Ta đã kể nhiều chuyện buồn cười. Chương này thì ít buồn cười hơn, vì nó là chỗ mà một người có thể quay lại được, và hắn đã không quay lại.

*

Cuộc thi tên là Thử Thách AI Sinh Viên Toàn Quốc, do Hội Khai Trí Số phối hợp tổ chức, giải nhất một trăm triệu đồng và một suất thực tập.

Xuân được mời làm giám khảo. Ban giám khảo có năm người: hai vị từ trường đại học, một vị từ tập đoàn viễn thông, ông T.C.C.S., và hắn.

Vòng chung kết diễn ra ở hội trường một trường đại học, sáng chủ nhật, có truyền hình trực tiếp trên mạng.

Có tám đội vào chung kết. Xuân nhớ hai đội.

*

Đội thứ nhất hắn nhớ là đội số ba, ba sinh viên năm tư một trường kỹ thuật ở tỉnh.

Đội trưởng là một cậu tên Khoa, gầy, mặc áo sơ mi trắng hơi rộng, chắc là mượn. Cậu ta lên sân khấu, cầm cái điều khiển, bấm nhầm hai lần, và khi mở miệng thì giọng run.

Sản phẩm của đội là một hệ thống nhận diện bệnh trên lá lúa, chạy được trên điện thoại rẻ tiền, không cần mạng.

Cậu Khoa trình bày mười hai phút. Trong mười hai phút ấy, cậu nói "ừm" hai mươi chín lần, quay lưng về phía khán giả bốn lần để chỉ vào màn hình, và có một đoạn dài chừng bốn mươi giây cậu im lặng vì máy chiếu trục trặc, cậu đứng đấy, tay vặn vào nhau.

Nhưng trong mười hai phút ấy, cậu cũng nói những câu như thế này:

"Dạ tụi em thu dữ liệu ở bốn xã, mười một tháng. Tổng cộng hai mươi ba nghìn tấm ảnh lá. Tụi em tự chụp hết, không lấy trên mạng, vì lá lúa trên mạng chủ yếu là giống của Ấn Độ với Philippines, khác giống mình."

"Dạ mô hình của tụi em nhẹ, hai mươi mốt megabyte, chạy được trên máy Android đời 2018 vì bà con ở đấy đa số dùng máy cũ."

"Dạ độ chính xác trong phòng thí nghiệm là chín mươi tư phẩy hai. Nhưng đem ra đồng thì còn bảy mươi tám thôi ạ. Tụi em ghi cả hai con số vì con số thứ hai mới là con số thật."

Xuân ngồi ở bàn giám khảo, và khi nghe đến câu cuối cùng ấy thì trong người hắn có một cái gì đó động đậy.

Vì hắn biết. Hắn biết chính xác cái khoảng cách giữa chín mươi tư phẩy hai và bảy mươi tám ấy là gì. Hắn đã ngồi hai năm bảy tháng ở tầng ba, hắn biết nó là mồ hôi, là những buổi trưa ngoài đồng, là hai mươi ba nghìn tấm ảnh chụp bằng tay.

Trong tám đội, đây là đội duy nhất có một con số thật.

*

Đội thứ hai hắn nhớ là đội số bảy.

Ba sinh viên, một nam hai nữ, đều ăn mặc rất đẹp. Bộ trang chiếu của họ do một người quen làm thiết kế đồ hoạ dựng cho, có hoạt hình chuyển cảnh, có nhạc nền.

Sản phẩm tên là EduMind AI — "Nền tảng cá nhân hoá lộ trình học tập cho học sinh Việt Nam bằng trí tuệ nhân tạo."

Bạn nữ đội trưởng trình bày. Bạn ấy nói hay lắm. Không "ừm" lần nào. Đi lại trên sân khấu, tay đưa ra đúng lúc, mắt nhìn khắp hội trường, và cứ hai phút lại có một câu để khán giả vỗ tay.

"Chúng em tin rằng mỗi đứa trẻ là một vũ trụ riêng."

"Giáo dục hiện nay đang dạy cá và khỉ leo cùng một cái cây."

"Chúng em không xây một sản phẩm. Chúng em xây một tương lai."

Trong mười hai phút, đội số bảy được vỗ tay bốn lần.

Đến phần hỏi, một vị giám khảo trường đại học hỏi:

"Các em đã thử nghiệm với bao nhiêu học sinh rồi?"

Bạn đội trưởng cười rất tươi:

"Dạ hiện tại chúng em đang trong giai đoạn xác thực thị trường ạ. Chúng em đã phỏng vấn sâu hai mươi phụ huynh và nhận được phản hồi rất tích cực."

"Nghĩa là chưa có học sinh nào dùng?"

"Dạ, chúng em đang hoàn thiện sản phẩm để đảm bảo trải nghiệm tốt nhất ngay từ đầu ạ."

Vị giám khảo gật đầu, ghi gì đó, không hỏi tiếp.

Không ai hỏi tiếp lần thứ ba. Ông T.C.C.S. đã nói đúng.

*

Chấm điểm kín. Năm giám khảo, mỗi người một phiếu.

Xuân ngồi trước tờ phiếu chừng ba phút.

Hắn biết rất rõ, rõ như biết tay mình có mấy ngón, rằng đội số ba đáng giải nhất. Cái sản phẩm ấy có thật. Nó chạy trên máy Android đời 2018. Nó có bảy mươi tám phần trăm ngoài đồng, và bảy mươi tám phần trăm ngoài đồng thì đáng giá hơn một trăm phần trăm trong trang chiếu.

