Dù nhằm bệnh biến mặc tay dùng quyền.

Làm thầy há dễ một thiên,

Lòng hay chế biến cho chuyên mới ròng.

Tiều rằng: Tinh thuốc bằng thông,

Cứ theo Bản thảo xây dùng nên chăng?

Dẫn rằng: Bản thảo ó ngằn,

Coi kinh Tố vấn bệnh căn mới tường:

Biết đau bởi khí nào thương,

Thừa theo tính thuốc, dựng phương ra dùng.

Hỡi ôi học thuốc dày công,

Còn nhiều phép bí ở ông Đan Kỳ.

Ngư rằng: Mối đạo rừng Y,

Nối qua mở lại, tên gì xin nghe?

Dẫn rằng: Ta chẳng nói khoe,

Lớn thay đạo thuốc chống bè hóa công.

Viêm Hoàng là họ Thần Nông,

Dọn ra Bản thảo, thật công mở đầu.

Có vua Hoàng Đế ráp sau,

Cùng ông Kỳ Bá hỏi nhau nạn đời.

Nội kinh từ ấy nên lời,

Văn trời, lý đất, bệnh người đủ biên.

Nhờ câu "y đạo đại nguyên",

Một pho Tố vấn lưu truyền xưa nay.

Hai mươi bốn quyển rõ bày,

Trong chia tám chục một rày thiên danh.

Mấy lời đại luận rất tinh.

Phép màu, ý nhiệm máy linh không cùng.

Vẽ đường kinh lạc ngoài trong,

Xây năm vận khí, cách chồng theo năm,

Trị ngoài có phép biếm châm,

Trong thời thang dịch sửa cầm mạng dân.

Từ Hiên, Kỳ thị xuống lần,

Đời nào cũng có bậc thần thánh ra.

Như ông Biển Thước nhà ta,

Tám mươi mốt quyển gọi là Nạn kinh

Như ông Hoàng Phủ tài lành,

Dọn Kinh Giáp Ất để danh thơm đời,

Hán, Đường nhẫn xuống nhiều đời,

Ông Trương Trọng Cảnh mấy người dám tham?

Coi pho Kim quỹ ngọc hàm

Trong, ngoài, hư, thực, phép làm rộng xa.

Hà Gian Lưu tử nối ra,

Bệnh nguyên, yếu chỉ, sách nhà hai pho.

Đông Viên ông Lý trời cho,

Mười pho bạt tụy, ý dò thẳm sâu.

Đan Khê lại có thầy Chu,

Nhóm kinh sách thuốc đặng pho đại thành.

Ấy đều nơi gốc Nội kinh,

Diễn ra làm sách tinh anh cứu người.

Y thư kể hết các nơi,

Buồn trâu đầy cột, sách đời biết bao.

Tiều rằng: Sách thuốc chào rào,

Bọn ta tính học bộ nào cho hay?

Dẫn rằng: Đạo thuốc xưa nay,

Hơn trăm bộ sách, đều tay thánh hiền.

Người sau lấy việc công truyền,

Tới trong có chỗ chú biên lỗi lầm.

Hỡi ai muốn trọn đạo tâm,

Xét nguồn, tỏ gốc, rộng tầm trong Kinh.

Nghĩa là Kinh biết đặng tinh,

Chỗ hay nương lấy ý mình suy ra.

Lại coi các sách bách gia,

"Chiết trung" hai chữ, mặc ta học đòi.

Đạo đời ai dễ giấu mòi?

Dón nơi đại khái, hẳn hòi chỉ cho.

Trước coi Bản thảo làm đò,

Sau xem Tố vấn, chín so bệnh tình.

Muốn sai vị thuốc hành kinh,

Lôi công Bào chế phép linh để lòng.

Muốn xây thang dịch cho ròng,

Phép ông Y Doãn, tới trong lo lường.

Bệnh người ngoại cảm nhiều phương,

Học ông Trọng Cảnh một đường cho chuyên.

Nội thương học phép Đông Viên,

Bao nhiêu chứng nhiệt học quyền Hà Gian.

Kìa như tạp bệnh nhộn nhàng,

Đan Khê phép cũ, khuyên chàng sử đương.

Mạch kinh đọc sách họ Vương,

Sự thân đọc sách ông Trương Tử Hòa.

Hỡi ơi nghề thuốc lắm khoa,

Kể cho hết sách, nói ra bướu thừa.

Sách nhiều mà lý càng thưa,

Phương nhiều mà phép so xưa lỗi dòng

Muốn cho nguồn sạch dòng trong,

Nêu ngay bóng thẳng, ghi lòng lời ta.

Ngư rằng: Miếu tổ một tòa,

Thờ trong bài vị ấy là bậc chi?

Dẫn rằng: Trong miếu rừng y,

Tổ xưa vốn họ Phục Hy làm đầu.

Thiên nguyên ngọc sách trước trau,

Mười đời tới Quỷ Du Khu đọc truyền.

Linh khu, Tố vấn noi biên,

Nối theo vua thánh, tôi hiền dạy ra.

Họ tên kể đặng mười ba,

Đều người thượng cổ y khoa mở dòng.

Nho y bốn chục một ông,

Đều người kinh sử dày công học hành.

Theo trong khoa mục là mình,

Trương, Tôn bọn ấy dõi danh trên đời.

Minh y chín chục tám người,

Tần, Sào bọn ấy tài tươi sáng lòa.

Thế y hai chục sáu nhà,

Lâu, Từ bọn ấy nối cha nghiệp này.

Đức y mười có tám thầy,

Từ, Tiền bọn ấy lòng đầy yêu thương.

Tiên y như bọn Trường Tang,

Có mười chín họ, truyền phang nhiệm màu.

Tính danh cộng đếm trước sau,

Hai trăm một chục năm đầu tiên sư.

Tiều rằng: Trước họ Phục Hy,

Chưa hay nghề thuốc tên chi mở đàng?

Dẫn rằng: Người thuở Tam hoàng,

Có ông Tựu Thải mở mang mối đầu.

Dạy ông Kỳ Bá học sau,

Huyệt do kinh lạc, phép mầu cứu châm.

Ngư rằng: Trong phép cứu châm,

Chẳng chờ thuốc uống mà âm dương hòa.

Xin lời vàng ngọc nhả ra,

Sách ông nào bí, vẽ ta học hành.

Dẫn rằng: Muốn học máy linh,

Coi chừng trời đất trong hình người ta.

Độ trời giáp một năm qua,

Ba trăm sáu chục lẻ ra năm ngày,

Mình người kể khắp chân tay,

Ba trăm sáu chục năm vài lóng xương.

Đếm theo kinh lạc âm dương,

Ba trăm sáu chục năm đường huyệt danh,

Khá coi Hoàng Phủ Châm kinh,

Cảnh Khôi Cứu pháp cùng Minh Đường đồ

Huyệt nào sâu cạn phải đo,

Bệnh nào bổ tả phải dò cho thông,

Nhớ câu "đoạt dược chi công",

Phép châm cứu ấy chẳng đồng phương thơ (thư).

Tiều rằng: Ta hãy còn mờ,

Ngoại khoa phép bí, biết thờ ông chi?

Dẫn rằng: Từ thuở Hiên, Kỳ,

Có ông Du Phủ khôn bì ngoại phang,

Bệnh người chẳng dụng thuốc thang,

Xẻ đầu, mổ bụng, rửa gan, cạo trường,

Hoa Đà sách cũng khác thường,