Bếp ăn tập thể của Xí nghiệp Cơ khí Thống Nhất nằm ở dãy nhà sau, cách xưởng khoảng năm mươi bước chân qua một khoảng sân xi măng nứt vỡ. Mười một giờ mười lăm phút, tiếng kẻng vang lên, cả xí nghiệp đổ ra như nước vỡ bờ.

Mẫn đi theo dòng người, tay cầm cái bát sắt men trắng viền xanh — thứ tài sản quý giá mà anh tìm thấy trong ngăn kéo bàn làm việc sáng nay, kèm một đôi đũa tre buộc bằng sợi dây chun đã ngả vàng. Cái bát này anh đã rửa hai lần bằng nước lạnh và mảnh xà phòng thơm mà bà chủ trọ cho mượn hôm qua, nhưng vẫn có cảm giác nó chưa đủ sạch so với tiêu chuẩn năm 2024 của anh.

Bên trong nhà bếp, khói bốc lên từ mấy cái nồi gang to đùng. Mùi cơm, mùi canh rau muống, và một thứ mùi gì đó khó tả — có lẽ là mùi của tập thể, mùi của năm trăm con người ăn chung một chỗ mỗi ngày, thấm vào tường, vào mái, vào không khí.

Hàng người dài từ cửa ra tới sân. Mẫn đứng xếp hàng, quan sát. Người phát cơm là một bà trung tuổi, khuôn mặt hiền lành nhưng tay múc cơm thì cực kỳ chính xác — một muôi, đúng một muôi, không thêm không bớt. Cơm trắng xen lẫn những hạt khoai lang màu vàng cam, xắt nhỏ độ nửa đốt ngón tay.

"Mượn phiếu chưa?" Người đứng sau Mẫn nhắc khẽ.

Anh giật mình. Đúng rồi — tem phiếu. Sáng nay anh được ông Hảo phó quản đốc ký cho tờ phiếu bữa trưa. Mẫn vội móc túi áo ngực, tìm ra tờ giấy nhỏ màu xanh nhạt, đưa ra. Bà phát cơm cầm lấy, xé một góc, trả lại, rồi múc cơm vào bát anh — một muôi, đúng một muôi, không thêm không bớt.

Tiếp theo là canh: rau muống luộc, nước trong veo, nổi vài sợi rau xanh đậm. Không thấy thịt. Không thấy tôm. Nhưng — ôi trời — hôm nay có đậu phụ. Một miếng đậu phụ vuông vắn cỡ bao diêm, vàng ươm, nằm trên góc bát như một phần thưởng bất ngờ.

"Hôm nay có đậu à?" Người phụ nữ phía trước quay lại nói với người bên cạnh, giọng đầy phấn khởi. "Tháng này được bữa thứ ba rồi đấy."

Mẫn cầm bát, đứng một chút, không biết ngồi đâu. Dãy bàn gỗ dài kê thành hàng, băng ghế hai bên, người ngồi chật kín. Tiếng đũa, tiếng bát, tiếng chuyện trò ào ào như chợ.

"Mẫn! Đây này!"

Anh nhìn theo tiếng gọi. Một cánh tay vẫy từ cuối bàn, bên cạnh cửa sổ nhìn ra sân. Đó là Linh — anh nhớ tên vì hôm qua ông Hảo đã giới thiệu "cô Linh phòng kế toán, có gì hỏi cô ấy về phiếu lương." Cô gái khoảng hai mươi hai, hai mươi ba tuổi, má đỏ hồng tự nhiên, tóc tết hai bên chấm vai, mặc áo sơ mi kẻ ca rô xanh trắng, đang ngồi cạnh một chỗ trống vừa vặn.

Mẫn đi tới, ngồi xuống. "Cảm ơn."

"Hôm nay có đậu phụ, ngồi đây nhanh không người khác lấy chỗ." Linh nói, giọng hơi the thé nhưng vui. Rồi cô nhìn bát anh, gật đầu hài lòng. "Được cái to. Bà Lý hôm nay tay hào phóng."

"Muôi của bà ấy hình như được cân từ trước," Mẫn nói, rồi ngay lập tức dừng lại. Câu đó nghe kỳ quá không?

Nhưng Linh bật cười, tiếng cười giòn và thật: "Đúng! Tôi nói mãi mà không ai tin, muôi bà ấy múc chính xác lắm, hôm nào cũng bằng nhau. Chắc bà ấy học kỹ thuật."

