Buổi nghiệm thu giai đoạn một diễn ra vào sáng thứ ba, tại phòng họp lớn của Hồng Phát, có mười bốn người dự.

Cụ cố tổ cũng xuống.

Đây là điều không ai ngờ. Ba năm nay cụ không xuống phòng họp lần nào. Nhưng sáng hôm ấy, chừng bảy giờ, cụ gọi thằng cháu lên, bảo nó dìu cụ xuống, và nói:

"Tao muốn xem chúng nó làm cái gì với công ty của tao."

Người ta phải kê thêm một cái ghế bành ở đầu bàn. Cụ ngồi đấy, hai tay chống lên cây gậy, lưng còng, mắt đục, và trong suốt bốn mươi phút đầu cụ không nói một câu nào.

*

Xuân trình bày.

Hắn trình bày hay. Phải nói cho đúng: đó là buổi trình bày hay nhất trong sự nghiệp mười một tháng của hắn.

Vì lần này hắn có nội dung thật. Bốn tuần vừa rồi, đội của hắn, mà thật ra là cô Hạnh, đã làm được một việc tử tế: dựng lại toàn bộ dòng chảy sản lượng của bốn nhà máy từ dữ liệu cân thật, không qua báo cáo. Cái bảng ấy đẹp, không phải đẹp kiểu trang chiếu, mà đẹp kiểu một cái xương sống được chụp X-quang lần đầu.

Hắn chiếu lên. Hắn nói về từng nhà máy. Hắn nói mười tám phút.

Đến phút thứ mười chín, ông Hồng Văn hỏi:

"Vậy so với báo cáo tháng của khối vận hành thì thế nào anh Xuân?"

Đây là câu hỏi mà Xuân đã biết trước sẽ có.

Hắn đã chuẩn bị hai câu trả lời.

Câu thứ nhất, hắn soạn tối qua: "Có một số sai lệch kỹ thuật giữa hai nguồn, bên em đang rà soát và sẽ có báo cáo riêng trong giai đoạn hai." Câu ấy an toàn. Câu ấy cho ông Phán ba tháng để tự thu xếp. Câu ấy cũng giữ được hợp đồng, giữ được quan hệ, giữ được tất cả.

Câu thứ hai thì hắn không soạn. Nó chỉ đến trong đúng khoảnh khắc ấy.

Vì trong khoảnh khắc ấy, Xuân nhìn quanh phòng.

Hắn thấy mười bốn khuôn mặt đang nhìn hắn. Hắn thấy cụ cố Hồng vuốt râu, thấy ông Hồng Văn nhoài người tới trước, thấy cậu Tú Tân đang giơ điện thoại quay, thấy cô Hoàng Hôn nhìn hắn với ánh mắt mà mười một tháng trước không ai nhìn hắn như thế.

Và hắn thấy, ở đầu bàn, một ông cụ chín mươi tư tuổi đang nhìn hắn chằm chằm, cái nhìn của người đã hỏi "nó tự ra thì ai chịu?" và chưa được ai trả lời.

Trong đầu Xuân lúc ấy không có ý định hại ai cả. Ta phải công bằng với hắn ở chỗ này.

Cái có trong đầu hắn là một ý nghĩ rất giản dị, cái ý nghĩ đã đưa hắn đi từ tầng ba lên đến đây: đây là lúc mình toả sáng.

Hắn hít một hơi.

"Thưa các bác," hắn nói, chậm, đúng như ông T.C.C.S. đã dạy. "Cháu nghĩ đây là lúc phải nói thẳng."

Cả phòng im.

"Hai mươi bốn báo cáo tháng của khối vận hành trong hai năm qua, có hai mươi hai bản là do máy sinh ra. Không phải người viết. Cháu có bằng chứng kỹ thuật."

Có tiếng ai đó hít vào.

"Và con số hao hụt trong hai mươi bốn tháng ấy không khớp với dữ liệu cân thật ở nhà máy. Sai lệch trung bình một phẩy sáu phần trăm. Cộng dồn hai năm, quy ra tiền, khoảng mười một tỷ."

Ông Phán ngồi im. Ông không cãi. Ông chỉ gỡ kính xuống, và lần này ông không lau.

"Riêng lò số hai," Xuân nói tiếp, và giọng hắn đến đây thì hơi cao lên, vì hắn đang vào đà, "theo lịch bảo trì thì bốn năm nay chưa thay lớp lót. Trong khi khuyến cáo là hai năm. Bên cháu đề nghị dừng lò kiểm tra ngay trong tuần này."

Xuân nói xong.

Và hắn đứng đấy, giữa phòng họp, trong cái im lặng dày đặc, với cảm giác lâng lâng của một người vừa làm điều đúng đắn và biết rằng cả phòng vừa chứng kiến.

