Chú Phong đến quán lúc bảy giờ mười lăm, đúng như mọi buổi thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu.

Bước chân ông quen đến mức tôi nghe tiếng dép lê trên nền gạch hẻm từ trước khi ông đẩy cánh cửa gỗ vào. Tiếng dép không vội, không chậm — cái nhịp của người đã không còn phải chạy theo bất cứ thứ gì nữa. Ông ngồi vào bàn góc trong, bàn gần khung cửa sổ nhìn ra mảng tường vôi loang lổ với những sợi dây phơi quần áo của nhà hàng xóm. Cái bàn đó tôi không đặt bảng "reserved" nhưng ai trong quán cũng hiểu — đó là bàn của chú Phong.

"Cho chú ly cà phê sữa đá, con," ông nói, dù tôi đã bắt đầu pha rồi.

Cuốn sổ tay được đặt xuống mặt bàn. Bìa da màu nâu sậm, mép góc đã sờn, có một sợi dây buộc chéo giữ cho những tờ giấy bên trong khỏi rơi ra. Tôi không biết cuốn sổ đó đã bao nhiêu tuổi, chỉ biết lần đầu chú Phong ghé quán — hơn hai năm trước, hồi tôi mới mở — ông đã mang nó theo.

Ông dạy văn cấp ba hơn ba mươi năm. Điều này tôi biết không phải vì ông tự kể mà vì một lần cô bán bánh mì đầu hẻm ghé vào uống nước, thấy ông liền chạy đến: "Thầy Phong! Con là Ngân, học thầy hồi lớp mười một trường Nguyễn Thị Minh Khai đó thầy!" Ông nhìn một lúc rồi nhớ ra, cười hiền. Họ nói chuyện năm phút rồi cô Ngân đi, ông lại cúi xuống cuốn sổ.

Hôm nay ông mở sổ, lần sang một trang ở giữa quyển. Môi ông mấp máy, khẽ thôi, vừa đủ để tự nghe thấy mình.

Tôi đứng sau quầy, lau ly, lắng tai. Những buổi sáng thứ Hai ở quán vắng hơn cuối tuần, tiếng động từ bên ngoài chỉ có xe máy thỉnh thoảng lướt qua, tiếng rao của người bán rau muộn. Trong cái yên ấy, giọng chú Phong thoát ra nhẹ như hơi thở:

"Mau với chứ, vội vàng lên với chứ—

Em, em ơi, tình non sắp già rồi..."

Xuân Diệu. Tôi nhận ra ngay, không phải vì tôi giỏi văn mà vì hồi cấp ba tôi cũng từng bị bắt học thuộc. Ngày đó tôi ghét phải thuộc thơ. Bây giờ nghe lại, trong cái giọng khẽ của một ông thầy đã về hưu, những câu thơ nghe khác hẳn.

Bàn cạnh chú Phong hôm nay có một cô gái ngồi từ lúc bảy giờ kém. Cô khoảng hai mươi mấy tuổi, tóc cột cao, mặc áo thun trắng, đặt trên bàn một tập tài liệu ôn thi dày cộp. Gọi ly trà chanh không đường, cắm đầu vào tập từ lúc vào đến giờ, bút chì gạch dưới liên tục.

Nhưng khi tiếng thơ của chú Phong vang lên, bút chì cô dừng lại.

Cô ngước đầu. Nhìn sang. Chú Phong không để ý, ông đang đọc tiếp, vẫn cái giọng khẽ ấy, cái giọng chỉ dành cho chính mình:

"Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua,

Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già..."

Cô gái đặt bút xuống hẳn. Cái tập tài liệu vẫn mở đó nhưng mắt cô đã không còn nhìn vào nữa.

Rồi cô lên tiếng: "Chú đọc thơ gì vậy?"

Chú Phong ngừng. Ông ngước lên, đôi mắt sau cặp kính lão hiện ra vẻ ngạc nhiên — cái ngạc nhiên thật, không phải cái ngạc nhiên lịch sự. Như thể ông không ngờ có người hỏi.

Ông nhìn cô gái một giây. Rồi mặt ông giãn ra. Một nụ cười chậm, lan dần từ khóe môi lên đến mắt.

"Xuân Diệu," ông nói. "Con biết Xuân Diệu không?"

"Dạ biết. Hồi cấp ba học." Cô gái kéo ghế xoay người lại một chút, tự nhiên hơn. "Nhưng con chỉ nhớ câu 'tôi muốn tắt nắng đi' thôi. Mấy câu chú vừa đọc con chưa nghe."

"Bài đó tên là 'Vội Vàng'. Dài hơn, nhưng người ta hay chỉ nhớ mấy câu đầu." Ông gật đầu, như tự xác nhận với mình. "Con học lớp mấy?"

"Dạ con đang ôn thi đại học lần hai." Cô nhìn xuống tập tài liệu rồi nhìn lại ông, có chút gì đó trong mắt — không hẳn là buồn, chỉ là mệt. "Năm ngoái thi không đậu, năm nay học lại."

"Thi khối nào?"

"Dạ khối D. Con muốn học báo chí."

Chú Phong gật gù. "Báo chí mà biết thơ là tốt lắm. Ngôn ngữ báo chí khô, nhưng người viết báo giỏi thường là người đọc nhiều thơ."

