Hỏi đường
Chàng hỏi người đi buôn, thợ săn, người già: đường đi, số tôi tớ, lối múa khiên của kẻ thù.
Đọc chương này →Đêm rượu cần tiễn
Cả buôn nổi lửa. Chàng nói câu duy nhất: "Ta đi đòi mẹ ta, đòi chiêng ché của cha ta, đòi cái tên của nhà ta."
Đọc chương này →Bảy ngày đường
Qua suối, qua rừng khộp, lên dốc dài.
Đọc chương này →Khiêu chiến & trận múa khiên
Xưng danh con Giarơ Kốt dưới chân cầu thang; hạ Giarơ Bú.
Đọc chương này →Mẹ bước xuống cầu thang
Người mẹ nhận ra tấm mền chiến chính tay bà dệt.
Đọc chương này →Chiêng của Giarơ Kốt ngân lại
Chàng tự tay đánh bài chiêng cũ. Người già trong buôn nhận ra bài ấy. Cái tên Giarơ Kốt được nói to giữa buôn.
Đọc chương này →