Một buổi sáng, con hổ từ trong rừng ra bìa nương, ngồi rình xem người ta làm ruộng.

Nó thấy một con trâu to lớn, sừng dài, vai u bắp thịt, thế mà cứ ngoan ngoãn kéo cày. Đằng sau, một bác nông dân bé nhỏ chỉ tay đâu, quất roi tre một cái nhẹ, là trâu răm rắp đi theo.

Hổ lấy làm lạ lắm.

Đợi bác nông dân dắt trâu ra nghỉ dưới gốc cây, hổ mới lừ lừ bước ra. Bác nông dân giật thót. Con trâu cũng đứng sững.

Nhưng hổ không vồ. Nó hỏi trâu:

"Này anh trâu. Anh to gấp mấy lần cái người kia, sừng anh nhọn, sức anh khỏe. Cớ sao anh lại chịu để nó sai khiến, đánh đập?"

Trâu thở dài, mắt buồn thiu:

"Anh không biết đấy thôi. Người tuy bé nhưng người có trí khôn."

Hổ ngơ ngác. Trí khôn? Trí khôn là con gì, hình thù ra sao, ăn được không? Nó quay sang bác nông dân, gằn giọng:

"Trí khôn của ngươi đâu? Cho ta xem một cái."

Bác nông dân run lắm, nhưng vẫn cố giữ giọng bình thản:

"Trí khôn tôi... để ở nhà rồi. Ông đợi tôi chạy về lấy."

Hổ gật đầu. Bác nông dân đi được mấy bước rồi quay lại, làm bộ ngần ngừ:

"Mà thôi. Tôi vừa đi thì ông lại ăn mất con trâu của tôi thì sao? Cả gia tài tôi có mỗi nó."

"Ta không ăn!" hổ gắt.

"Miệng ông nói vậy, nhưng bụng ông thì tôi biết đâu được. Hay thế này — ông cho tôi buộc ông vào gốc cây một lát. Tôi lấy trí khôn về cho ông xem, rồi tôi cởi ra."

Hổ tiếc cái vật lạ kia quá, nghĩ chỉ buộc chơi một lát chứ mình đây thì dây nào giữ nổi, bèn ưng thuận.

Bác nông dân lấy thừng, buộc hổ vào gốc cây. Buộc một vòng. Rồi hai vòng. Rồi vòng nữa, vòng nữa, siết chặt cứng.

Buộc xong, bác không về nhà. Bác ôm một ôm rơm khô chất quanh gốc cây, châm lửa, rồi vỗ tay reo:

"Trí khôn của ta đây! Trí khôn của ta đây!"

Lửa bén rơm cháy đùng đùng. Hổ gầm lên, vùng vẫy dữ dội. Dây thừng cháy đứt, hổ thoát được, ba chân bốn cẳng lao thẳng vào rừng, không dám ngoái lại.

Nhưng lửa đã liếm qua bộ lông vàng của nó, để lại những vệt cháy đen dài. Từ đấy, họ nhà hổ con nào cũng mang vằn đen trên mình.

Còn con trâu thì đứng đó, thấy cảnh ấy buồn cười quá, cười ngặt nghẽo, cười đến ngã lăn ra, hàm trên đập vào hòn đá, gãy sạch cả răng.

Cho nên đến giờ, trâu chỉ còn hàm răng dưới.

Bài học: Sức mạnh có thể bẻ gãy mọi thứ, trừ cái đầu biết nghĩ — nhưng cười cợt nỗi khổ của kẻ khác thì cũng có ngày gãy răng.

Góc tương tác: Truyện này giải thích hai điều một lúc: vì sao hổ có vằn, vì sao trâu không có răng hàm trên. Bạn có biết truyện dân gian Việt Nam nào cũng "giải thích" đặc điểm của một con vật như vậy không?