Truyền Thuyết Thời Dựng Nước

Bản cổ nhất trong nhóm. Thần Ea lách lời thề bằng cách nói qua vách lau sậy. Thả bồ câu → én → quạ không về. Sau lụt, Enlil ban bất tử — nhưng là ngoại lệ duy nhất, không dành cho phần còn lại của loài người.

Không thả chim. Điểm riêng nằm ở khúc sau lụt: ném 'xương của Mẹ Đất' (đá) qua vai, đá hóa thành người mới — tái tạo loài người từ vật chất vô tri, biểu tượng của sự bền bỉ.

Không có thần nổi giận: đây là nạn lụt cuối chu kỳ vũ trụ (pralaya). Cá Matsya kéo thuyền buộc vào sừng lên đỉnh Himavan. Hủy diệt là một pha của vòng tuần hoàn, không phải hình phạt.

ĐẢO NGƯỢC MÔ-TÍP CHIM: người bên trong không thả chim ra, chim tự bay tới gõ vào vách trống báo đất cạn. Cứu vì lòng tốt vặt (mời ông cụ bát cháo ngô), không vì đức tin hay dòng dõi. Có thêm một tầng bốn bản kia không có: khối thịt đầu tiên bị chia nhỏ rắc theo gió thành các dân tộc.

Bản duy nhất KHÔNG chạy trốn bằng thuyền. Đại Vũ khơi sông dẫn nước ra biển ròng rã 13 năm, ba lần qua nhà không vào — đề cao lao động, đức trị và trách nhiệm cộng đồng thay vì sự sống sót cá nhân.

Vật nổi là cái trống gỗ khoét từ thân cây cổ thụ, bịt kín hai mặt — vật của nhà rông, tức vật của cả làng, không phải con thuyền của một gia đình.

Người báo trước không phải thần mà là một con vật được tha mạng: con dúi mắc bẫy được thả, quay lại báo trước bảy ngày. Điều kiêng thả dúi mắc bẫy còn giữ đến nay.

Vật cứu là quả bầu, và nó tiếp tục thành nơi loài người chui ra — dị bản chung của Khơ Mú, Xinh Mun, Kháng, Mảng, Thái. Quả bầu khô treo vách nhà sàn để nhớ rằng các dân tộc từng ở chung một cái vỏ.

Vật nổi là chiếc trống đồng nghi lễ — hiện vật mà người Lô Lô đến nay VẪN đang dùng thật trong tang lễ, nên mô-típ nối thẳng vào đời sống đương đại chứ không dừng ở truyện kể.

Biến thể 'đất sụt thành hồ': không có nước từ trên đổ xuống mà cả một plei sụt xuống trong đêm, sáng ra chỉ còn mặt nước phẳng lặng. Tai họa đi từ dưới lên, không từ trên xuống.

Nữ Oa vừa TẠO vừa CỨU loài người (nặn người từ đất vàng, rồi vá trời sập) — vai người mẹ bảo bọc, không phải kẻ đánh cắp hay kẻ trừng phạt như Prometheus.

Loài người thế hệ hai được tái tạo từ ĐÁ ném qua vai — vật chất vô tri nhất, và không cần bàn tay nặn của thần.

Người được nặn từ đất sét trộn MÁU KINGU, và mục đích được nói thẳng: sinh ra để lao động thay các thần. Bản duy nhất mà loài người là công cụ ngay từ thiết kế.

Hai khúc gỗ dạt bờ được Odin, Vili, Vé thổi hồn — ba vị chia nhau ban ba thứ khác nhau (hơi thở, ý chí, giác quan), nên con người là sản phẩm hợp tác chứ không của một đấng.

Loài người sinh ra từ NƯỚC MẮT của thần — nguồn gốc gắn với nỗi buồn chứ với ý định tạo tác.

Thần phải XUỐNG ĐỊA NGỤC lấy xương người của thời đại trước để tạo lại loài người — con người mắc nợ ngay từ lúc được tạo ra, nền tảng của văn hóa hiến tế.

Từ cùng một ổ nở ra thú, chim, cá VÀ loài người — người Mường, người Kinh, người Thái cùng một ổ rồi chia nhau đi ở. Không ai ra trước để giành phần anh.

Mạnh TỪ TRONG NÔI (bóp chết hai con rắn) và mạnh vì DÒNG MÁU — là con Zeus. Sức mạnh ấy thuộc về riêng chàng, không nợ ai.

Từ nhỏ đã có sức mạnh không ai địch nổi; nhưng sức mạnh ấy gắn với một BẢO VẬT (búa Mjölnir) do người lùn rèn, nên mất búa là mất thế.

Từ hồ mà ra và cuối cùng trở lại hồ — nhưng gươm ở đây trước hết là thứ CHỌN CHỦ (rút được khỏi đá là vua), tức nó xác lập quyền chứ không chỉ hỗ trợ quyền.

Thanh gươm DUY NHẤT trong kho có công dụng là XIN MƯA, không phải để đánh: nóng đến mức nhúng xuống suối thì suối cạn, và người giữ nó chỉ hé nó ra khi trời không mưa. Vua Lửa không có ngai, không có quân.

Không được thần trao mà được LẤY RA TỪ XÁC QUÁI VẬT — trong đuôi mãng xà tám đầu; báu vật là chiến lợi phẩm, sau thành một trong ba thần khí hoàng gia.