Rồi hắn nghĩ đến những chuyện khác.

Hắn nghĩ: cuộc thi này có tài trợ, mà nhà tài trợ thì muốn hình ảnh đẹp, mà đội số bảy thì đẹp thật, ba đứa đứng chụp ảnh lên hình rất được.

Hắn nghĩ: đội số ba lên nhận giải thì cậu Khoa lại run, lại "ừm", mà đang truyền hình trực tiếp.

Hắn nghĩ: cái lá lúa thì có gì mà nói. Nói về lá lúa thì báo nào đăng.

Và cuối cùng hắn nghĩ đến cái ý này, cái ý đã cứu hắn khỏi phải áy náy:

Trình bày cũng là một năng lực. Ngoài đời cũng thế thôi. Thằng nào không biết trình bày thì ra đời cũng chết. Cho đội bảy giải nhất là dạy cho đội ba một bài học sớm, thế lại tốt cho nó.

Cái ý ấy đẹp quá. Nó vừa cho hắn làm điều tiện lợi, vừa cho hắn thấy mình đang làm điều tử tế.

Hắn ghi: Giải nhất: Đội 7. Giải khuyến khích: Đội 3.

Đội bảy được giải nhất với bốn phiếu trên năm.

*

Lúc trao giải, Xuân là người trao.

Ba bạn đội bảy đứng chụp ảnh, cười rạng rỡ, giơ tấm bảng một trăm triệu. Xuân đứng giữa, tay đặt lên vai bạn đội trưởng, cũng cười.

Chụp xong, hắn đi xuống, và ở chân sân khấu hắn gặp cậu Khoa.

Cậu ta đang ôm cái laptop cũ, chờ để rút dây. Thấy Xuân, cậu vội đứng thẳng dậy, hai tay để trước bụng.

"Dạ em chào anh."

"Ừ. Bài của em tốt đấy."

"Dạ em cảm ơn anh." Cậu ta ngập ngừng. Rồi cậu hỏi, rất nhỏ, và trong giọng không có oán trách gì cả, chỉ có sự thật thà đến mức làm người ta khó chịu: "Dạ anh ơi, anh cho em hỏi... tụi em thiếu cái gì ạ? Để lần sau em sửa."

Xuân nhìn cậu ta.

Và đây là chỗ, nếu câu chuyện này là một câu chuyện khác, thì Xuân đã nói thật. Hắn đã có thể nói: em không thiếu gì cả, em hơn hẳn, chỉ là bọn anh chọn cái đẹp hơn.

Hắn mở miệng.

"Em thiếu phần kể chuyện," hắn nói. "Sản phẩm tốt rồi. Nhưng em phải học cách kể. Người ta không mua công nghệ, người ta mua câu chuyện."

Cậu Khoa gật đầu lia lịa, rút điện thoại ra ghi.

"Dạ. Dạ em cảm ơn anh. Em sẽ học ạ."

"Ừ. Cố lên."

Hắn vỗ vai cậu ta rồi đi.

Câu hắn vừa nói không sai. Đó chính là chỗ độc của nó. Nó không sai một chữ nào. Nó chỉ không phải là sự thật của hôm nay.

*

Tối ấy Xuân về khách sạn.

Hắn tắm, ra ngồi mép giường, mở điện thoại. Trên mạng đã đầy ảnh: hắn đứng giữa, tóc đỏ, tay đặt lên vai bạn đội trưởng. Người ta viết: "Chuyên gia Xuân trao giải cho thế hệ tương lai."

Hắn xem một lúc. Rồi hắn đặt điện thoại xuống.

Và trong cái yên lặng của căn phòng khách sạn ba sao ấy, một câu hỏi đến với hắn, câu hỏi mà chín tháng nay hắn vẫn né:

Chín tháng trước, nếu ai hỏi, hắn sẽ cười xoà mà bảo: em có biết gì đâu, em ăn may thôi.

Nhưng tối nay thì khác. Tối nay hắn vừa ngồi ghế giám khảo cả một ngày. Hắn đã nghe tám đội trình bày, và trong tám đội ấy hắn nhìn ra ngay đội nào thật đội nào giả, nhìn ra nhanh hơn cả hai vị giáo sư ngồi cạnh. Hắn biết bảy mươi tám phần trăm ngoài đồng nghĩa là gì. Cả hội trường bốn trăm người hôm nay, có mấy ai biết điều đó?

Hắn đứng dậy, đi ra cửa sổ.

Mình giỏi thật chứ, hắn nghĩ. Mình có hai năm bảy tháng ở tầng ba. Mình biết những thứ mà bọn nó không biết. Mình đâu có lừa ai. Mình chỉ là biết cách nói ra thôi.

Đó là ba câu.

Câu thứ nhất đúng. Câu thứ hai cũng đúng. Câu thứ ba thì đúng nốt.

Chỉ có điều, ba câu đúng ghép lại thì ra một câu sai, và cái câu sai ấy hắn sẽ mang theo suốt phần đời còn lại.

Xuân đi ngủ, ngủ rất ngon.

Sáng hôm sau hắn dậy sớm, và trong lúc đánh răng, hắn nhìn vào gương, thấy cái tóc đỏ đã bạc màu, chân tóc đen ra chừng hai phân.

Hắn ghi vào điện thoại một dòng nhắc việc: