Cổ Tích Nga & Đông Á

Bản DUY NHẤT không kết thúc ở đám cưới: Tấm bị hại chết rồi hóa thân bốn lần (vàng anh → xoan đào → khung cửi → quả thị), tự quay về nhờ miếng trầu têm cánh phượng. Nhân vật CHỦ ĐỘNG chứ không chờ được tìm ra. Người giúp là con vật (cá bống, chim sẻ) chứ không phải bà tiên.

Nguồn phép là BÀ TIÊN ĐỠ ĐẦU thuần túy; hia thủy tinh. Kết cục hiếm nhất trong bảng: Lọ Lem THA THỨ hai chị, đón về cung và gả cho quý tộc. Giọng dịu, quý phái, khoan dung.

Nguồn phép là LINH HỒN NGƯỜI MẸ ĐÃ KHUẤT — cây phỉ mọc trên mộ mẹ và đàn bồ câu trắng. Nhân quả nghiêm khắc: hai chị cắt gót và ngón chân cho vừa giày, chim kêu 'máu trong giày'.

Có nguyên khúc mở đầu trùng khít với Tấm Cám (chị bắt đầy giỏ tôm tép, em lừa chị xuống nước gội đầu rồi trút hết giỏ). Bằng chứng rõ nhất rằng đây là MÔ-TÍP CHUNG — không dân tộc nào độc quyền kiểu truyện này.

NGƯỜI THƯỜNG được tôn thờ sau khi mất: một cô gái làng chài xuất thần đi cứu cha và các anh giữa cơn bão. Bà không làm chủ biển — bà ĐI VÀO BIỂN ĐỂ KÉO NGƯỜI RA. Sinh ra không khóc nên tên là 'Mặc' — lặng lẽ.

LÀM CHỦ nước và mưa: ban mưa hoặc giữ mưa, là thần từ đầu — người ta cầu xin chứ không được cứu.

Biển không phải thế lực cứu hay hại mà là MỘT THẾ GIỚI KHÁC để lạc vào — và cái giá phải trả là thời gian.

THUỘC VỀ biển chứ không cai quản cũng không bị nó lấy đi: nàng là sinh vật biển, sai khiến đàn cá, và ban đầu dùng biển làm vũ khí chống lại người trên bờ.

Người được giúp là BÀ LÃO NGHÈO sống một mình, và bà chủ động ĐẬP VỠ VỎ ỐC vì quá cô đơn — vậy mà nàng vẫn ở lại LÀM CON. Việt Nam đặt tình thân lên trên cả điều cấm.

ẤM NHẤT. Liêu Trai không coi nàng là quái vật mà là người thật thà nhất truyện: đi chợ, lấy chồng, cãi mẹ chồng, cười phá lên. Trung Hoa trả lời: sống như người thì là người.