Truyện Ma Dân Gian Thế Giới

Hồn người chết oan, không siêu thoát. Trong Kwaidan hiện ra y hệt người sống — mặc giáp, cầm đèn, nói năng lễ độ; đó mới là chỗ đáng sợ, bạn không nhận ra. Nổi tiếng nhất là hồn binh sĩ nhà Taira chết trận Dan-no-ura (1185).

Nơi ở

Nghĩa địa, bãi chiến trường cũ, chùa gần biển, nơi có người chết mà không ai cúng giỗ.

Điểm yếu

Viết kinh Bát Nhã Tâm Kinh lên khắp thân thể — chữ kinh làm người ta hóa vô hình trước mắt ma. Cúng giỗ đầy đủ, tụng kinh cầu siêu. Và đừng đáp lời khi có ai gọi tên trong đêm.

Thoạt nhìn là một người bình thường — thường là cô gái đang khóc quay lưng lại. Khi quay mặt lại: nhẵn thín, không mắt, không mũi, không miệng, như quả trứng. Nó không giết ai, nó chỉ dọa — rồi dọa lần thứ hai ở nơi bạn tưởng đã an toàn.

Nơi ở

Con dốc Kii-no-kuni-zaka ở Edo (Tokyo cũ), bên hào nước, sau khi trời tối. Đường vắng, hàng quán khuya.

Điểm yếu

Đừng đi con dốc ấy một mình sau khi mặt trời lặn. Đừng dừng lại hỏi han người lạ khóc bên đường. Và đừng vội tin rằng mình đã chạy thoát — đòn thứ hai mới là đòn thật.

Ban ngày là người hoàn toàn bình thường — hàng xóm, chủ quán trọ, cả một gia đình tiều phu. Ban đêm đầu rời khỏi thân bay đi (biến thể nukekubi), để lại cái thân nằm im như đang ngủ. Nỗi sợ ở đây là người quen hóa lạ.

Nơi ở

Nhà dân, quán trọ, những nếp nhà lẻ trong rừng — nghĩa là ở giữa loài người.

Điểm yếu

Nếu gặp nukekubi: giấu cái thân không đầu đi — đầu sẽ không gắn lại được và mất sức khi trời sáng. Nhiều rokurokubi vô hại, chỉ lén liếm dầu đèn.

Một khuôn mặt lạ phản chiếu trong bát nước, mỉm cười. Bạn đổ đi, rót lại — nó vẫn ở đó. Bạn uống cạn cả bát. Đêm ấy nó gõ cửa, tự xưng tên, và nói rằng bạn vừa nuốt nó vào người — nên bây giờ nó có quyền đòi.

Nơi ở

Trong nhà. Trong đồ dùng hằng ngày. Trong nước.

Điểm yếu

Đừng uống thứ nước có bóng người lạ trong đó. Nói rộng ra: đừng nuốt vào thứ mình chưa nhìn kỹ.

KHÔNG phải bá tước quý tộc áo choàng đen. Ma cà rồng dân gian Slav là một người làng vừa mới chết — chồng bạn, hàng xóm bạn — đêm đêm về đứng bên giường người thân. Người bị thăm cứ héo mòn đi, rồi cũng chết, rồi cũng trở về.

Nơi ở

Làng nhỏ vùng Balkan, mùa đông, sau một cái tang. Vụ có hồ sơ: Kisiljevo (1725) và Medveđa (1731–32), Serbia.

Điểm yếu

Chôn cất đúng nghi lễ và đủ lễ — đó là cách phòng chính. Tỏi, thánh giá, đất mộ được làm phép.

Ma cà rồng dân gian Romania. Hồn người chết chưa yên trở về đúng ngôi nhà cũ, gõ cửa, và gọi đúng tên người thân bằng đúng giọng cũ. Nó không phá cửa. Nó đợi bạn mở.

Nơi ở

Transilvania, Wallachia; nhà cũ của chính nó. Mạnh nhất đêm Thánh Andrei (30/11) và đêm giao mùa.

Điểm yếu

Không bao giờ đáp lời gọi đầu tiên — strigoi chỉ gọi được ba lần. Tỏi bôi khung cửa và cửa sổ. Phủ vải kín mọi tấm gương trong nhà có tang. Rắc hạt kê/thóc trước cửa — kẻ trở về phải đếm tới khi gà gáy thì phải đi.

