Văn học dân gian
Lời ăn tiếng nói của cha ông
Không phải chỉ để thuộc lòng — mỗi câu ca dao, tục ngữ là một mảnh kinh nghiệm sống, một cách nhìn đời được nén lại qua nhiều thế hệ. Duyệt theo chủ đề để hiểu vì sao chủ đề ấy lớn trong tâm thức dân gian.
❤️ Vì sao chủ đề “tình yêu” lớn trong ca dao tục ngữ
Ca dao tình yêu hiếm khi nói thẳng "anh yêu em" — tình cảm được gửi qua con cò, cây đa, bến nước, con thuyền. Lối nói vòng ấy vừa hợp với sự kín đáo của lễ giáo làng xã, vừa biến mỗi câu ví thành một trò chơi trí tuệ giữa đôi trai gái.
Đôi ta như ngãi Phan Trần, Khi xa ngàn dặm, khi gần bên đôi.
Ca daoBắc thang lên đến tận trời, Bắt ông Nguyệt lão đánh mười cẳng tay. Đánh thôi lại trói vào cây, Hỏi ông Nguyệt lão: "đâu dây tơ hồng?".
Ca daoĐường dài ngựa chạy biệt tăm, Người thương có nghĩa trăm năm cũng về.
Ca daoĐêm nằm lưng chẳng tới giường, Trông cho mau sáng ra đường gặp em.
Ca daoCái cò bay bổng bay lơ Lại đây anh gởi xôi ngô cho nàng. Đem về nàng nấu nàng rang, Nàng ăn có dẻo thì nàng lấy anh.
Ca daoĐôi ta như rượu với nem, Đang say ngây ngất, ai dèm chớ xa.
Ca daoAnh đi đường ấy xa xa, Để em ôm bóng trăng tà năm canh. Nước non một gánh chung tình, Nhớ ai ai có nhớ mình hay chăng?
Ca daoAi xin anh lấy được mình, Để anh vun xới ruộng tình cho xanh. Ai xin mình lấy được anh, Bõ công bác mẹ sinh thành ra em.
Ca daoĐêm khuya thiếp mới hỏi chàng: Cau xanh ăn với trầu vàng xứng chăng? Trầu vàng nhá lẫn cau xanh, Duyên em sánh với tình anh tuyệt vời.
Ca daoCô kia cắt cỏ một mình, Cho anh cắt với chung tình làm đôi. Cô còn cắt nữa hay thôi, Cho anh cắt với làm đôi vợ chồng.
Ca daoĐêm đêm khêu ngọn đèn loan, Nhớ chàng quân tử thở than mấy lời. Mong chàng chẳng thấy chàng ôi, Thiếp tôi trằn trọc vội rời chân ra. Nhác trông lên đã xế tà Đêm khuya khoắt con gà gáy sang canh. Mong anh mà chẳng thấy anh, Thiếp tôi buồn bã khêu quanh ngọn đèn.
Ca daoẤy ai dắt mối tơ mành, Cho thuyền quen bến cho anh quen nàng. Tơ tằm đã vấn thì vương, Đã trót dan díu thì thương nhau cùng.
Ca daoĐôi ta như ruộng năm sào, Cách bờ ở giữa làm sao cho liền?
Ca daoBắc thang lên hỏi trăng già, Phải chăng phận gái mưa sa giữa trời. May ra gặp được giếng khơi Vừa trong vừa mát lại nơi thanh nhàn. Chẳng may số phận gian nan, Lầm than phải chịu phàn nàn cùng ai
Ca daoTrèo lên cây bưởi hái hoa, Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân. Nụ tầm xuân nở ra cánh biếc, Em có chồng rồi anh tiếc lắm thay. Ba đồng một mớ trầu cay, Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không. Bây giờ em đã có chồng, Như chim vào lồng, như cá cắn câu. Cá cắn câu biết đâu mà gỡ, Chim vào lồng biết thuở nào ra. Tình em như chiếc lá khoai Đổ bao nhiêu nước ra ngoài bấy nhiêu.
