Ông Khoang cắm sào xuống đá, thẳng đứng, sâu tới nửa thân.

"Lên bộ."

Phía trước, ghềnh lớn chặn ngang dòng. Nước trắng xóa dội qua những khối đá to như nhà, bọt tung lên cao, tiếng gầm vang dội vách núi. Không chiếc thuyền nào qua được. Kình nhìn, chân nó bủn rủn, dù chưa phải ngồi lên.

"Gánh đồ," ông Khoang nói. "Men núi. Tới bến trên."

"Bao xa?" Thạc hỏi.

"Nửa buổi."

"Nửa buổi là mấy dặm?"

"Dặm tôi không biết." Ông Khoang kéo sào lên. "Nửa buổi là nửa buổi."

Thạc gật, ghi vô sổ. Không ai cãi.

Đoàn lên bờ. Mỗi người gánh một phần. Thạc tự vác ống sổ và cái rương giấy, đeo hai dây lên hai vai, lưng hơi còng.

"Học chính, để tôi," một thư lại nói.

"Sổ của tôi thì tôi mang." Ông chỉnh dây rương. "Cậu lo túi gạo."

Thầy Đức bước lên bờ, người vẫn quấn chăn kín như cái kén, mái chèo vác trên vai, đầu mái chèo chọc lên trời giữa đống chăn. Thầy Khiêm chống gậy, chậm mà vững. Piên đi trước, gùi trên lưng, chân bước như người chưa từng rời núi.