Hình người bằng đất đen, nặng nề, đi lún cả nền nhà thờ. Mí mắt dài chấm đất — hắn không tự mở mắt được, phải có kẻ khác nâng lên. Nhưng khi mắt hắn mở ra và nhìn thấy bạn, thì mọi thứ khác trong bóng tối cũng thấy bạn.

Nơi ở

Nhà thờ gỗ bỏ hoang trong đêm thứ ba. Vùng thảo nguyên Ukraina.

Điểm yếu

Vẽ một vòng phấn thánh quanh chỗ mình đứng và không bước ra. Đọc kinh không ngừng. Và luật quan trọng nhất: ĐỪNG NHÌN NÓ — nó không thấy bạn nếu bạn không nhìn nó.

Ban ngày là một bà lão. Ban đêm là một cô gái trẻ đẹp, trèo lên lưng người ta mà cưỡi bay qua đồng cỏ. Người bị cưỡi sáng ra kiệt sức, không dám kể với ai vì chẳng ai tin.

Nơi ở

Trang trại hẻo lánh, đêm trăng, thảo nguyên.

Điểm yếu

Không xin ngủ nhờ nhà lạ trong đêm. Đọc kinh trước khi ngủ. Nếu bị cưỡi — theo truyện — phải đọc kinh ngược lại để đảo thế.

Người đàn bà tóc dài, áo choàng xám hoặc xanh, mắt đỏ vì khóc mãi. Nàng khóc than trong đêm trước khi có người trong nhà qua đời. Nàng không gây ra cái chết — nàng chỉ khóc trước. Biến thể Scotland là bean-nighe, người đàn bà giặt áo của kẻ sắp chết bên suối.

Nơi ở

Bờ giậu, bờ suối, ngoài cửa sổ nhà có người ốm, miền tây Ireland. Dân gian nói nàng chỉ theo vài dòng họ Gael cổ (các họ có tiền tố Ó/Mac).

Điểm yếu

Không tránh được — vì nàng là tin báo, không phải mối nguy. Điều kiêng: nếu thấy nàng đang chải tóc bên suối và làm rơi chiếc lược, đừng nhặt lược lên. Nhặt là mang điềm về nhà.

Con chó đen to như con bê, lông xù, một mắt hoặc hai mắt đỏ rực như than. Đi không có tiếng chân. Gặp nó ban đêm trên đường quê là điềm dữ.

Nơi ở

East Anglia (Norfolk, Suffolk) — đường ven biển, nghĩa trang, ngã ba đường, đêm giông.

Điểm yếu

Đi đường vắng ban đêm thì đừng ngoái lại. Không nhìn thẳng vào mắt nó. Về nhà trước khi giông tới.

Một đốm lửa xanh nhợt lơ lửng trên đầm lầy, luôn ở phía trước, luôn cách bạn đúng một quãng. Đi theo nó là lạc. Truyền thuyết Ireland gọi một trong những đốm ấy là Jack — kẻ keo kiệt lừa quỷ hai lần, chết đi không nơi nào nhận, phải lang thang mãi với một hòn than trong củ cải khoét rỗng.

Nơi ở

Đầm lầy, đồng hoang, nghĩa địa; đặc biệt đêm Samhain (31/10) — đêm màn giữa hai thế giới mỏng nhất.

Điểm yếu

Đừng đi theo ánh sáng nào không có người cầm. Đêm Samhain thì đeo mặt nạ để "kẻ bên kia" không nhận ra mình. Và khoét đèn đặt trước cửa để Jack biết đường mà đi qua, đừng ghé.

Một quý bà mặc áo gấm màu nâu, đứng hoặc đi trên cầu thang lớn của Raynham Hall (Norfolk). Bà không nói, không đuổi ai, không tương tác — bà chỉ đi lại đúng một lộ trình cũ, đêm này qua đêm khác. Giới nghiên cứu gọi kiểu này là residual haunting: không phải hồn, mà là một vết hằn của thói quen.

Nơi ở

Hành lang, cầu thang, phòng tranh của nhà cổ Anh.

Điểm yếu

Không cần tránh — kiểu ma này không hại người. Truyền thống Anh chỉ khuyên: đừng đuổi theo, và đừng nói chuyện với bà.