Ca daoĐêm qua trời sáng trăng rằm, Anh đi qua cửa em nằm không yên. Mê anh chẳng phải mê tiền, Thấy anh lịch sự có duyên dịu dàng. Thấy anh em những mơ màng, Tưởng rằng đây đấy phượng hoàng kết đôi. Thấy anh chưa kịp ngỏ lời, Ai ngờ anh đã vội dời gót loan. Thiếp tôi mê mẩn canh tàn, Chiêm bao như thấy anh chàng ngồi bên. Tỉnh ra lẳng lặng yên nhiên, Tương tư bệnh phát liên miên cả ngày. Nghĩ rằng duyên nợ từ đây, Xin chàng hãy lại chơi đây chút nào. Cho thiếp tỏ thiệt thấp cao!
Ca daoBao giờ cây chuối có cành, cho sung có nụ, cho hành có hoa. Bao giờ chạch đẻ ngọn đa, Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình. Bao giờ cây cải làm đình, Gỗ lim thái ghém thì mình lấy ta.
Ca daoĐôi ta như tượng mới tô, Như chuông mới đúc, như chùa mới xây.
Ca daoBước xuống ruộng sâu lỡ sầu tấc dạ, Tay ôm bó mạ nước mắt hai hàng. Ai làm lỡ chuyến đò ngang, Cho sông cạn nước hai hàng biệt ly. Cất tiếng than hai hàng lụy nhỏ, Anh nói thương em rồi lại bỏ em đây.
Ca daoĐôi ta như rắn liu điu, Nước chảy mặc nước, ta dìu lấy nhau.
Ca daoAi làm cho bướm lìa hoa, Cho chim xanh nỡ bay qua vườn hồng. Ai đi muôn dặm non sông, Để ai chất chứa sầu đong vơi đầy.
Ca daoCái cò lặn lội bờ ao Phất phơ đôi dải yếm đào gió bay Em về giục mẹ cùng thầy, Cắm sào đợi nước biết ngày nào trong? Cổ yếm em thõng thòng thòng, Tay em đeo vòng như bắp chuối non. Em khoe em đẹp em giòn, Anh trông nhan sắc em còn kém xuân.
Ca daoMột thương tóc bỏ đuôi gà, Hai thương ăn nói mặn mà có duyên. Ba thương má lúm đồng tiền, Bốn thương răng nhánh hạt huyền kém thua. Năm thương cổ yếm đeo bùa, Sáu thương nón thượng quai tua dịu dàng. Bảy thương nết ở khôn ngoan, Tám thương ăn nói lại càng thêm xinh. Chín thương cô ở một mình, Mười thương con mắt có tình với ai.
Ca daoCổ tay em trắng như ngà, Con mắt em liếc như là dao cau. Miệng cười như thể hoa ngâu, Cái khăn đội đầu như thể hoa sen.
Ca daoHôm qua tát nước đầu đình, Bỏ quên chiếc áo trên cành hoa sen. Em được thì cho anh xin, Hay là em để làm tin trong nhà. Áo anh sứt chỉ đường tà, Vợ anh chưa có, mẹ già chưa khâu. Áo anh sứt chỉ đã lâu, Mai mượn cô ấy về khâu cho cùng. Khâu rồi anh sẽ trả công, Ít nữa lấy chồng anh lại giúp cho. Giúp em một thúng xôi vò, Một con lợn béo, một vò rượu tăm. Giúp em đôi chiếu em nằm, Đôi chăn em đắp, đôi chằm em đeo. Giúp em quan tám tiền cheo, Quan năm tiền cưới lại đèo buồng cau.
Ca daoĐầu năm ăn quả thanh yên, Cuối năm ăn bưởi cho nên đèo bòng. Vì cam cho quýt đèo bòng, Vì em nhan sắc cho lòng nhớ thương.
Ca daoAi đem con sáo sang sông, Để cho con sáo sổ lồng nó bay.
Ca daoĐôi ta như lửa mới nhen, Như trăng mới mọc, như đèn mới khêu.
Ca daoAnh về em nắm cổ tay, Em dặn câu này anh chớ có quên. Đôi ta đã trót lời nguyền, Chớ xa xôi mặt mà quên mảng lòng.
Ca daoBây giờ mận mới hỏi đào, Vườn hồng có lối ai vào hay chưa. Mận hỏi thì đào xin thưa, Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào.
Ca daoNguồn: vi.wikiquote.org · vi.wiktionary.org (CC BY-SA 4.0)