Linh cầm cuốn sách ra khỏi nhà trọ lúc trời vừa nhập nhoạng. Không phố cổ nào đẹp hơn Hội An vào khoảnh khắc này — khi ánh ngày còn chưa tắt hẳn mà đèn lồng đã bắt đầu lung linh, thứ ánh sáng đỏ cam pha lẫn vào nhau tạo nên một màu hoàng hôn riêng của phố này, không nơi nào có được. Cô đi chậm, một tay ôm cuốn sách ép vào ngực như sợ mưa ướt, tay kia kẹp chiếc ô chưa mở vì mưa vẫn chưa xuống — chỉ là không khí đặc lại theo cái cách nó hay làm trước khi mưa thật sự bắt đầu, mùi đất ẩm dâng lên từ những viên đá lát rêu phong dưới chân.

Suốt buổi chiều, Linh ngồi ở góc nhà trọ với cuốn sổ nhỏ và tờ ghi chép gần ba trang chữ. Cô đã làm điều mà sinh viên văn học hay làm khi gặp thứ gì đó bất thường: ghi lại, so sánh, tìm mẫu hình. Những câu nào còn nguyên. Những câu nào đổi. Những chỗ nào sách dường như — cô gạch chân từ "dường như" hai lần trong sổ — điều chỉnh theo thứ gì đó bên trong cô mà cô chưa nói ra thành lời.

Mẫu hình không phải ngẫu nhiên. Cô chắc điều đó.

Nhưng biết chắc không đồng nghĩa với hiểu. Và không hiểu mới là lý do cô đang đi bộ về phía tiệm sách "Miền Xưa" lúc tám giờ tối, ôm cuốn sách của một người đã mất từ hơn sáu mươi năm trước.

Cửa tiệm không khóa. Linh đứng ngoài ngưỡng cửa một lúc, nhìn vào trong: cụ bà Miền đang ngồi sau quầy, trước mặt là ấm trà và chiếc đèn dầu nhỏ — dù trên tường vẫn có bóng điện sáng, nhưng cụ chưa bao giờ dùng đến nó sau chập tối. Ánh đèn dầu làm cho gương mặt cụ trông vừa già hơn vừa trẻ hơn theo cách khó giải thích, những nếp nhăn trở nên sâu hơn nhưng đôi mắt lại sáng theo kiểu của người vẫn còn đang suy nghĩ nhiều thứ mà không nói.

"Cháu vào đi." Cụ không ngẩng đầu lên. Đôi tay cụ đang xếp lại một tập giấy cũ, cẩn thận như xếp lá bài.

Linh bước vào. Mùi giấy cũ và trầm hương quyện với nhau — một mùi cô đã nhận ra từ lần đầu bước vào tiệm này nhưng vẫn chưa quen hẳn, vẫn phải hít nhẹ một nhịp mỗi khi bước qua cửa như người uống thuốc đắng cần chuẩn bị trước.

Cô đặt cuốn sách lên quầy.

Không nói gì ngay. Chỉ đặt xuống.

Cụ bà Miền nhìn cuốn sách một lúc. Rồi nhìn Linh. "Ngồi đi cháu."

Linh ngồi xuống chiếc ghế gỗ thấp đặt phía trước quầy — chiếc ghế cô đã ngồi lần trước khi cụ rót trà và hỏi cô đến từ đâu. Lần này cụ không hỏi gì. Chỉ lấy thêm chén trà, rót đầy, đẩy về phía Linh. Tay cụ không run, dù chén trà nhỏ và ấm trà nhẹ.

"Cháu đọc xong rồi?" Cụ hỏi, giọng bằng phẳng như hỏi thời tiết.

"Chưa xong." Linh ngập ngừng. "Nhưng cháu cần hỏi cụ điều gì đó trước."

Cụ gật đầu, không nói thêm. Ra hiệu cho Linh nói tiếp.

Linh nhìn xuống cuốn sách trên quầy, rồi nhìn lên. Cô đã chuẩn bị những gì muốn nói suốt đường đi, sắp xếp từng câu theo thứ tự hợp lý nhất — từ quan sát cụ thể đến kết luận thận trọng. Nhưng bây giờ ngồi trước mặt cụ bà, với ánh đèn dầu và mùi trầm và tiếng mưa bắt đầu gõ nhẹ lên mái ngói ở đâu đó phía sau tiệm, tất cả những câu chuẩn bị sẵn đó tự nhiên tan đi.