Đó là cảm giác cuối cùng dễ chịu mà hắn có trong ngày hôm ấy.

*

Cụ cố tổ nhúc nhích.

Cụ chống gậy, hơi nhổm người lên. Ông Hồng Văn vội đỡ.

"Ông ngồi đi ông, để con..."

"Bỏ ra."

Cụ đứng dậy được. Cụ đứng, lưng còng, hai tay run trên cây gậy, và cụ nhìn khắp một lượt cái phòng họp có mười bốn người.

Rồi cụ nói. Giọng cụ nhỏ, nhưng trong cái im lặng ấy thì ai cũng nghe rõ từng chữ.

"Lò số hai."

Cụ ngừng lại thở.

"Lò số hai tao xây năm bảy chín. Tao trộn vữa. Tao đứng đấy ba tháng."

Không ai dám nói gì.

"Bốn năm không thay lót." Cụ lắc đầu chậm chạp. "Bốn năm."

Cụ quay sang phía cụ cố Hồng.

"Mày biết không?"

Cụ cố Hồng lắp bắp:

"Dạ... thưa thầy, con... cái này thuộc khối vận hành, mà báo cáo thì tháng nào cũng..."

"Mày biết không?"

"Dạ con không biết ạ."

Cụ cố tổ gật gù.

Rồi cụ quay sang phía Xuân. Và điều làm Xuân sợ nhất, sợ đến tận nhiều năm về sau, là trong ánh mắt cụ lúc ấy không có một chút giận dữ nào cả.

"Cậu chuyên gia."

"Dạ."

"Hôm nọ tôi hỏi cậu một câu. Cậu nhớ không?"

"Dạ cháu nhớ ạ. Cụ hỏi là nó tự ra thì ai chịu."

"Ừ." Cụ cố tổ gật đầu. "Bây giờ tôi biết rồi."

Cụ đứng thẳng thêm được một chút, và cụ nói cái câu cuối cùng trong đời mình, nói với cả phòng, nhưng thật ra là nói với chính mình:

"Không ai chịu cả. Cái công ty này nó chạy bằng giấy, mà giấy thì máy nó viết. Năm mươi sáu năm... tao ngồi trên gác tao ghi sổ..."

Cụ hạ tay xuống. Cây gậy trượt.

"...mà hoá ra tao ghi cái gì?"

Rồi cụ ngã.

*

Cụ mất lúc mười một giờ hai mươi trưa hôm ấy, tại bệnh viện, không tỉnh lại.

Bác sĩ nói là tai biến, và nói thêm rằng ở tuổi chín mươi tư thì chuyện này có thể đến bất cứ lúc nào, không nhất thiết do một nguyên nhân cụ thể nào cả.

Câu ấy, về sau, được cả nhà nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần, nhắc với nhau và nhắc với khách. Bác sĩ bảo là ở tuổi ấy thì lúc nào cũng có thể đi. Người ta nhắc như người ta uống thuốc: không phải vì tin, mà vì cần.

*

Xuân về nhà lúc hai giờ chiều.

Hắn ngồi trên mép giường, không tắm, không ăn, không mở máy.

Đến bốn giờ thì điện thoại rung. Bà Văn Minh gọi.

Hắn để nó rung hết. Nó rung lại. Lần thứ ba hắn bắt máy.

"Em à," giọng bà Văn Minh, và điều làm Xuân sững người là cái giọng ấy không buồn. "Em bình tĩnh nhé. Chị biết em đang sốc."

"Dạ..."

"Nhưng em nghe chị nói một câu. Chuyện này không phải lỗi của em. Em làm đúng chuyên môn. Em phát hiện ra một rủi ro vận hành nghiêm trọng và em báo cáo. Đó là việc của em, và em làm đúng."

Xuân im lặng.

"Còn cụ thì cụ chín mươi tư rồi em ạ. Bác sĩ cũng bảo thế."

"Dạ."

"Ừ. Em nghỉ đi. Mai chị em mình bàn tiếp."

Cúp máy.

Xuân ngồi thêm một lúc trong bóng tối.

Rồi hắn làm cái việc mà từ giờ trở đi hắn sẽ luôn làm mỗi khi trong người có chỗ nào cấn: hắn mở điện thoại, vào trang cá nhân của mình, và đọc bình luận cũ.

Người ta gọi hắn là em, là cậu, là người tử tế hiếm hoi trong ngành này. Có người bảo hắn là lương tâm của một thế hệ.

Hắn đọc chừng hai trăm cái.

Đến cái thứ hai trăm thì cái chỗ cấn kia đã êm.