
Thần Thoại Celtic & Slavic
Tuatha Dé Danann, Cú Chulainn, Baba Yaga và Koschei.
Vì sao câu chuyện này còn được kể
Celtic và Slav là hai truyền thống bị Kitô giáo hoá đè lên trong nhiều thế kỷ, nên phần lớn những gì còn lại đến từ các ghi chép muộn, đã lai tạp — khiến nhân vật như Cú Chulainn hay Baba Yaga vừa mang dấu vết ngoại giáo cổ xưa vừa nhuốm màu luân lý Kitô giáo về sau. Baba Yaga đặc biệt vì bà vừa là quái vật ăn thịt trẻ con vừa có thể là ân nhân ban phép — một mơ hồ đạo đức hiếm gặp trong cổ tích phương Tây.
So sánh đa văn hoá
Chuyên đề này góp mặt trong 3 mô-típ chung của nhân loại.
Cùng một mô-típ xuất hiện ở nhiều nền văn hoá cách nhau hàng nghìn cây số. Chỗ chúng khác nhau mới là chỗ đáng đọc.
Anh hùng giết rồng / quái vật
Mô-típ chạy từ Bắc Âu qua Anh, Nhật tới Việt Nam. Chỗ đáng bàn nhất: Thạch Sanh thắng trận lớn nhất đời mình mà KHÔNG GIẾT AI.
- Sigurd giết rồng FafnirBắc Âu / Germanic
Chiến lợi phẩm là kho vàng BỊ NGUYỀN, và phần thưởng thật lại là việc nếm máu rồng để hiểu tiếng chim — thứ cứu mạng chàng khỏi chính người thầy.
- Beowulf và con rồngAnh cổ (Beowulf)
Trận cuối của một ông vua ĐÃ GIÀ, đánh vì dân chứ vì danh; hạ được rồng nhưng chết vì vết thương, và chỉ một hiệp sĩ trẻ ở lại chứng kiến.
- Susanoo & Yamata-no-OrochiNhật Bản
Thắng bằng MƯU chứ không bằng sức: bày tám vò rượu mạnh cho tám cái đầu chúi vào uống say rồi chém từng khúc. Con quái là hiện thân của lũ lụt sông Hi hằng năm.
- Thạch SanhViệt Nam
Diệt chằn tinh và đại bàng tinh, nhưng trận LỚN NHẤT đời chàng — lui quân mười tám nước chư hầu — thắng mà không giết ai: vũ khí là cây đàn và một niêu cơm.
- Zmey GorynychSlavicchuyên đề nàychưa có truyện
Rồng nhiều đầu chặt một mọc hai, canh cầu Kalinov bắc qua sông Lửa — ranh giới cõi sống và cõi chết; phải thiêu cổ ngay sau mỗi nhát chém.
Cây vũ trụ
Ở mọi nền văn hóa khác, cây vũ trụ là thứ PHẢI GIỮ — cây đổ thì vũ trụ sụp. Ở người Mường thì ngược hẳn: cây phải chết đi thì thế gian mới sống được.
- Cây chu đồngMường (Việt Nam)
BỊ HẠ XUỐNG vì tán nó che hết ánh sáng, cỏ không mọc được. Người hạ nó không phải thần cũng không phải anh hùng được chọn mà là CẢ CỘNG ĐỒNG cầm rìu, chặt suốt nhiều đời. Và không mảnh nào bị bỏ phí: gỗ dựng nhà, kim loại đúc chiêng Mường — mỗi tiếng chiêng hôm nay là một mảnh cây khai thiên đang ngân lên.
- YggdrasilBắc Âu
ĐƯỢC GIỮ GÌN: ba nàng Norn ngày ngày múc nước giếng tưới rễ cho khỏi mục, và rồng Nidhogg gặm rễ là mối đe dọa thường trực với toàn bộ thực tại.
- Cây sồi thế giớiSlavicchuyên đề này
Đứng nguyên, nhưng là một CHIẾN TRƯỜNG: Perun thần sấm ngự trên ngọn (cõi Prav), Veles thần rắn ngự dưới gốc (cõi Nav), và sét đánh nứt thân cây trong cuộc rượt đuổi.
- Cây Bồ Đề, KalpavrikshaẤn Độ / Phật giáochưa có truyện
Trục giác ngộ và cây điều ước — chức năng thiên về TÂM LINH CÁ NHÂN chứ không phải kết cấu vật lý của vũ trụ.
- Cây CeibaMayachưa có truyện
Nối tầng trời, đất và âm phủ; đứng nguyên như Yggdrasil.
Sinh mệnh gửi vào một vật ngoài thân
Nhân vật không thể bị giết bằng cách thông thường vì mạng sống của họ nằm ở nơi khác — và ai tìm ra nơi ấy thì nắm luôn cái chết của họ.
- Cây smukÊ Đê (Việt Nam)
Cây thần gắn sinh mệnh CẢ DÒNG HỌ hai người vợ — không phải một cá nhân. Và người chặt nó chính là chồng họ, chặt vì bị bảo là không được phép: mô-típ bị lật thành bi kịch tự gây.
- Koschei Bất TửSlavicchuyên đề này
Chuỗi cất giấu nhiều tầng: linh hồn trong cây kim, kim trong quả trứng, trứng trong con vịt, vịt trong con thỏ, thỏ trong rương sắt chôn dưới gốc sồi trên đảo Buyan. Kẻ thù phải lần theo cả chuỗi ấy, thường nhờ các con vật mang ơn giúp.