Mẫn ngủ không ngon. Cái giường gỗ cót két mỗi lần trở mình, cái gối nhồi bông đã xẹp lép như miếng bánh đa, và tiếng còi tàu từ ga Hàng Cỏ vọng vào lúc nửa đêm — tất cả cứ nhắc anh rằng đây không phải căn chung cư có điều hòa ở Cầu Giấy năm 2024.

Nhưng buổi sáng, điều đầu tiên anh làm không phải với tay tìm điện thoại. Anh đã học được bài đó rồi. Thay vào đó, anh nằm yên nhìn lên trần nhà vôi tróc lở, hít một hơi thật sâu, và tự nhủ: Bình tĩnh. Mày là Trần Văn Mẫn. Kỹ thuật viên điện tử. Hôm nay đi làm.

Giấy tờ trên bàn đã nói rõ điều đó.

Tối hôm qua, sau khi bà chủ trọ ra về với nụ cười thỏa mãn — anh đã lục soát được tiền nhét trong cuốn sổ lồng dưới chiếu — Mẫn ngồi đọc từng tờ một. Thẻ lao động. Sổ gạo. Giấy xác nhận công nhân viên Xí nghiệp Cơ điện Hoàn Kiếm, mã số CB-047, chức danh: kỹ thuật viên điện tử bậc 3. Lương tháng: chín mươi đồng.

Chín mươi đồng. Anh ngồi tính: một bát phở dạo này khoảng một đồng hai, tức là lương tháng anh mua được đúng bảy mươi lăm bát phở. Nghe có vẻ nhiều — cho đến khi anh nhớ ra tiền nhà đã mất mười đồng, tiền tem phiếu gạo phải mua thêm ngoài chỉ tiêu, tiền điện, tiền nước giếng công cộng đầu phố...

Mẫn thở dài. Năm 2024, anh kiếm gần ba mươi triệu một tháng và vẫn than nghèo. Bây giờ anh hiểu thế nào là thực sự nghèo.

Xí nghiệp Cơ điện Hoàn Kiếm nằm trong một con ngõ hẹp gần Hàng Bông, sau cái cổng sắt sơn xanh rêu đã bong từng mảng. Mẫn đến đúng giờ — sáu rưỡi sáng, vì anh tìm được tờ lịch công tác viết tay kẹp trong cuốn sổ — và lập tức bị gọi toáng ngay từ đầu xưởng.

"Mẫn ơi! Hôm qua mày đi đâu mà chiều không thấy mặt?"

Người gọi là một phụ nữ khoảng ba mươi tuổi, tóc tết đuôi sam, tạp dề xanh buộc ngang hông, đang bê chồng hộp linh kiện từ kho ra. Nụ cười của cô rộng và thật thà đến mức Mẫn gần như không kịp phòng thủ.

"Tôi... hôm qua bị cảm," anh ấp úng. "Nằm nhà."

"Ờ tao nghe Hùng nói rồi. Trông mày hôm nay vẫn còn ngơ ngơ ấy." Cô liếc anh một cái sắc bén. "Hay mày lại đi nhậu với cái thằng Dũng khu tập thể Văn Chương hả? Tao nói rồi, cái thằng đó không tốt đâu—"

"Không không, tôi thực sự ốm," Mẫn ngắt lời, cố nở nụ cười tự nhiên nhất có thể. "Chị là... chị Liên đúng không?"

Người phụ nữ dừng lại, nhìn anh với ánh mắt lạ. "Mày hỏi tao cái gì vậy? Tao là Liên, tao với mày làm cùng tổ ba năm rồi mà mày còn hỏi 'chị Liên đúng không'?" Cô bật cười, lắc đầu. "Cảm nặng thật rồi. Vào đây tao rót nước sôi cho mà uống."

Chị Liên. Mẫn ghi vào đầu. Thủ kho. Miệng nhanh. Hãy cẩn thận.

Xưởng sản xuất rộng chừng bốn trăm mét vuông, ánh đèn tuýp vàng vọt, mùi dầu máy và nhựa thông trộn lẫn. Dọc theo các bàn làm việc là những dàn mạch điện tử — radio, amplifier, các loại thiết bị mà Mẫn nhận ra về mặt lý thuyết nhưng chưa bao giờ thực sự sờ tay vào. Anh học Đại học Bách khoa ngành Công nghệ thông tin, lập trình Python và JavaScript, thiết kế hệ thống phân tán — không phải hàn mạch và đo điện trở.

"Mẫn!"

Lần này giọng khác. Trầm, chắc, và có quyền uy rõ ràng.

Người đàn ông bước ra từ góc văn phòng nhỏ cuối xưởng cao khoảng một mét bảy mươi lăm, vai rộng, tóc chải bóng bằng dầu brillantine, bộ kaki xanh công nhân phẳng phiu đến khó tin. Anh Hùng — trưởng ca, Mẫn đoán ngay — cầm tờ giấy trên tay bước thẳng về phía anh với dáng người của kẻ quen ra lệnh.

"Tình hình sức khỏe thế nào rồi? Hôm nay làm được không?"

