Tôi nhớ cái áo bà ba của má. Cái áo bạc màu đến nỗi không còn rõ là màu gì nữa, chỉ còn một màu xám xịt, nhạt nhòa như màu của khói bếp sau một ngày dài. Hai cánh tay áo sờn lụa, phần vai thì mỏng dính, loang lổ những mảnh vá chồng lên nhau. Mỗi miếng vá là một kỷ niệm, một lần má khéo léo dùng tay xoay trở, lấy mảnh vải vụn từ cái rổ may vá để che đi lỗ thủng.

Dưới ngọn đèn dầu leo lét, tôi thường nằm trên bộ ván gõ, mắt dõi theo bóng má ngồi bên khung cửa sổ. Ngọn đèn dầu hỏa chỉ bằng hai ngón tay, ngọn lửa vàng khè, chao qua chao lại mỗi khi có cơn gió lùa từ ngoài sông vào. Má cúi mặt, lưng hơi khom, bàn tay thoăn thoắt cầm cây kim nhỏ xíu. Có những đêm tôi nằm nghe tiếng vải xé, tiếng kim chạm vào nhau lanh canh, nghe tiếng thở dài nhè nhẹ của má khi lỗ thủng trên vai áo quá to.

Cái áo ấy má mặc suốt ba mùa mưa nắng. Sáng ra bưng nồi cháo loãng, chiều tất tả ra ruộng lúa, tối về nấu nồi cơm độn khoai mì. Má đi chợ lúc gà chưa gáy, đạp chiếc xe đạp cọc cạch trên con đường đất đỏ, sương đêm ướt đẫm hai tay áo. Đám bạn chợ thường trêu: “Chị Hai ơi, áo bà ba của chị khéo vá quá, đẹp hơn áo mới”. Má chỉ cười hiền, đôi mắt nheo lại vì thiếu ngủ. Tôi biết, không phải má thích vá, mà vì không có vải để may áo mới. Mỗi tấm phiếu vải mua được mấy mét, chỉ đủ may cho tụi nhỏ. Còn má, má nhường hết.

Có lần tôi thấy má lấy mảnh vải từ chiếc quần cũ của ba xé ra, gần như khâu vá vào vai áo. Cái màu vải mới phơn phớt xanh, trên nền áo cũ đã ngả màu nâu đen. Nhìn kỹ, thấy những mũi kim đều tăm tắp, nhỏ xíu, không để lại dấu vết. Má bảo: “Vá cho khéo, để còn mặc đi chợ. Coi bộ cũng tạm được”. Tôi chợt thấy mắt mình cay cay. Cái áo ấy chẳng tạm được chút nào, nó như một tấm bản đồ của sự tần tảo, nơi mỗi mảnh vá là một dấu tích của ngày tháng thiếu thốn, của những giọt mồ hôi thầm lặng.

Đôi khi, má ngồi vá mà tay run run, nhưng mắt vẫn nhìn thẳng vào mũi kim dưới ánh đèn yếu ớt. Có hôm tôi thức khuya, thấy má dừng tay, ngước mắt nhìn ra ngoài trời. Đêm mùa hè, sao trời lấp lánh, tiếng ếch nhái kêu vọng từ ngoài đồng. Má thở dài, như thể gánh nặng của cả gia đình đang đè lên đôi vai gầy, nhưng rồi lại cúi xuống, tiếp tục công việc. Chiếc áo cũ kỹ ấy, qua đôi bàn tay má, lại trở nên lành lặn, ấm áp.

Rồi một ngày, khi cái áo đã vá đến mức không còn chỗ nào là vải nguyên nữa, má mới chịu mua một tấm vải mới. Nhưng má không vứt cái áo cũ. Má gấp nó lại, cất vào trong rương. Tôi hỏi sao không vứt, má bảo: “Để dành vá cho ba bộ đồ mới, hễ có chỗ rách, lấy vải từ đây mà vá. Vải cũ mà bền lắm con à”.

Chiếc áo bà ba ấy, giờ không biết còn nằm trong rương của má không, hay đã theo những năm tháng xa xôi mà mục nát. Nhưng mỗi lần nhìn thấy một tấm áo bà ba trên người ai đó, tôi lại nhớ về má, nhớ ngọn đèn dầu, nhớ những đường kim mũi chỉ. Cái áo bạc màu ấy, nó không chỉ là vải, nó là cả một đời tần tảo, là tình thương má đã gửi gắm vào từng mảnh vá nhỏ.