Chiếc ghe ngo của sóc nằm ngủ suốt mười một tháng trong năm.

Nó nằm trong một cái nhà mái tôn dài thượt dựng ở góc khuôn viên chùa, thân gác lên mấy cái giá gỗ, phủ bạt kín mít. Dài hai mươi mấy thước, thân thon vót như một con rắn dài duỗi mình. Mũi cong lên, đuôi cong lên, giữa võng xuống.

Suốt mười một tháng ấy, thằng Sà Rương ngày nào đi học ngang cũng ghé nhìn một cái.

Nó chưa được chèo lần nào. Nó mới mười ba.

Rồi tháng Mười tới.

Một buổi sáng, ông Tà Nguônh — người già nhất sóc, cũng là người coi ghe mấy chục năm nay — đứng ở sân chùa gõ vào cái mõ tre.

Cốc. Cốc. Cốc.

Nghe tiếng mõ ấy là cả sóc biết. Đàn ông bỏ ruộng, thanh niên bỏ vườn, kéo về chùa.

Bạt được lột ra.

Sà Rương lần đầu nhìn thấy chiếc ghe không có bạt che. Nó đứng sững.

Thân ghe được sơn đỏ, viền vàng, chạy dài suốt hai bên là những hoa văn xoắn nối nhau không dứt. Trên mũi vẽ hình đầu Nagar — con rắn thần nhiều đầu mà đứa trẻ Khmer nào cũng thấy ở lan can chùa, ở chân cầu thang chính điện. Con Nagar ấy đang há miệng, mắt trợn, như sắp lao đi.

"Ghe của mình có tên hông ông?" Sà Rương hỏi.

Ông Tà Nguônh gõ gõ mấy ngón tay lên mạn ghe, nghe bong bong.

"Có chớ. Ghe nào cũng có tên, mà tên là tên của chùa. Ghe này hổng phải của tao, hổng phải của ba mày, hổng phải của ông chủ tiệm ngoài chợ. Nó là của cả sóc. Cây gỗ đóng nó là cây trong đất chùa. Tiền sơn tiền dầu là tiền bà con góp. Chèo hư thì mỗi nhà một tay vót lại."

Ông ngừng một chút, rồi nói tiếp, giọng nhẹ hơn:

"Chỗ nào cũng có người giàu người nghèo. Nhưng chiếc ghe này thì hổng của riêng ai hết. Ngồi lên đó rồi thì ai cũng như ai, chỉ có chèo nhanh hay chèo chậm thôi."

Kéo ghe từ nhà ghe ra tới bến là một việc phải cả trăm người.

Người ta lót những đòn gỗ tròn dưới thân, rồi hò nhau đẩy. Ghe nhích từng chút, kêu ken két, bụi bay mù. Đàn bà đứng hai bên té nước cho trơn. Đám con nít chạy lăng xăng chuyền đòn từ đuôi lên đầu.

Tới bến, ghe được hạ xuống nước.

Nó nổi lên nhẹ tênh, khác hẳn cái vẻ nặng nề lúc nãy trên cạn. Nước sông vỗ vào mạn ghe lóc bóc.

Sư cả ra bến, tụng một thời kinh ngắn, rảy nước lên thân ghe cho lành. Bà con chắp tay.

Rồi tập.

Suốt hai tuần lễ, chiều nào bến sông cũng đông nghịt.

Sà Rương ngồi trên bờ coi riết đến thuộc lòng. Ghe ngo chở tới mấy chục tay chèo, ngồi thành hàng đôi, người ngồi mũi gọi là người cầm nhịp, người ngồi lái là người bẻ hướng, giữa ghe có người đứng gõ nhịp và hò.

Điều Sà Rương thấy lạ nhất không phải là sức, mà là nhịp.

Mấy chục cái chèo phải chạm nước cùng một lúc, rút lên cùng một lúc, không được sớm nửa nhịp, không được trễ nửa nhịp. Chỉ cần một người khỏe hơn mà chèo sớm hơn người khác một chút, cả chiếc ghe liền lệch, chao đi, chậm lại.

Có bữa, một anh thanh niên khỏe nhất sóc bị ông Tà Nguônh cho lên bờ ngồi.

Anh ta ấm ức: "Con chèo mạnh nhất mà ông!"

Ông già thủng thẳng:

"Mạnh nhất mà một mình một nhịp thì ghe đi hổng nổi. Ghe ngo hổng cần đứa mạnh nhất. Ghe ngo cần cả đám cùng một nhịp. Chừng nào mày chịu chèo chậm lại cho bằng người ta thì lên ghe."

Ngày hội tới.

Bến sông chật cứng. Người ta đứng chen trên bờ, đứng trên mui ghe khác, trèo cả lên cây. Cờ phướn nhiều màu cắm dọc hai bên. Loa rè rè đọc tên các sóc dự thi.

Ghe của sóc Sà Rương lượn ra vạch xuất phát, mũi Nagar ngẩng cao.

Trống nổi.

Thùng — thùng — thùng.

Mấy chục mái chèo bổ xuống nước cùng một lúc, dội lên một tiếng ầm như ai vỗ vào mặt sông. Chiếc ghe vọt đi.

Người trên bờ hét đến vỡ giọng. Sà Rương hét theo mà không biết mình đang hét gì. Nước bắn trắng xóa hai bên mạn. Ghe của mấy sóc khác bám sát, có lúc ngang nhau, có lúc nhỉnh hơn nửa thân.

Đến khúc gần đích, ghe của sóc bên cạnh vượt lên.

Rồi tiếng hò trên ghe Sà Rương bỗng đổi nhịp — nhanh hơn, gắt hơn. Mấy chục cái lưng cùng gập xuống, cùng ngửa ra. Chiếc ghe như con rắn cựa mình, chồm tới.

Hai mũi ghe qua vạch đích gần như cùng lúc.

Chiều đó, sóc của Sà Rương thua nửa thân ghe.

Nó tưởng ai cũng buồn. Nhưng lên tới sân chùa thì thấy người ta đã bày mâm ra rồi, đang cười nói om sòm, mấy anh thua trận đang kể lại từng đoạn với vẻ hào hứng như vừa thắng.

Ông Tà Nguônh ngồi ở bậc thềm, uống trà, tay còn ướt.

"Ông hổng buồn hả ông?" Sà Rương hỏi.

Ông già cười, răng đã rụng mấy cái.

"Buồn gì. Năm nay cả sóc mình kéo được cái ghe ra khỏi nhà ghe, hạ được xuống nước, chèo được tới đích cùng một nhịp. Vậy là được rồi. Cái giải nó nằm ngoài chợ, chớ cái hội nó nằm ở đây nè."

Ông chỉ ra sân — chỗ mấy chục con người đang ngồi ăn chung một mâm.

"Sang năm mày mười bốn. Bắt đầu tập vót chèo đi."

Góc tương tác: Ông Tà Nguônh cho anh khỏe nhất lên bờ ngồi, vì anh ta chèo lệch nhịp cả đội. Bạn có nghĩ ông làm vậy là đúng không? Trong lớp học, trong đội bóng, trong nhóm làm bài tập của bạn — bạn đã gặp trường hợp nào giống vậy chưa?

Thử tìm hiểu thêm: Chiếc ghe ngo được cất trong khuôn viên chùa và thuộc về cả phum sóc, không thuộc về một cá nhân nào. Bạn thử nghĩ xem: ở quê bạn có thứ gì cũng "của chung" như vậy không — cái đình, cái giếng, con đường, sân bóng? Ai lo giữ gìn nó?