Trên đường về Phủ Cả, Lành định ghé thắp lại những ngọn đèn đã tắt mà cậu biết. Ngọn đầu tiên trên đường đi là đền làng Mai Thôn, ven một nhánh sông nhỏ.

Họ đến nơi vào lúc xế chiều. Và họ đến muộn.

Làng Mai Thôn đã chết. Không phải "thành làng ma" như Trung Hà, mà chết hẳn. Nhà cửa đổ nát, rêu phủ, như đã hoang phế hàng năm trời, dù Lành biết ngọn đèn ở đây mới tắt chừng tháng trước. Không một bóng người, sống hay dại. Chỉ có một sự im lặng nặng nề, và cái lạnh rỗng quen thuộc bao trùm khắp nơi.

Cả hai đi qua từng ngõ nhỏ, bước chân khua động những mảnh ngói vỡ vụn dưới đất. Cây cối mọc lấn cả vào hiên nhà, dây leo bò kín những khung cửa gỗ mục, và trên nền sân gạch nứt nẻ, cỏ dại đã cao quá đầu gối, như thể thời gian ở đây đã trôi nhanh gấp bội so với bên ngoài. Đào bước sát vào Lành hơn, tay nắm chặt vạt áo cậu, không dám rời mắt khỏi những khung cửa tối om hai bên đường.

Họ tìm đến ngôi đền. Ngọn đèn đồng đã tắt, vỡ làm đôi. Và quanh đó, la liệt, là những bộ xương người, không phải xác mới chết, mà xương trắng, như thể những người này đã chết từ rất lâu, dù đáng ra họ mới chết gần đây.

"Sao lại thế này?" Đào thì thầm, rúm người lại.

Lành cúi xuống, chạm vào một bộ xương, và cậu hiểu. "Khi mắt lưới hở quá lâu, không ai vá, con mắt dưới sông không chỉ giữ vong. Nó hút cả thời gian, cả sự sống. Nó làm cả một làng già đi, mục đi, trong vài ngày. Đây là cái sẽ lan ra khắp nước nếu lưới vỡ hẳn. Không phải ngày không tắt. Mà là mọi thứ mục ruỗng, kẹt cứng, không sống nổi mà cũng không chết được."

Cậu thử áp Đèn Cái vào cái bấc của đèn Mai Thôn. Nhưng đèn đã vỡ, không cháy lại được. Mắt lưới này mất hẳn rồi. Cậu đã đến muộn một tháng.

Lành đứng giữa ngôi làng chết, ôm ngọn Đèn Cái, và lần đầu tiên cậu thật sự hiểu cái giá của sự chậm trễ. Mỗi ngày cậu chần chừ, mỗi ngày cậu ngồi phân vân giữa giữ và buông, là một ngọn đèn nữa có thể tắt, một làng nữa có thể thành như thế này.

"Mình phải nhanh hơn," cậu nói, giọng cứng lại. "Phản Đăng đang dập đèn. Con mắt đang nuốt từng làng. Mình không còn thời gian để do dự nữa, Đào ạ."

Họ lập một nấm mộ chung cho những bộ xương ở Mai Thôn, đắp thành một ụ đất nhỏ dưới gốc cây đa đầu làng, thắp hương, cắm mấy nén nhang cuối cùng còn sót trong tay nải. Rồi Lành cầm Đèn Cái, lần đầu tiên mở một lối qua sông ngay trên cạn, một lối cho những vong đã kẹt ở đây quá lâu được sang bờ bên kia, được nghỉ. Hàng trăm đốm sáng mờ nhạt từ trong những căn nhà mục nát bay ra, lượn quanh ngọn đèn, rồi lần lượt tan vào ánh sáng, nhẹ nhõm.

Khi ngọn cuối cùng đã qua, Lành quay đi, không dám nhìn lại ngôi làng trống. Cậu đã không cứu được Mai Thôn. Nhưng ít nhất, cậu đã cho những người ở đây được nghỉ. Đó là tất cả những gì một người giữ đèn đến muộn có thể làm.

Đào đứng lặng bên cậu, mắt vẫn còn đỏ hoe. "Còn bao nhiêu làng như thế này nữa, anh nhỉ?" cô hỏi khẽ, giọng run.

Lành không đáp được. Cậu chỉ siết chặt tay nải, quay lưng bước ra khỏi cổng làng, không dám ngoái lại lần nào nữa, sợ nếu nhìn thêm một lần, cậu sẽ không còn đủ sức bước tiếp.

Họ đi bộ ra tới bến sông nơi giấu thuyền, im lặng suốt quãng đường, chỉ nghe tiếng lá khô xào xạc dưới chân. Bóng chiều đổ dài trên con đường đất, kéo theo cái không khí u ám của ngôi làng chết vẫn còn vương vấn trong lồng ngực cả hai, chưa chịu tan đi dù đã cách xa cổng làng cả một quãng đồng. Khi đã lên thuyền, xuôi ra khỏi tầm nhìn của ngôi làng chết, Đào mới dám thở phào, nhưng gương mặt cô vẫn còn tái nhợt.

"Bà anh," cô nói, giọng nhỏ hẳn, "chắc cũng từng đến những nơi như thế này. Từng thấy những cảnh như thế này."

Lành gật đầu, mắt nhìn xa xăm ra mặt sông. "Chắc vậy. Có lẽ vì thế mà bà không bao giờ kể cho tôi nghe chi tiết công việc của bà. Bà muốn giữ tôi khỏi những cảnh này, càng lâu càng tốt."

"Nhưng giờ thì không giữ được nữa rồi." Đào nói khẽ, không phải trách móc, chỉ là một sự thật cả hai đều đã biết.

Lành không đáp, chỉ nhìn về phía thượng nguồn, nơi con thuyền đang từ từ tiến tới, mang theo cả gánh nặng của một ngôi làng vừa mất và lời hứa với biết bao ngôi làng khác đang chờ phía trước.