Truyện Dân Gian Khmer & Hoa

ẤM, THIỀN. Ông RẤT HAY THUA, và thua là chỗ hay nhất: quá nửa số mẩu ông tự cười mình. Rất nhiều mẩu không có ai thắng ai cả — tiếng cười nhắm vào CÁI KHÓ, không nhắm vào cái ác.

SẮC, CAY. Gần như mẩu nào cũng có kẻ thua, và kẻ thua thường là người có quyền; hầu như không mẩu nào Quỳnh thua. Tiếng cười của người vừa bị ức hiếp xong — trong khi Nasreddin là tiếng cười của người đã ngồi xuống uống hết chén trà.

SÁNG, HIỀN — và là người DUY NHẤT ở trong cung, làm quan, được vua quý, không phải người ngoài chợ chống lại kẻ trên. Vũ khí là xoay góc nhìn: kẻ một vạch dài gấp đôi bên dưới, vạch của vua tự trông ngắn đi mà không cần chạm vào.

LẠNH. Không cay như Quỳnh, không hiền như Nasreddin: Till không đòi công bằng cho ai, không rút ra bài học gì — ông chỉ chứng minh lời nói của con người đầy lỗ hổng rồi bỏ đi khỏi thành trước khi trời tối.

CÙNG MỘT NGƯỜI, HAI CÁI TÊN: Juha được ghi chép sớm hơn Nasreddin, rồi hai kho hòa vào nhau tới mức nhiều bản gọi hẳn là 'Juha Nasreddin'. Khác biệt sắc thái thật: trong nhiều bản Ả Rập và bản Sicily (Giufà), nhân vật NGỐC THẬT, không có tầng thông thái phía sau.

NHÁNH RIÊNG — mục tiêu khác hẳn cả năm người kia: không hạ bệ ai, không nói câu thấm, chỉ cần TỐI NAY CÓ CÁI BỎ BỤNG. Ông nghèo thật, đói thật, và chiến thắng của ông rất nhỏ: một bát súp.

Thắng bằng cách LÀM ĐÚNG TỪNG CHỮ LỆNH VUA — giống Trạng Quỳnh đến mức đáng kinh ngạc: cả hai đều thắng bằng cách tuân lệnh quá đúng.

Cãi lý sắc như dao, đối thủ là cả triều đình — thường dân nhưng ở gần vua, khác Nasreddin (thầy làng, ngoài cuộc).

Ranh mãnh NHÀ CHÙA — đối thủ chính là sư trụ trì và quan lại, tức quyền lực tôn giáo chứ không chỉ quyền lực thế tục.

Khung HINDU: Rama là hóa thân thứ 7 của thần Vishnu. Hanuman là bậc tu hành khiết tịnh, mẫu mực sùng tín — thiên về sức mạnh và lòng tận trung.

Hanuman ĐA TÌNH, TINH NGHỊCH, có những cuộc phiêu lưu riêng — gần một anh hùng dân gian hơn một vị thánh.

Nhấn NGHIỆP BÁO VÀ LÒNG TỪ theo Phật giáo Nam tông, nơi bản Ấn nhấn dharma theo Hindu. Truyện sống bằng tranh tường trong chính điện chùa và kịch múa mặt nạ rô băm.

Đặt câu chuyện trên SÔNG MEKONG — biến sử thi thành chuyện của chính lưu vực mình.

LÀM CHỦ nước và mưa: ban mưa hoặc giữ mưa, là thần từ đầu — người ta cầu xin chứ không được cứu.

Biển không phải thế lực cứu hay hại mà là MỘT THẾ GIỚI KHÁC để lạc vào — và cái giá phải trả là thời gian.

Cũng là người thường như Bà Thiên Hậu và cũng là CON GÁI CỨU CHA — nhưng theo chiều ngược: nàng BỊ BIỂN LẤY ĐI rồi mới được trả lại, thay vì đi vào biển cứu người.

Rất đời thường và hài hước: Cuội lên trăng vì BÁM VÀO RỄ CÂY THUỐC CỨU NGƯỜI đang bay lên, sau khi vợ tưới nhầm nước bẩn. Không ham sống lâu, chỉ tiếc của quý.

Lên trăng vì UỐNG THUỐC TRƯỜNG SINH — và phải trả giá bằng nỗi cô đơn bất tử, xa chồng vĩnh viễn.