Người đàn bà áo trắng dài, tóc xõa che mặt, đi dọc bờ sông suốt đêm. Nàng khóc và gọi: "¡Ay, mis hijos!" — "Ôi, các con tôi!" Nàng đi tìm những đứa con nàng đã mất, và người ta bảo nàng không phân biệt được đâu là con nàng, đâu là con người khác.

Nơi ở

Bờ sông, kênh, hồ, giếng — luôn luôn gắn với nước. Khắp Mexico và Trung Mỹ, từ thời thuộc địa.

Điểm yếu

Không ra bờ sông sau khi trời tối — lời dặn con phổ biến nhất của các bà mẹ Mexico. Không đáp lời khi nghe tiếng khóc. Và một luật rợn người: nghe tiếng khóc rất XA nghĩa là nàng đang ở rất GẦN.

Hồn con gái chết trẻ, chôn vội bên đường hoặc trong khuôn viên chùa hoang. Điểm khác biệt so với ma phương Tây: nàng thường không phải kẻ ác mà là kẻ bị sai khiến — có một thứ mạnh hơn nắm hài cốt nàng và bắt nàng đi dụ khách trọ. Nàng chờ một người đủ chính trực để nói ra sự thật.

Nơi ở

Chùa hoang, quán trọ vắng, mộ vô chủ dưới gốc bạch dương, đêm có trăng.

Điểm yếu

Không phải bùa chú, mà là tâm không động: không tham sắc, không tham tiền. Cách giải triệt để: tìm hài cốt nàng, dời về chôn nơi yên lành — hồn được yên thì không còn bị sai khiến.

Cáo tu luyện lâu năm hóa thành người, thường là thiếu nữ. Trong Liêu Trai, hồ ly không phải quái vật — nàng đi chợ, lấy chồng, cãi nhau với mẹ chồng, cười phá lên giữa đám đông. Nỗi rợn của hồ ly là nỗi rợn dịu: người bên cạnh bạn có thể không phải người, mà vẫn thương bạn thật lòng.

Nơi ở

Thôn núi không có trên bản đồ, vườn hoa, nhà cũ có mồ mả gần đó.

Điểm yếu

Chó dữ kỵ cáo tinh; bóng và ảnh phản chiếu đôi khi lộ đuôi. Nhưng Liêu Trai gợi ý cách khác hẳn: đối xử tử tế thì hồ ly báo ơn, bạc bẽo thì hồ ly báo oán. Vấn đề không nằm ở nó.

Nó không có gương mặt của riêng mình. Nó cầm bút tô màu lên một tấm da người, rồi khoác lên như khoác áo — và bước ra ngoài làm một cô gái xinh đẹp lạc đường.

Nơi ở

Thư phòng, nhà người tốt bụng vừa nhận cưu mang một người lạ.

Điểm yếu

Đạo sĩ nhận ra "tà khí trên người" trước khi mắt thường thấy gì. Bùa phất trần treo cửa. Nhưng bài học thật nằm ở câu bình của Bồ Tùng Linh: người đời thấy cái đẹp thì mê, không ai chịu nhìn xem dưới lớp da vẽ là gì.

Một bóng đội vương miện, tà áo dài lê trên lá khô, đi theo người đi đêm trong rừng và gọi trẻ con bằng giọng rất ngọt. Nỗi kinh hoàng không nằm ở hình dáng hắn — mà ở chỗ chỉ đứa trẻ nghe thấy; người cha chỉ thấy sương mù và gió trong lá khô.

Nơi ở

Rừng đêm, đường về nhà, khi trong nhà có trẻ đang sốt.

Điểm yếu

Đừng đáp lời. Đừng để trẻ con một mình trong rừng sau khi tối. Trong bài ballad không có cách nào tránh — và đó chính là điều làm nó đáng sợ.

Bà có hai mặt theo đúng nghĩa đen: mặt đẹp rực rỡ như tuyết mới, và mặt sắt mũi dài. Trong Mười Hai Đêm giữa Giáng Sinh và ngày 6/1, bà đi từng nhà kiểm tra: con sợi đã kéo xong chưa, nhà đã dọn chưa, đêm nay có ăn đúng món cháo truyền thống không.

Nơi ở

Làng vùng Alps — Bayern, Áo, Tyrol. Vào nhà qua ống khói hoặc cửa sổ, trong mười hai đêm ấy.

Điểm yếu

Làm xong việc trước đêm cấm. Dọn nhà sạch. Ăn đúng món cháo bà đòi và để lại một phần cho bà.