Hội thành lập vào một buổi sáng tháng bảy, tại khách sạn năm sao, phòng Grand Ballroom, sức chứa sáu trăm người.

Tên đầy đủ: Hội Khai Trí Số Việt Nam. Tôn chỉ ghi trong điều lệ: "Nâng cao dân trí số, kết nối nguồn lực, đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình chuyển đổi."

Ba mươi bảy chữ. Trong ba mươi bảy chữ ấy không có một chữ nào có thể kiểm chứng được, và đó chính là chỗ tài của người soạn.

Người soạn là ông T.C.C.S.

*

Buổi lễ ra mắt kéo dài bốn tiếng rưỡi. Chương trình gồm mười một mục, trong đó có bốn mục phát biểu, hai mục ký kết, một mục ra mắt ban chấp hành, một mục trao huy hiệu, một tiết mục văn nghệ, một mục chụp ảnh lưu niệm, và một mục ăn trưa.

Mục chụp ảnh lưu niệm kéo dài bốn mươi hai phút, dài hơn cả hai mục phát biểu cộng lại. Điều này không phải là sơ suất trong khâu tổ chức. Đó là thiết kế. Vì trong bốn tiếng rưỡi ấy, cái duy nhất sẽ còn lại sau ngày hôm nay chính là bốn mươi hai phút kia: hơn ba nghìn tấm ảnh, mỗi đại biểu chừng năm tấm, và mỗi tấm sẽ sống thêm ít nhất ba năm trên các trang cá nhân, các hồ sơ năng lực, các bộ trang chiếu bán hàng.

Huy hiệu Hội bằng đồng mạ vàng, hình tròn, giữa có chữ K lồng chữ S, đeo ve áo. Ai đóng hội phí năm triệu một năm thì được huy hiệu vàng. Ai đóng hai mươi triệu thì được huy hiệu vàng có viền đỏ và được gọi là Hội viên Danh dự.

Trong ngày đầu tiên, có một trăm bốn mươi tám người đăng ký hội viên danh dự.

*

Ban chấp hành có mười chín người.

Chủ tịch danh dự là cụ cố Hồng.

Cụ cố Hồng năm nay bảy mươi ba tuổi, chủ tịch Tập đoàn Hồng Phát, một tập đoàn gia đình làm về vật liệu xây dựng, có bốn nhà máy và một nghìn hai trăm nhân viên. Cụ được mời làm chủ tịch danh dự vì hai lẽ: cụ có tiền, và cụ có râu.

Cái râu này phải nói rõ. Nó bạc, dài chừng một gang, và cụ vuốt nó liên tục trong lúc người khác nói. Trong bốn mươi hai phút chụp ảnh, hễ ai đứng cạnh cụ thì đều tự động lùi lại nửa bước, vì cái râu ấy tạo ra một khoảng cách vô hình mà không ai dám phạm vào.

Cụ cố Hồng có một câu cửa miệng. Cụ nói câu ấy chừng bốn mươi lần một ngày, nói với con, với cháu, với nhân viên, với đối tác, với cả người bán báo trước cổng:

"Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!"

Điều kỳ diệu là trong bảy mươi ba năm cuộc đời, cụ chưa từng nghe hết bất kỳ một lời giải thích nào. Cứ ai nói đến câu thứ ba là cụ ngắt. Người ta bảo cụ nắm bắt nhanh. Thật ra cụ chỉ không chịu nổi việc phải ngồi im nghe người khác biết nhiều hơn mình.

Sáng hôm ấy, khi Xuân được giới thiệu lên sân khấu, người dẫn chương trình đọc:

"Xin trân trọng giới thiệu, Phó Chủ tịch Hội, phụ trách Tiểu ban Dữ liệu và Đạo đức Số, chuyên gia Trần Văn Xuân!"

Cả hội trường vỗ tay. Xuân bước lên, cúi chào, và cái tóc đỏ dưới ánh đèn sân khấu thì đỏ rực, đỏ đến mức ba tờ báo hôm sau đều dùng chung một tấm ảnh ấy.

Cái Tiểu ban Dữ liệu và Đạo đức Số ấy, cho đến ngày Hội giải thể bốn năm sau, có tổng cộng một thành viên, họp không lần nào, và ra được không văn bản nào.

*

Trong bữa trưa, Xuân được xếp ngồi cùng bàn với cụ cố Hồng.

Cụ nhìn hắn từ đầu đến chân, nhìn kỹ cái tóc, rồi hỏi:

"Cậu làm về cái gì ấy nhỉ?"

"Dạ thưa cụ, cháu làm về dữ liệu ạ."

"Dữ liệu là cái gì?"

Xuân định trả lời. Hắn mở miệng, và hắn định nói một câu thật, một câu về việc dữ liệu là những thứ mà sáu mươi hai người ngồi khoanh suốt mười hai tiếng.

"Dạ, dữ liệu tức là..."

"Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!" Cụ phẩy tay. "Cái thời buổi bây giờ cái gì cũng dữ liệu. Tôi làm xi măng bốn mươi năm, tôi có cần dữ liệu đâu, tôi vẫn có bốn nhà máy."

"Dạ."

"Nhưng mà thằng con tôi nó cứ nói. Nó bảo bố ơi không chuyển đổi là chết. Chết thế nào được. Người ta vẫn xây nhà đấy thôi. Nhà thì phải có xi măng chứ có phải có dữ liệu đâu."

Xuân gật gù.

Cụ ăn hai miếng, rồi cụ đặt đũa xuống, và cụ nói tiếp, giọng nhỏ hơn, gần như là tâm sự:

"Nhưng mà cậu này. Cậu nói thật với tôi. Cái AI ấy nó có thật không?"

Xuân ngẩng lên.

Đây là câu hỏi thật lòng đầu tiên mà hắn nghe được trong bốn tiếng rưỡi hôm nay. Và nó đến từ một ông cụ bảy mươi ba tuổi, chủ tịch danh dự của một cái hội tôn vinh chính cái thứ mà cụ đang nghi ngờ.

Xuân nhìn cụ. Trong một giây rưỡi, hắn cân nhắc.

Nếu hắn nói thật, hắn sẽ phải nói rằng: thưa cụ, nó có thật, nhưng nó không giống cái mà người ta bán cho cụ. Nó là một công cụ, nó làm được vài việc rất giỏi và rất nhiều việc rất tệ, và cái Hội mà cụ đang làm chủ tịch danh dự đây, thưa cụ, nó không nâng cao dân trí gì cả, nó bán huy hiệu năm triệu một cái.

Nếu hắn nói thế, cụ sẽ ngắt lời hắn ở câu thứ ba. Chắc chắn. Cụ sẽ nói "Biết rồi, khổ lắm, nói mãi", và cụ sẽ quay sang người bên cạnh.

Cho nên Xuân nói:

"Dạ thưa cụ, nó có thật ạ. Nhưng cái quan trọng không phải là nó có thật hay không, mà là doanh nghiệp mình có sẵn sàng hay không. Công nghệ chỉ là hai mươi phần trăm thôi cụ ạ. Tám mươi phần trăm là con người và quy trình."

Cụ cố Hồng ngừng nhai.

Cụ đặt đũa xuống lần thứ hai. Cụ vuốt râu. Rồi cụ gật đầu, gật một cái rất chậm, rất sâu, và cụ nói:

"Đúng. Đúng quá. Cậu nói đúng quá."

Đó là lần đầu tiên trong ba mươi năm, cụ cố Hồng nghe hết một câu của người khác mà không ngắt.

Vì câu ấy không bắt cụ phải học gì cả. Nó bảo cụ rằng vấn đề không nằm ở chỗ cụ không hiểu công nghệ. Vấn đề nằm ở "con người và quy trình", tức là ở nhân viên của cụ, tức là ở người khác.

Trên đời không có món quà nào quý bằng việc nói cho một người biết rằng lỗi không phải ở họ.

Cụ quay sang gọi con trai:

"Văn ơi! Vào đây bố bảo. Cái cậu này giỏi. Tuần sau mời cậu ấy về nhà mình."

*

Bốn giờ chiều, tan hội.

Xuân ra sảnh, đứng chờ xe, tay cầm túi quà lưu niệm: một cuốn kỷ yếu bìa cứng dày hai trăm trang, một huy hiệu vàng viền đỏ, một cái bút khắc tên, và một hộp trà.

Cuốn kỷ yếu ấy, in bốn màu, giấy tốt, tổng chi phí một trăm sáu mươi triệu cho một nghìn bản.

Trong hai trăm trang, có một trăm bảy mươi trang là ảnh.

Ba mươi trang còn lại là danh sách hội viên, điều lệ, và một bài viết duy nhất có nội dung, dài bốn trang, tên là "Người lao động dữ liệu: mắt xích vô hình của chuỗi giá trị AI", ký tên Trần Văn Xuân.

Bài ấy hắn không viết. Trợ lý của bà Văn Minh viết, bằng cách lấy bài chị Bảy hôm nọ, cắt bớt phần cảm xúc, thêm vào bốn cái tiêu đề nhỏ và hai biểu đồ.

Xuân đọc lướt trong lúc chờ xe. Đọc đến đoạn cuối, hắn thấy trợ lý đã sửa một câu.

Câu gốc của hắn là: "Tôi chỉ muốn có một chỗ trên đời ghi lại rằng chị Bảy đã tồn tại."

Câu trong kỷ yếu là: "Chúng ta cần một khung chính sách phù hợp để bảo vệ quyền lợi của người lao động dữ liệu trong kỷ nguyên mới."

Xuân đọc câu ấy hai lần.

Rồi hắn gấp cuốn kỷ yếu lại, bỏ vào túi quà, và lên xe.

Hắn không sửa. Hắn cũng không nói với ai. Vì nói cho cùng thì câu mới nghe cũng được, mà lại hợp với chỗ này hơn.