"Ta đi bắt Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ."

Đam San nói câu ấy giữa nhà dài, trước mặt hai người vợ và cả buôn. Không ai cười. Cũng không ai dám can.

Trước đó, chàng đã hỏi khắp vùng.

Chàng hỏi những người già nhất. Chàng hỏi những người đi xa nhất. Chàng hỏi những kẻ đã từng vượt qua bảy con suối, chín ngọn đồi.

Ai cũng nói cùng một điều: có một người đàn bà đẹp nhất trần gian, ở tận nơi mặt trời mọc. Nàng là Nữ Thần Mặt Trời. Chưa người phàm nào lấy được nàng. Chưa người phàm nào tới được nhà nàng mà quay về.

Người ta kể rằng đường đi tới đó phải băng qua rừng già không dấu chân, qua vùng đất nhão đen như sáp mà bước xuống là lún. Người ta kể rằng bao nhiêu tù trưởng đã lên đường và không ai về.

Nghe xong, Đam San gật đầu.

Với chàng, đó không phải lời cảnh báo. Đó là lời mời.

Hơ Nhị và Hơ Bhị níu lấy chàng.

"Đừng đi. Nhà mình chiêng đã đầy vách, ché đã đầy sàn, trâu đã đầy bãi. Ông còn thiếu gì nữa mà đi?"

Đam San nhìn hai nàng.

Chàng không thiếu gì cả. Chàng biết thế. Nhưng tất cả những thứ chàng đang có đều là những thứ đã có sẵn — có sẵn theo tục lệ, theo dòng họ, theo ý Trời. Chưa một thứ nào là do chính chàng chọn lấy và giành lấy từ tay không.

Nữ Thần Mặt Trời là thứ duy nhất chưa ai chạm tới.

"Ta đi," chàng nói. "Ta phải đi."

Chàng buộc lại khố, quấn lại tấm mền chiến, khoác khiên, cầm đao. Chàng dắt con ngựa của mình ra khỏi sân.

Cả buôn đứng nhìn theo. Không ai đánh chiêng tiễn chàng. Người ta chỉ đứng đó, im lặng, cho tới khi bóng người và bóng ngựa khuất sau rặng cây.

Đam San đi về phía mặt trời mọc.

Chàng đi qua rừng khộp lá đỏ, lá rụng dày tới mắt cá chân. Chàng đi qua đồi tranh cao ngập đầu người, tranh cứa vào tay chàng thành vệt. Chàng đi qua suối cạn, suối sâu, suối chảy xiết tới mức ngựa phải bơi.

Chàng đi một ngày, hai ngày, rồi không đếm nữa.

Rừng mỗi lúc một lạ. Cây mỗi lúc một to. Có những thân cây mà một vòng tay chàng ôm không giáp. Tiếng chim đổi khác. Rồi tiếng chim tắt hẳn.

Và tới một khúc, mặt đất dưới chân đổi màu.

Nó đen. Nó nhão. Nó mềm như sáp ong bị hơ nóng. Vó ngựa giẫm xuống thì lún, rút lên thì kêu ọc ạch, và cái vệt lún ấy khép lại ngay như chưa từng có ai đi qua.

Đây là Rừng Sáp Đen(1).

Người ta đã dặn chàng về chỗ này. Đam San nhớ. Chàng ghì cương, cho ngựa men theo mép rừng, chọn chỗ đất cứng mà đi, và cuối cùng chàng qua được.

Chàng qua được — lần đi.

Rồi ánh sáng hiện ra trước mặt chàng.

Không phải ánh sáng của một đám cháy rừng. Cũng không phải ánh sáng của mặt trời buổi chiều đổ xuống rẫy. Đây là một thứ ánh sáng đứng yên, dày, tràn khắp, khiến người ta không phân biệt được đâu là trời đâu là đất.

Giữa vùng sáng ấy là một ngôi nhà.

Đam San buộc ngựa. Chàng bước lên cầu thang. Chàng bước vào — và chàng thấy nàng.

Sử thi tả nàng bằng những gì đẹp nhất mà người Ê Đê biết đến. Tóc nàng dài chảy xuống sàn. Nàng ngồi dệt, và tấm vải trên khung sáng lên như có lửa bên trong. Nàng ngẩng lên nhìn chàng.

Đam San là người chưa từng cúi đầu trước ai. Nhưng đứng trước nàng, chàng phải chớp mắt.

Chàng ngỏ lời ngay, thẳng, không vòng vo — đúng kiểu Đam San:

"Ta tới đây để đón nàng về làm vợ ta."

Nữ Thần Mặt Trời không giận. Nàng cũng không cười chàng.

Nàng nói với chàng rằng nàng không thể theo chàng. Không phải vì chàng không xứng — mà vì nàng là mặt trời.

Nàng ở đây thì rừng có ngày, rẫy có nắng, lúa có hạt, người có mùa gặt. Nàng đi khỏi đây thì cả mặt đất chìm trong tối. Nàng không thuộc về một nhà dài nào, một buôn nào, một người đàn ông nào. Nàng thuộc về tất cả.

Rồi nàng bảo chàng một điều nữa, và đây mới là điều quan trọng nhất:

"Về đi. Về ngay bây giờ. Đi trước khi ta ra khỏi nhà."

Vì khi nàng bước ra, mặt trời sẽ lên. Và khi mặt trời lên, vùng đất sáp đen kia sẽ nóng chảy ra.

Đam San đứng đó rất lâu.

Chàng đã đi bao nhiêu ngày. Chàng đã vượt bao nhiêu suối. Chàng đã băng qua vùng đất mà bao nhiêu tù trưởng khác đã nằm lại. Chàng đã tới được nơi này — nơi mà cả trần gian nói là không tới được.

Và câu trả lời chàng nhận được là: không.

Lần đầu tiên trong đời, Đam San gặp một thứ mà khiên đao không giải quyết được, mà tài múa khiên không giải quyết được, mà cả lời mách của Ông Trời cũng không giải quyết được.

Có những thứ con người không lấy được. Không phải vì con người yếu. Mà vì chúng không phải để cho ai lấy cả.

Đam San quay lưng. Chàng bước xuống cầu thang. Chàng cởi dây, lên ngựa.

Phía sau chàng, trong ngôi nhà sáng rực, Nữ Thần Mặt Trời đã đứng dậy khỏi khung dệt.

Phía trước chàng, chân trời bắt đầu hửng lên một vệt đỏ.

Và giữa chàng với buôn làng của chàng, còn nguyên cả một cánh rừng sáp đen.

(1) Rừng Sáp Đen: trong khan Đam San, đây là vùng đất nhão đen như sáp nằm trên đường tới nhà Nữ Thần Mặt Trời. Đất ấy mềm ra dưới nắng và nuốt lấy bất cứ ai đi qua.

🌏 So sánh đa văn hóa (M7) — người anh hùng đi tìm cái không thể đạt:

- Đam San vượt rừng già và đất sáp đen để tới nhà Nữ Thần Mặt Trời — và bị từ chối.

- Gilgamesh (Lưỡng Hà) vượt núi đôi Mashu và đường hầm tối mười hai canh giờ, qua Biển Tử Thần, để tìm sự bất tử — và cũng ra về tay không.

Hai câu chuyện cách nhau nửa vòng trái đất và mấy nghìn năm, nhưng cấu trúc giống nhau đến kinh ngạc: hành trình dài qua vùng đất chết → gặp một nhân vật nữ ở tận cùng thế gian → được khuyên "về đi, đây không phải chỗ của ngươi" → và người anh hùng phải quay về mà không có thứ mình đi tìm. Siduri bảo Gilgamesh hãy về ăn ngon mặc đẹp và thương lấy vợ con; Nữ Thần Mặt Trời bảo Đam San hãy về ngay trước khi trời sáng. Cả hai lời khuyên đều là một: hãy chấp nhận làm người.

Khác nhau ở chỗ nào? Gilgamesh nghe lời và sống. Đam San thì… hãy đọc tale sau.

📜 Dòng thời gian (M5): Mốc 5 — chuyến đi xa nhất và cũng là chuyến cuối cùng.

🕸️ Bản đồ nhân vật (M1): Nữ Thần Mặt Trời là nhân vật duy nhất trong toàn bộ khan Đam San mà chàng không thắng được, không thuyết phục được, và cũng không thể oán trách. Bà không phải kẻ thù. Bà là giới hạn.