Ngày xưa có hai người bạn thân, một người tên Quắc, một người tên Nhân.

Quắc nhà nghèo, làm nghề dạy học, hết chỗ dạy thì lang thang. Nhân khá giả hơn, có nhà có ruộng.

Thấy bạn không nơi nương tựa, Nhân đón Quắc về nhà mình ở. Hai người ăn cùng mâm, ngủ cùng chiếu, chuyện trò suốt đêm không chán. Nhân bảo: bạn cứ ở đây, coi như nhà mình.

Nhưng vợ Nhân thì không nghĩ vậy.

Ban đầu chị còn giữ ý. Sau thấy chồng cứ dốc hết cho bạn, chị sinh khó chịu. Rồi chị nói ra nói vào, kể lể nhà đông miệng ăn, than thóc gạo hao hụt.

Nhân bênh bạn. Vợ chồng cãi nhau mấy lần. Cãi nhiều thì mệt, mà cái mệt cứ ngấm dần.

Rồi một hôm nhân lúc chồng đi vắng, người vợ nói thẳng vào mặt Quắc mấy câu nặng nề.

Quắc lặng người. Anh không cãi một lời. Anh thu xếp cái tay nải cũ, gấp lại tấm áo, rồi lặng lẽ đi khỏi nhà, không để lại lời nhắn nào.

Nhân về, không thấy bạn đâu.

Anh hỏi vợ, vợ chối. Anh chạy khắp làng hỏi, không ai biết. Anh hỏi sang làng bên, rồi làng bên nữa. Không ai thấy Quắc đâu cả.

Nhân bỏ cả việc nhà, đi tìm bạn.

Anh đi qua chợ, qua bến đò, qua những quán trọ ven đường. Đến đâu anh cũng hỏi một câu: có ai thấy người tên Quắc không?

Anh đi hết mùa này sang mùa khác. Đi đến rách áo, mòn dép, tóc bạc dần trên đầu. Cái làng anh, ruộng anh, nhà anh, anh chẳng còn thiết nữa.

Cuối cùng, kiệt sức, anh ngã xuống bên một bờ ruộng lạ, giữa mùa hè nắng gắt.

Người ta bảo hồn anh hóa thành một con chim.

Con chim ấy nhỏ, lông nâu xỉn, thích lủi trong bụi rậm ven bờ nước, ít khi cho ai thấy mặt. Cứ vào những trưa hè oi ả, nó lại cất tiếng kêu khắc khoải, kêu mãi không thôi:

"Quắc! Quắc! Quắc!"

Gọi mãi. Gọi từ đời này sang đời khác. Mà người bạn năm xưa thì đã đi mất, không bao giờ quay lại nữa.

Người ta gọi nó là chim quốc — hay chim cuốc. Và câu "kêu như cuốc kêu mùa hè" từ đó dùng để tả một nỗi khắc khoải chẳng còn cách nào nguôi.

Bài học: Bỏ bạn lúc bạn cần thì gọi cả đời cũng chẳng gọi lại được — có những lời phải nói ngay lúc người ta còn ở đó.

Góc tương tác: Trong truyện, ai là người có lỗi nhiều nhất — người vợ đuổi khách, hay người chồng biết bạn khổ mà không giữ nổi bạn? Bạn có bao giờ để một người bạn lặng lẽ đi khỏi đời mình mà không kịp giữ lại chưa?