Ngày xưa có một người tên là Dã Tràng, sống bằng nghề săn bắn ven biển.

Trong vườn nhà anh có một đôi rắn làm tổ. Anh không giết, cứ để chúng sống yên. Ngày ngày anh thấy chúng quấn quýt bên nhau, cũng lấy làm vui.

Rồi một hôm, con rắn cái lột xác. Trong lúc nó nằm mềm oặt không cử động được, một con rắn đực lạ bò tới, và con rắn cái kia thuận theo nó, bỏ đi mất.

Dã Tràng thấy vậy, giận thay cho con rắn đực bị phụ. Anh giương cung, bắn một phát trúng con rắn cái.

Đêm ấy, con rắn đực trong vườn bò vào nhà, nhả ra một viên ngọc sáng, đặt xuống rồi cúi đầu ba lần mà đi.

Đó là ngọc rắn — thứ ngọc mà ai ngậm vào miệng thì nghe hiểu được tiếng nói của muôn loài.

Từ đó đời Dã Tràng đổi khác. Anh nghe chim chóc bàn nhau chỗ nào có mồi, nghe kiến báo tin sắp mưa lụt, nghe cả những chuyện muôn loài giấu người. Anh đi săn không bao giờ về không. Anh biết trước gió bão mà tránh. Người trong làng gọi anh là người tài.

Một hôm, đàn quạ đến kêu nhờ anh ra bãi biển lấy giúp xác một con thú lớn. Anh ra, xẻ thịt mang về, để phần cho quạ. Nhưng con quạ đến chậm, thấy phần mình bị người khác lấy mất, tưởng Dã Tràng nuốt lời, bèn oán anh.

Quạ bay đi, tha một khúc xương người thả xuống mái nhà quan. Quan cho lính đến bắt Dã Tràng, khép tội giết người, tống vào ngục.

Trong ngục, anh vẫn ngậm viên ngọc. Anh nghe được lũ chuột bàn nhau chuyện kho lương của quan sắp bị sâu mọt phá, nghe được đàn kiến báo sắp có nạn lớn. Anh nhắn ra ngoài, mọi điều đều ứng nghiệm. Quan biết anh oan và có tài, bèn tha, lại còn hậu đãi.

Sau, vua Thủy Tề dưới biển nghe tiếng, mời anh xuống chơi long cung. Anh được đãi mấy ngày, được ban vàng bạc, rồi trở về, viên ngọc vẫn giữ bên mình như báu vật.

Về đến nhà, vợ anh gặng hỏi mãi vì sao chồng biết mọi chuyện trên đời. Anh giấu, nhưng vợ dỗ dành, khóc lóc, trách chồng không tin mình. Cuối cùng anh kể thật, và đưa viên ngọc cho vợ xem.

Người vợ cầm ngọc, tò mò ngậm thử.

Hôm ấy hai vợ chồng chèo thuyền ra biển. Sóng lớn đánh ngang, thuyền chao mạnh. Người vợ hoảng hốt kêu lên, và viên ngọc từ trong miệng rơi tõm xuống biển sâu.

Dã Tràng lặn xuống tìm. Không thấy.

Anh lặn ngày này qua ngày khác. Vẫn không thấy.

Rồi anh nghĩ ra một việc: anh xúc cát, đắp dần ra biển, quyết lấp cho cạn cả một vùng để tìm bằng được viên ngọc.

Anh xúc từ sáng đến tối. Nhưng thủy triều lên một lần là cuốn sạch tất cả. Sáng hôm sau anh lại xúc. Chiều lại bị cuốn đi.

Anh làm mãi như thế cho đến khi kiệt sức mà chết bên bờ biển.

Người ta bảo anh hóa thành một con vật nhỏ, sống ở bãi cát ven biển. Cho đến bây giờ, cứ nước rút là nó lại bò ra, cần mẫn vê từng viên cát nhỏ xíu, xếp thành hàng dài. Rồi sóng lên, cuốn phăng đi hết. Hôm sau nó lại bắt đầu.

Người ta gọi nó là con dã tràng.

Bài học: Có những công việc dốc cả đời cũng không xong — nhưng gốc rễ của nó thường bắt đầu từ một phút nhẹ dạ trao vật quý vào tay không giữ nổi.

Góc tương tác: Thành ngữ "dã tràng xe cát biển Đông" chỉ điều gì? Theo bạn, cái đáng thương nhất ở Dã Tràng là mất viên ngọc, hay là không chịu chấp nhận rằng nó đã mất?