"Nội dung sách thay đổi," cô nói thẳng. "Không phải cháu nhớ nhầm. Cháu đã ghi lại. Những đoạn về cảm xúc của An — về việc An cảm thấy như thế nào khi viết, về lý do An viết — những đoạn đó khác với lần cháu đọc đầu tiên. Nhưng những đoạn tả cảnh — con phố, cái bàn, mưa bên ngoài cửa sổ — vẫn y nguyên. Như thể..." Cô dừng lại. "Như thể sách đang điều chỉnh thứ gì đó cho phù hợp với cháu."

Im lặng.

Bên ngoài, tiếng mưa nặng dần.

Cụ bà Miền không ngắt lời. Không gật đầu. Không tỏ ra ngạc nhiên hay không ngạc nhiên. Chỉ ngồi yên, hai bàn tay đặt trên mặt quầy, lắng nghe với cái cách của người đã nghe nhiều thứ trong đời và không còn cần phản ứng ngay nữa.

Linh tiếp tục, giọng nhỏ hơn: "Cháu biết điều này nghe không hợp lý. Sách không thể tự thay đổi nội dung. Nhưng cháu đã so sánh kỹ. Cháu học văn bốn năm, cháu đọc nhiều, cháu biết mình không nhớ nhầm ở mức độ này." Cô nhìn thẳng vào mắt cụ. "Cuốn sách này — nó không bình thường, phải không cụ?"

Cụ bà Miền im lặng thêm một lúc. Rồi cụ rót thêm trà vào chén của Linh — chén vẫn còn đầy, Linh chưa uống — rồi rót thêm vào chén của mình. Một cử chỉ dứt khoát, như dấu phẩy trong câu.

"Sách đọc người thật ra không lạ." Giọng cụ nhẹ, không nhấn mạnh từ nào hơn từ nào. "Người ta hay quên rằng đọc sách cũng là để sách đọc mình."

Linh mở miệng định hỏi tiếp — nhưng tại sao cuốn này lại khác, tại sao An, tại sao chỉ những đoạn cảm xúc thay đổi — chuỗi câu hỏi xếp hàng trong đầu cô như học trò chờ được gọi tên.

Nhưng cụ bà Miền không nhìn sang nữa. Cụ cúi xuống, tiếp tục xếp lại tập giấy cũ, đôi tay chậm rãi và chính xác. Cuộc trò chuyện, theo cách cụ ngồi, đã sang một trạng thái khác — không phải kết thúc, nhưng không còn chỗ cho câu hỏi thêm nữa.

"Uống trà đi cháu." Cụ nói, không ngẩng đầu. "Mưa sắp nặng hơn."

Linh nhìn chén trà. Nhìn cuốn sách trên quầy. Nhìn bàn tay cụ đang lật giấy.

Cô uống một ngụm. Trà đắng nhẹ, hậu ngọt — loại trà người Hội An hay pha, không phải loại cô quen ở Hà Nội.

Một lúc sau, cô đứng dậy. Cụ bà Miền không nói gì thêm, không nhìn lên tiễn. Linh cầm cuốn sách, ôm vào ngực, bước ra cửa.

Mưa đã bắt đầu thật sự — không phải những hạt lác đác mà là mưa Hội An mùa này: đều, dày, ấm hơn mưa Hà Nội một chút nhưng cũng lạnh theo cách khác. Linh mở ô, đứng dưới mái hiên một lúc nhìn ra phố. Đèn lồng đỏ lung linh trong mưa, ánh sáng nhòe ra trên mặt đường đá ẩm như những vệt màu chảy dài.

Cô nhìn xuống cuốn sách ôm trong tay — bìa nâu, không tên, không tác giả. Trong ánh đèn lồng ngoài phố, màu nâu đó trông ấm hơn ban ngày, như màu gỗ cũ vừa được lau.

Linh nghĩ: vậy sách đã đọc cô thấy gì?

Câu hỏi đó theo cô suốt đường về, nhỏ và dai dẳng như tiếng mưa gõ lên mặt ô.