Mẫn thở ra nhẹ nhõm. Anh nhìn bát cơm, cầm đũa lên.

Đũa tre. Anh nhớ lại cách cầm đũa mà bà nội dạy hồi nhỏ, trước khi ông bố mua bộ dao nĩa inox và cả nhà chuyển sang dùng thìa. Ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa — thứ tự đặt đũa. Anh thử một lần. Không ổn. Thử lại. Vẫn hơi lệch.

"Anh cầm đũa kỳ vậy?"

Anh ngước lên. Linh đang nhìn tay anh, ánh mắt không phán xét nhưng tò mò rõ ràng.

"À, tôi... hay dùng thìa hơn." Câu giải thích nghe yếu ớt đến mức chính anh cũng không tin.

Linh nhíu mày nhẹ, nhưng không hỏi thêm. Hai người ăn một lúc trong im lặng. Cơm độn khoai thực ra không tệ — khoai lang ngọt, bù vào cái nhạt của gạo không đủ no. Canh rau muống thanh và thật, không có mì chính — à không, anh quên, 1986 thì người ta gọi là bột ngọt, và chưa chắc đã đủ để bỏ vào nồi canh tập thể.

Miếng đậu phụ thì tuyệt vời một cách bất ngờ. Mềm, thơm mùi đậu tươi, không phải cái loại đậu công nghiệp nhão nhẹt mà anh hay mua ở siêu thị. Mẫn ăn chậm, nghĩ ngợi.

"Anh Mẫn."

"Gì?"

"Dạo này anh khác khác." Linh nói, giọng bình thản nhưng đôi mắt đang quan sát anh rất kỹ. "Nói chuyện nghe cứ như người từ đâu đến ấy."

Mẫn suýt ho. Anh đặt đũa xuống, cầm bát canh lên, uống một ngụm để có thêm vài giây: "Ý chị là sao?"

"Thì... anh hay dùng mấy từ lạ. Hôm qua anh hỏi tôi 'deadline nộp báo cáo là bao giờ.' Deadline là gì? Tiếng Anh à? Anh học trường nào mà hay nói tiếng Anh vậy?" Linh nghiêng đầu. "Mà anh nhìn lên trần nhà như đang tìm gì. Ban sáng tôi thấy anh đứng ở sân sau nhìn lên trời, cái kiểu nhìn như đang chờ... tôi không biết, như đang chờ cái gì rơi xuống từ trên đó."

Ăng-ten wifi. Não anh tự động điền vào. Đúng là anh đã đứng ở sân sau nhìn lên trời, phản xạ của ba năm liên tục kiểm tra biểu tượng sóng 5G góc màn hình điện thoại.

"Tôi... mất ngủ mấy hôm nay. Đầu óc lơ mơ," anh nói, cố giữ giọng tự nhiên. "Mà cái từ deadline là tôi đọc trong sách kỹ thuật nước ngoài, quen miệng."

"Anh đọc sách kỹ thuật nước ngoài?" Linh có vẻ ấn tượng thật sự. "Tiếng Anh hả? Anh giỏi thật. Thư viện xí nghiệp có mấy quyển tiếng Nga mà tôi cũng không đọc được."

"Ừ... tiếng Anh." Anh gật đầu, thầm cảm ơn câu chuyện đã rẽ sang hướng an toàn hơn.

Nhưng Linh chưa xong. Cô cúi xuống, kéo thêm miếng canh rau vào bát, rồi nhìn anh với cái vẻ của người đang sắp nói câu quan trọng: "Tôi hỏi thật nhé. Anh ổn không? Trông anh mấy ngày nay như người vừa trải qua chuyện gì lớn lắm. Đứng ngồi không yên, hay giật mình, lại hay nhìn xung quanh như lần đầu thấy."

Vì đúng là lần đầu thấy. Mẫn nghĩ thầm. Lần đầu thấy cái bếp này, cái xí nghiệp này, cái năm 1986 này.

"Tôi ổn," anh nói. "Chỉ là... đang qua giai đoạn khó khăn một chút. Chuyện cá nhân."

Linh nhìn anh thêm vài giây. Rồi cô gật đầu, không hỏi thêm — không phải vì không muốn hỏi, mà vì ở cái thời này, người ta hiểu rằng "chuyện cá nhân" là ranh giới không nên bước qua. Anh cảm nhận được điều đó và thấy biết ơn.