Cô gái ngồi thẳng hơn một chút, như vô tình. "Thật vậy hả chú?"

"Thật. Thơ dạy mình cách chọn từ. Một chữ đúng chỗ bằng mười chữ dư." Ông lật thêm một trang trong cuốn sổ, ngón tay dừng lại ở đâu đó. "Chú dạy văn ba mươi mấy năm, thấy rõ lắm. Học sinh nào đọc thơ thì viết văn xuôi cũng khác."

Tôi pha thêm một ly trà chanh mang ra để sẵn trước mặt cô gái — không ai gọi, tôi tự mang. Cả hai đều không để ý.

Họ đang nói về Xuân Diệu.

Cô gái tên Linh — tôi biết vì sau đó ông hỏi. Linh nói rằng hồi cấp ba cô không thích học văn, thấy thơ là thứ phải thuộc cho qua chứ không hiểu để làm gì. Ông thầy dạy văn ở trường cô thì hay đọc một lần rồi giải thích nghĩa đen, hỏi "em hiểu chưa", cả lớp gật đầu, thế là xong.

"Chú không dạy vậy," chú Phong nói, không phải khoe, chỉ đơn giản là nói. "Chú đọc thơ cho học sinh nghe. Đọc nhiều lần. Rồi hỏi chúng mày nghe thấy gì, không phải nghe thấy nghĩa là gì."

"Vậy học sinh trả lời sao hả chú?"

Ông cười, lần này cười to hơn chút xíu: "Đủ kiểu. Có đứa nói nghe thấy buồn. Có đứa nói nghe thấy mẹ nó. Có đứa ngồi thinh lặng không nói gì hết." Ông dừng lại. "Đứa thinh lặng thường là đứa hiểu nhất."

Linh nhìn ông, không nói ngay. Rồi cô hỏi: "Chú còn nhớ học sinh không? Sau bao nhiêu năm?"

"Nhớ không hết. Nhưng nhớ những khoảnh khắc." Ông đặt tay lên cuốn sổ. "Những lúc một đứa học sinh đang đọc thơ rồi tự nhiên giọng nó run. Nó không biết tại sao. Chú cũng không giải thích. Chỉ để yên."

Tôi đứng sau quầy, tay vẫn cầm khăn lau nhưng đã ngừng lau từ lúc nào không biết.

Gần chín giờ, Linh nhìn đồng hồ điện thoại rồi mặt cô thay đổi.

"Trời, con học thêm lúc chín giờ." Cô bắt đầu thu tập vở, nhưng tay làm mà mắt vẫn còn nhìn sang chú Phong. "Chú có thể đọc thêm một bài nữa không? Bài ngắn thôi."

Ông nhìn cô, rồi nhìn xuống cuốn sổ. Lật vài trang, dừng lại.

"Huy Cận," ông nói. "Ngắn."

Rồi ông đọc, vẫn cái giọng khẽ ấy, nhưng lần này Linh đã nghiêng người lại gần hơn để nghe:

"Nắng xuống, trời lên sâu chót vót;

Sông dài, trời rộng, bến cô liêu..."

Linh ngồi yên. Tập vở vẫn cầm trên tay nhưng chưa nhét vào túi.

"Bến cô liêu," cô lặp lại khẽ. "Sao nghe buồn quá chú."

"Vì nó đúng," ông nói. "Những câu thơ hay không phải vì nó đẹp. Vì nó đúng."

Linh đứng dậy, xếp tập vô balo. Cô cúi đầu: "Con cảm ơn chú. Hôm nay con học được nhiều hơn mấy tháng ôn thi."

Ông xua tay: "Đi học đi. Đừng trễ."

"Dạ. Nhưng con trễ rồi." Cô nói, giọng không tiếc. "Không sao."

Cô đi ra, đẩy cánh cửa gỗ, nắng buổi sáng ùa vào một giây rồi cửa khép lại.

Chú Phong ngồi thêm một lúc. Ông nhìn ra khung cửa sổ, ra mảng tường vôi và những sợi dây phơi. Ly cà phê sữa đá đã tan hết đá từ lâu, nước cà phê loãng ra, màu nâu nhạt.

Tôi mang ra một ly nước lọc, đặt xuống bên cạnh.

"Cảm ơn con," ông nói, không nhìn lên.

Tôi định quay vào thì ông nói thêm, giọng chậm, như nói với chính mình nhiều hơn là nói với tôi:

"Lâu lắm rồi mới có người hỏi."

Tôi không đáp. Chỉ đứng thêm một giây rồi mới quay vào quầy.

Ông mở cuốn sổ ra, lần sang trang tiếp theo. Môi ông lại mấp máy, khẽ thôi, vừa đủ để tự nghe thấy mình.

Ngoài hẻm, tiếng xe máy của Linh nổ lên rồi xa dần — cô chạy muộn, chắc phải tăng ga. Tôi tự nghĩ không biết hôm nay vào lớp học thêm cô có còn nhớ bài hay đầu óc vẫn còn đang ở lại với "bến cô liêu" của Huy Cận.

Và tôi nghĩ — chắc là còn ở lại.