"Dạ được ạ," Mẫn đáp, cố giữ giọng tự tin.

"Tốt." Anh Hùng đưa thẳng tờ giấy vào tay anh. "Kế hoạch tháng này. Đọc kỹ vào. Tuần sau có đoàn kiểm tra chất lượng từ Sở xuống, mình phải hoàn thành chỉ tiêu tám mươi bộ khuếch đại công suất trước thứ Sáu."

Mẫn nhìn xuống tờ giấy.

Và đó là lúc anh hiểu mình đang ở đâu, thực sự.

Không phải vì nội dung — dù nội dung cũng đủ làm anh choáng. Mà vì hình thức. Tờ giấy viết tay bằng mực xanh, chữ đều tắp theo kiểu người học từ thời Pháp thuộc, kẻ bảng bằng thước kẻ, con số gạch chân hai lần cho những mục quan trọng. Không có file Excel. Không có phần mềm quản lý sản xuất. Không có dashboard real-time. Không có gì cả — ngoài tờ giấy và cây bút và trí nhớ con người.

Cái nhận thức đó đổ xuống như một xô nước lạnh.

Anh có thể code một hệ thống ERP trong ba tuần. Anh có thể viết script tự động hóa bất kỳ quy trình nào. Anh có thể thiết kế database, tối ưu query, deploy lên cloud — nhưng không có máy tính. Không có điện ổn định. Không có internet. Không có gì để anh cắm vào mà chạy cả.

"Sao mày nhìn tờ kế hoạch như nhìn tờ cáo phó vậy?" Giọng chú Bảo từ góc xưởng vọng ra, khàn khàn và ấm áp như tiếng radio hỏng được vặn nhẹ.

Người đàn ông tuổi ngoài năm mươi đang ngồi trên chiếc ghế đẩu gỗ, tẩu thuốc lào kẹp giữa hai ngón tay, làn khói trắng cuộn lên lơ lửng dưới ánh đèn tuýp. Ông mặc áo sơ mi kẻ ca rô bạc màu, ngón tay dày và chai sạn của người thợ lành nghề lâu năm.

"Chú Bảo," Mẫn gật đầu.

"Ngồi xuống đây." Chú Bảo vỗ vào cái ghế bên cạnh. "Mày trông như con ma đói từ hôm qua đến giờ. Ăn sáng chưa?"

"Chưa ạ."

Chú Bảo lắc đầu, thò tay vào túi áo lấy ra một nắm lạc rang bọc trong tờ báo Nhân Dân cũ. "Ăn tạm đi. Căng tin mở chín giờ mới có cháo."

Mẫn ngồi xuống, nhận nắm lạc, và ăn trong im lặng. Mùi lạc rang khói quyện với mùi thuốc lào của chú Bảo tạo ra một thứ mùi kỳ lạ — không dễ chịu, nhưng có gì đó rất thật, rất người.

"Mày định làm cái quái gì với cái mạch số 7 không?" Chú Bảo hỏi, giọng không gấp, như người hỏi cho có chuyện mà nói.

Mẫn nhìn về phía bàn làm việc của mình — anh đoán là của mình vì có tên "Mẫn" viết bằng băng keo dán trên mép bàn — và thấy một bảng mạch đang nửa chừng, vài cuộn dây đồng, mỏ hàn điện để nguội.

"Tôi... để cái đó sau," anh nói thận trọng. "Tôi muốn xem lại kế hoạch tháng trước của tổ đã."

Chú Bảo ngừng rít thuốc, nhìn anh với ánh mắt khó đoán. "Mày hỏi cái gì?"

"Tôi muốn xem số liệu tháng trước. Mình hoàn thành được bao nhiêu phần trăm chỉ tiêu."

"Sổ nhật ký tổ trên giá sách của Hùng." Chú Bảo chỉ tay. "Nhưng mày biết rồi mà, tháng trước mình đạt chín mươi hai phần trăm. Thiếu vì cái lô tụ điện nhập về bị lỗi."

Sổ nhật ký. Mẫn nhìn về phía chiếc giá sách gỗ sơn nâu dựng cạnh văn phòng trưởng ca, thấy hàng chục cuốn sổ dày mỏng khác nhau xếp thẳng hàng, mỗi cuốn có nhãn viết tay dán ngoài bìa.

Toàn bộ lịch sử sản xuất của xí nghiệp nằm trong những cuốn sổ đó. Không backup. Không cloud. Nếu xảy ra hỏa hoạn — dữ liệu mất sạch.

Anh cảm thấy một cơn chóng mặt kỳ lạ, không phải vì sợ hãi mà vì hiểu. Anh hiểu tại sao năm 1986 mọi thứ chậm đến vậy. Tại sao kế hoạch phải viết tay và photocopy — mà thực ra là in ronéo, anh vừa nhớ ra — tại sao mọi quyết định đều phải qua nhiều tầng họp hành và phê duyệt. Không phải vì người ta lười hay quan liêu — hay không chỉ vì vậy — mà vì không có công cụ nào khác. Thông tin di chuyển bằng tờ giấy và miệng người.