"Ăn đi cho ấm bụng," Linh nói, giọng nhẹ hơn. "Chiều nay họp tổ phải ngồi đến năm giờ đấy."

Họ ăn tiếp. Mẫn tập trung vào bát cơm, tập trung vào từng hạt khoai, từng sợi rau muống xanh mướt. Xung quanh anh, ba mươi bốn mươi người ăn cơm, nói chuyện về chỉ tiêu, về ca sản xuất, về cái máy tiện bị hỏng ở phân xưởng ba, về đứa con ai đó vừa thi đỗ Đại học Bách Khoa. Tiếng cười, tiếng cãi nhau về chuyện đổi ca, tiếng ai đó hỏi mượn muối.

Đây là thế giới thật. Không phải pixels trên màn hình. Không phải dữ liệu trong database. Là mồ hôi, là tiếng kẻng, là miếng đậu phụ chia đều cho mấy trăm người.

Tối về phòng trọ, Mẫn thắp ngọn đèn dầu — điện khu này hay cắt từ bảy giờ — và lấy ra cuốn sổ tay mà anh mua ở cửa hàng mậu dịch chiều nay bằng đồng tiền còn lại trong ví của "Mẫn năm 1986."

Bút mực. Cây bút mực Trường Sơn màu xanh đen, phải bơm mực từ lọ nhỏ, ngòi bút sắc và hơi cứng. Anh chưa dùng bút mực bao giờ trong đời thật của mình — tức là đời năm 2024. Tay run nhẹ khi chấm bút vào lọ mực.

Anh bắt đầu viết:

Hôm nay là ngày thứ tư kể từ khi tôi... kể từ khi chuyện này xảy ra. Tôi vẫn chưa hiểu tại sao và như thế nào. Tôi chỉ biết rằng tôi đang ở đây, trong một căn phòng nhỏ ở phố Khâm Thiên, nghe tiếng xe đạp cọt kẹt ngoài ngõ và mùi bếp than từ nhà ai đó vọng lên.

Cô Linh phòng kế toán hỏi tại sao tôi "khác khác." Cô ấy để ý cách tôi cầm đũa. Để ý cả cái kiểu tôi nhìn lên trời. Tôi nói dối không giỏi. Nếu cô ấy tiếp tục hỏi, tôi không biết mình sẽ giữ được bí mật bao lâu.

Điều khó nhất không phải là thiếu điện thoại. Không phải là cơm độn khoai. Không phải là toilet công cộng cuối ngõ lúc hai giờ sáng. Điều khó nhất là không có ai để nói chuyện về việc mình đang thực sự ở đâu. Không có ai có thể hiểu.

Mẫn dừng bút. Ngọn đèn dầu leo lét, đổ bóng dài lên tường vôi ố vàng. Từ phòng bên — vách ngăn mỏng như tờ giấy — vọng sang tiếng ai đó khóc khe khẽ, rất nhẹ, cố nín nhưng vẫn lọt qua.

Anh ngồi yên, lắng nghe. Không phải tiếng trẻ con. Là người lớn. Đàn bà.

Anh không biết câu chuyện phía sau vách ngăn đó là gì. Năm 1986, ở Hà Nội, trong một khu tập thể chật hẹp, có bao nhiêu câu chuyện như vậy — những người khóc một mình trong bóng tối, không nói với ai, sáng hôm sau ra đường vẫn mặt tươi tỉnh như không có chuyện gì.

Mẫn nhìn trang sổ tay, nhìn những chữ viết tay run rẩy của mình, mực còn chưa kịp khô.

Anh cúi xuống, viết thêm một dòng cuối:

Sáng mai phải nhớ hỏi bà chủ mượn thêm dầu đèn. Và học lại cách cầm đũa cho đúng.

Rồi anh gấp sổ lại, thổi tắt đèn, nằm xuống chiếc giường gỗ cứng ngắc, nhìn lên trần nhà tối om.

Phòng bên vẫn có tiếng khóc. Rất nhỏ. Rất thật.

Và Mẫn, kỹ sư phần mềm năm 2024 đang lạc vào năm 1986, lần đầu tiên từ khi đến đây, thấy mình không cô đơn hoàn toàn — vì ít nhất, nỗi buồn thì thời nào cũng giống nhau.