Cô Tươi là người chết đuối thứ ba trong tháng. Lành nhớ ra điều đó khi đang ngồi uống bát nước vối nóng ở quán bà Tý đầu làng, nghe người ta xì xào bàn tán.

"Lạ thật đấy," ông Quản đặt mạnh chén nước xuống. "Cả ba đứa đều biết bơi cả. Thằng Đậu nhà tôi nó lội sông từ tấm bé, thế mà chết đuối ngay khúc nước nông trước bến, chỗ tôi đứng cũng chỉ ngập đến thắt lưng."

"Mà chết cũng lạ lắm cơ," bà Tý hạ giọng, liếc ra phía sông. "Vớt đứa nào lên mắt cũng mở trừng trừng, nhìn chằm chằm xuống đáy nước. Cứ như là bị cái gì dưới đó gọi xuống."

Lành im lặng, hai tay ôm lấy bát nước cho ấm. Cậu nhớ cái giọng ồm ồm rè rè phát ra từ miệng cô Tươi đêm ấy: Ông dưới đáy gọi ta về. Cậu nhớ con mắt vàng mở dưới lòng sông, và đám đốm sáng vong lượn lờ quanh nó như thiêu thân.

Cậu đặt bát nước xuống, lặng lẽ ra bến. Giữa trưa nắng hửng, mặt sông Cái phẳng lặng, hiền lành, chẳng có vẻ gì khác thường. Nhưng khi Lành ngồi xổm xuống mép nước, thò bàn tay xuống, cậu thấy nước vẫn âm ấm. Cái ấm chẳng phải của nắng, bởi cậu thử cả chỗ bóng râm dưới gốc gạo già, nước ở đó cũng ấm y như vậy.

Đêm ấy cậu lại chèo đò ra giữa dòng, lần này không chở vong, chỉ để xem cho rõ. Cậu mang theo ngọn đèn dầu nhỏ. Ra đến chỗ nước xoáy, cậu ghìm mái chèo, cúi đầu nhìn thẳng xuống.

Quầng sáng vàng đục lại ở đó, sâu thăm thẳm, lớn hơn hẳn đêm trước. Và lần này Lành nhìn rõ: nó không tròn đều như một vầng sáng vô hình. Nó có hình hài. Một vòng tròn lớn, mờ ảo, với một quầng sẫm hơn nằm chính giữa, đúng là một con mắt. Một con mắt khổng lồ nằm ngửa dưới đáy sông, nhìn ngược lên bầu trời, đang hé mở ra từng chút, từng chút một.

Quanh con mắt ấy, Lành thấy vô số đốm sáng nhỏ li ti bơi lượn. Cậu rợn cả người khi nhận ra đó toàn là vong. Hàng chục, hàng trăm linh hồn không chịu sang sông, cứ lượn lờ quanh con mắt như đám thiêu thân quanh ngọn đèn, bị nó hút lấy, giam giữ lại nơi đáy nước.

"Sao chúng không chịu qua sông?" Lành lẩm bẩm một mình.

Cậu hiểu rõ cái nghề của mình: ngọn đèn của người giữ đèn là để dẫn vong sang bờ bên kia, sang cõi yên nghỉ ngàn thu. Nhưng nếu dưới đáy sông có một thứ mạnh hơn ngọn đèn của cậu, giữ rịt chúng lại, không cho chúng đi, thì những người chết đuối kia, họ đâu phải tự nhiên mà chết. Họ bị gọi xuống đáy để làm mồi, để nuôi cái thứ đang dần dần thức dậy dưới đó.

Một con vong tách khỏi đám, bơi ngược lên, áp sát vào mạn thuyền. Là một thằng bé, mặt mũi xanh lét, chính là thằng Đậu con nhà ông Quản. Nó ngước nhìn Lành, miệng mấp máy, và lần này Lành nghe rõ mồn một, không phải giọng trẻ con của nó, mà vẫn cái giọng ồm ồm từ đáy sâu mượn miệng nó nói ra:

"Đèn... sắp tắt rồi... thằng giữ đèn ạ. Sắp đến lượt mày rồi."

Lành lạnh toát sống lưng. Cậu vung ngọn đèn dầu lên, thằng Đậu rụt xuống, tan biến vào đám sáng dưới đáy.

Cậu chèo gấp vào bờ, tay chân run lẩy bẩy, rồi chạy một mạch về Đền Đèn. Bà Cốt vẫn còn thức, ngồi lặng bên ngọn Đèn Cái. Lành quỳ sụp xuống chân bà, không giấu giếm gì nữa, kể hết một hơi: nước sông ấm, con mắt vàng dưới đáy, đám vong bị giam, và lời nhắn lạnh người "đèn sắp tắt".

Bà Cốt nghe xong, mặt không hề biến sắc, như thể bà đã đợi sẵn cái ngày này từ rất lâu rồi. Bà chỉ chậm rãi với tay, run run, nắm lấy bàn tay con cậu.

"Vậy là đến lúc rồi," bà thì thầm, mắt nhìn xa xăm. "Con không lên phố được nữa đâu, con ạ. Ngồi xuống đây với bà. Đã đến lúc bà phải kể cho con nghe, cái đèn này thật ra đang giữ cái gì ở dưới đáy sông kia."

Bà đứng dậy, bước những bước chậm chạp ra phía ban thờ, nơi ngọn Đèn Cái vẫn cháy lặng lẽ trong đêm. Ánh lửa xanh hắt lên gương mặt nhăn nheo của bà, khiến những nếp nhăn quanh mắt bà như sâu thêm, và trong khoảnh khắc ấy Lành thấy bà già đi trông thấy, già hơn cả tuổi bảy mươi của bà.

Cậu ngồi lặng nhìn theo, tim đập thình thịch. Cả đời cậu lớn lên bên ngọn đèn ấy mà chưa từng một lần hỏi kỹ về nó, chỉ coi nó như một vật gia truyền, như bàn thờ, như bát hương. Giờ đây, ngồi giữa đêm khuya với người bà vừa nói ra những lời nặng nề đến thế, cậu mới thấy mình đã sống quá hời hợt với chính cái nghề đã nuôi mình lớn.

Bà Cốt quay lại, ngồi xuống đối diện cậu, hai tay đặt lên đầu gối, chuẩn bị kể. Ngoài trời, gió bắt đầu nổi lên, luồn qua khe cửa, làm ngọn lửa xanh khẽ lay động, nhưng không hề tắt.