Bà Cốt nằm liệt trên phản suốt mười ngày. Đến đêm rằm tháng Một thì tai họa ập xuống.

Rằm là đêm trăng sáng vằng vặc, lẽ thường vong phải yên. Nhưng đêm ấy, vừa sẩm tối, cả làng Hạ Vọng đã nghe từ phía bến sông vọng lên một thứ tiếng rì rầm quái lạ, như cả nghìn người cùng khóc than dưới đáy nước. Chó trong làng sủa loạn lên một hồi rồi tắt ngấm. Gà lên chuồng nháo nhác đập cánh. Và ngoài bến, mặt sông sủi tăm trắng xóa, bốc hơi nghi ngút như một nồi nước khổng lồ ai đặt trên bếp lửa.

Lành đang sắc thuốc cho bà trong bếp thì nghe tiếng đập cửa dồn dập. Cậu mở cửa, thấy ông Quản đứng đó, mặt cắt không còn lấy một giọt máu.

"Thằng Lành! Ra bến ngay! Người ta... người ta lội ra sông hết cả rồi!"

Lành vứt siêu thuốc, chạy bổ ra bến. Cảnh tượng nơi ấy khiến tim cậu thắt lại nghẹn ngào. Dưới ánh trăng bàng bạc, cả chục người trong làng, đàn ông có, đàn bà có, cả mấy đứa trẻ con, đang lội xuống sông, mặt mũi đờ đẫn vô hồn, mắt mở trừng trừng nhìn chằm chằm xuống đáy nước, bước từng bước đều đặn ra chỗ nước sâu y như đang mộng du. Trên mặt sông, vô số đốm sáng vong lượn lờ chờ đợi, và dưới đáy, con mắt vàng mở to chưa từng thấy, hút lấy người sống xuống với nó.

"Quay lại! Mọi người quay lại đi!" Lành gào khản cả giọng, lao xuống nước túm lấy một bà cụ. Nhưng bà cụ khỏe lạ thường, hất mạnh một cái khiến cậu ngã chúi xuống nước, đôi mắt bà vẫn dán chặt xuống đáy sông, miệng lẩm bẩm: "Con tôi... thằng cu nhà tôi đang gọi tôi ở dưới kia..."

Lành đã hiểu. Ông trời cũ đang dùng chính người chết để dụ người sống. Nó cho mỗi người nhìn thấy lại kẻ mà họ thương nhớ nhất đã khuất.

Cậu không có cung văn. Cậu không dám tự bắc giá nữa sau cái đêm suýt chết. Nhưng nước đã ngập đến ngực những người làng, và chỉ vài bước chân nữa thôi là tất cả sẽ chìm nghỉm.

Thì từ phía Đền Đèn, một bóng người lảo đảo chạy ra bến. Là bà Cốt.

Bà chống cây gậy trúc, run rẩy, cái tấm thân liệt giường suốt mười ngày nay không biết lấy đâu ra được chừng ấy sức lực. Bà không kịp đàn, không kịp văn, không kịp một mâm lễ nào cả. Bà chỉ giật phắt ngọn Đèn Cái từ trong tay Lành, cậu cũng không nhớ nổi mình đã cầm nó chạy theo ra từ lúc nào, rồi giơ cao nó lên quá đầu, và cất giọng. Một giọng già nua, vỡ nát, nhưng đột nhiên tràn đầy quyền uy, ngân vang dõng dạc khắp mặt sông:

"Con là đệ tử cửa Mẫu, giữ đèn ba đời đất Hạ Vọng! Hôm nay con xin bắc giá Quan Lớn Đệ Tam, trấn sông, đuổi tà, đưa người về bờ! Lạy Mẫu chứng giám cho con!"

Cả người bà bốc lên một luồng hơi trắng mờ. Bà giật nảy lên, rồi vươn thẳng người: cái tấm lưng còng năm mươi năm bỗng chốc thẳng băng như cây nến. Đôi mắt bà rực sáng. Quan Lớn Đệ Tam, vị thánh trấn giữ miền sông nước, đã giáng xuống tấm thân tàn của bà.

Bà vung tay lên một cái. Mặt sông Cái cuộn trào dữ dội, một con sóng dựng đứng lên tách đôi cả dòng nước, đẩy bật những người làng đang mê man trở ngược vào bờ. Ngọn Đèn Cái trên tay bà cháy bùng lên, sáng rực cả một khúc sông, và con mắt vàng dưới đáy co rúm lại, lặn xuống sâu, sâu mãi. Đám vong rú lên thê thiết rồi tản đi. Nước nguội dần. Người làng nằm rạp trên bãi cát, lần lượt tỉnh lại, khóc lóc thảm thiết, chẳng ai hiểu mình vừa làm cái gì.

Lành chạy đến đỡ lấy bà. Quan Lớn đã lui giá. Bà Cốt rũ xuống trong vòng tay cậu, nhẹ bẫng như một chiếc lá khô cuối mùa. Lần này Lành biết, chẳng cần ai nói cho cậu hay, rằng cái giá của giá Quan Lớn đêm nay, bà đã trả bằng tất thảy những gì còn sót lại trong người.

"Bà..." Cậu ôm chặt lấy bà, nước mắt rơi lã chã.

Bà Cốt ngước nhìn cậu, mỉm cười, và trong khoảnh khắc cuối cùng ấy, đôi mắt bà lại đục mờ trở về đúng là đôi mắt của bà cậu. "Giữ... đèn... nhé con," bà thều thào. Rồi bàn tay run rẩy suốt bao năm ấy buông thõng xuống, và lần đầu tiên kể từ rất lâu, nó thôi không còn run nữa.

Lành quỳ đó rất lâu giữa bãi cát ướt, không dám buông tay bà ra, như thể chỉ cần giữ chặt thêm một khắc nữa, hơi ấm cuối cùng trong người bà sẽ còn nán lại. Xung quanh, người làng lặng lẽ đứng dậy, ướt sũng, run rẩy, không ai dám lên tiếng, chỉ có tiếng sóng vỗ nhẹ vào bờ, đều đặn như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Ánh trăng rằm vẫn treo cao trên đỉnh đầu, chiếu xuống mặt sông giờ đã lặng như gương, chẳng còn dấu vết gì của con mắt vàng vừa mở ra chưa đầy một khắc trước. Có tiếng ai đó khóc thút thít trong đám đông, rồi cả bãi cát dần vang lên tiếng khóc chung, không ồn ào mà nặng nề, như một lời tiễn đưa không lời của cả một làng.

Ông Quản, người vừa được bà Cốt kéo lên từ giữa dòng, lê bước lại gần, quỳ xuống bên cạnh Lành, cúi đầu thật sâu. Ông không nói được lời nào, chỉ đưa tay chạm nhẹ vào vai bà Cốt một cái, rồi rút lại, như sợ làm phiền giấc ngủ cuối cùng của người vừa cứu mạng cả nhà mình.