"Mẫn!" Chị Liên gọi từ kho. "Mày qua đây ký nhận linh kiện cho tao."

Anh đứng dậy, đi về phía kho. Chị Liên đứng sau quầy gỗ thấp, tay cầm cuốn sổ nhận hàng dày cộp, miệng đọc vanh vách: "Tụ điện 100 microfarad hai mươi cái, điện trở 10K một trăm cái, transistor BC547 năm mươi cái, dây điện đồng cỡ 1.5 hai mươi mét..."

Anh ký vào cuốn sổ — chữ ký của Trần Văn Mẫn mà anh đã tập tối qua theo mẫu trên giấy tờ cũ — và nhận hộp linh kiện.

"Hôm qua mày có nhớ nói chuyện với thằng Tuấn kỹ thuật về cái lô radio chưa?" Chị Liên hỏi, không ngước mắt lên.

"Chưa," Mẫn đáp thật.

"Trời ơi." Chị ngước nhìn anh, lần này có vẻ thực sự lo lắng hơn là trêu chọc. "Mày bệnh gì mà quên hết vậy? Cái hẹn đó quan trọng lắm đó, mày biết không? Nếu mình không giao được lô radio trước tháng Tám thì xí nghiệp không có tiền thưởng cuối quý đâu."

Tiền thưởng cuối quý. Mẫn nhẩm tính — có lẽ dăm chục đồng, một tháng lương thêm, nhưng với mức lương chín mươi đồng thì đó là cả một gia tài nhỏ.

"Tôi sẽ gặp Tuấn hôm nay," anh nói. "Buổi chiều được không?"

"Được. Nhưng nhớ đừng quên lần này." Chị Liên dúi thêm vào tay anh một tờ giấy nhỏ. "Tao ghi số phòng và tên rồi. Mày cứ cầm đó mà đi."

Anh nhìn tờ giấy — địa chỉ viết tay, số điện thoại bàn gồm bốn chữ số. Bốn chữ số. Toàn bộ hệ thống điện thoại Hà Nội năm 1986 chỉ có mấy nghìn đường dây.

Mẫn bước trở ra xưởng, ngồi xuống bàn làm việc, nhìn vào bảng mạch đang dang dở.

Anh biết nguyên lý điện tử. Học đại học bắt buộc phải học. Nhưng biết nguyên lý và làm được là hai chuyện khác nhau hoàn toàn. Anh có thể giải thích tại sao transistor hoạt động như van điều tiết dòng điện — nhưng hàn một mối hàn không bị rỗ, không bị chập mạch, với mỏ hàn thủ công và mắt thường không kính lúp... đó là kỹ năng của mười năm kinh nghiệm.

Kỹ năng của Trần Văn Mẫn — con người thật, người mà anh đang "mượn" xác — không phải của anh.

Anh cầm mỏ hàn lên, thử ấn vào một điểm hàn cũ. Kim loại chảy ra không đều, mối hàn xấu. Chú Bảo từ xa liếc qua, không nói gì, chỉ lắc đầu rất nhẹ.

Cái bi hài của tình huống là thế này: anh mang trong đầu hai mươi năm kiến thức về hệ thống số, về lập trình, về kiến trúc phần mềm — nhưng tất cả những thứ đó đều cần một thứ mà năm 1986 chưa tồn tại ở đây. Còn những thứ đang tồn tại — đồng hồ vạn năng, mỏ hàn, sổ nhật ký, kế hoạch viết tay — thì anh không đủ kỹ năng thực hành để làm tốt.

Anh là kỹ sư phần mềm bị ném vào thế giới không có phần mềm.

Anh nhìn quanh xưởng một lượt. Chú Bảo đang tháo một bộ khuếch đại hỏng, bàn tay di chuyển chắc chắn và quen thuộc. Chị Liên bê thêm hộp linh kiện ra, miệng hát khe khẽ một bài gì đó nghe như nhạc tiền chiến. Anh Hùng ngồi trong văn phòng nhỏ, cúi đầu viết gì đó vào cuốn sổ trưởng ca.

Không ai dùng máy tính. Không ai cần máy tính. Họ đang làm việc hoàn toàn bình thường, hiệu quả theo cách của thế giới họ đang sống.

Còn anh — người từ tương lai — đang ngồi cầm mỏ hàn như cầm đũa lần đầu tiên trong đời.

Được rồi, anh tự nhủ. Mày giỏi học. Mày học nhanh. Hãy học lại từ đầu — từ mối hàn đầu tiên.

Anh nhìn sang chú Bảo, hít một hơi, rồi hỏi với giọng thật khiêm tốn: "Chú Bảo ơi... chú chỉ cháu cách hàn lại cái mối này được không? Tay cháu hôm nay nó cứ run run thế nào ấy."

Chú Bảo ngước nhìn anh một giây. Rồi ông mỉm cười — nụ cười của người thợ già thấy một đứa học trò biết nhận ra mình chưa biết — và đứng dậy, tẩu thuốc vẫn kẹp giữa hai ngón tay.

"Thì mày cứ hỏi. Tao chỉ cho."