Kêu rằng chủ khí bốn mùa,

Có bài thơ cổ, để tua thuộc lòng.

Chủ khí thi (Bài thơ về chủ khí)

Dịch nghĩa:

Khí đầu tiên là khí Quyết âm (phong mộc) bắt đầu từ tiết Đại hàn.

Khí thứ hai là khí quân hỏa, bắt đầu từ tiết Xuân phân.

Khí thứ ba là là khí Thiếu dương (tướng hỏa), bắt đầu từ tiết Tiểu mãn.

Khí thứ tư là khí thái âm (thấp thổ), bắt đầu từ tiết Đại thử.

Khí thứ năm là khí Dương minh (táo kim), bắt đầu từ tiết Thu phân.

Khí thứ sáu là khí Thái dương (hàn thủy), bắt đầu từ tiết Tiểu tuyết.

Sáu hơi chủ khí chẳng dời,

Năm nào theo nấy, tại trời ở an.

Mỗi năm từ tiết Đại hàn,

Chính trong ngày ấy giao sang khí đầu.

Hơi bình chẳng trước, chẳng sau,

"Tề thiên" hai chữ, sách Tàu rõ biên.

Kêu rằng "binh khí chi niên",

Cho hay hơi chủ, chính chuyên giữ phòng.

Kể từ sáu cặp đối xung,

Định ngôi khách khí, xây dòng chia ra.

Tý đối với Ngọ một tòa,

Làm ngôi quân hỏa, ở nhà Thiếu âm.

Sửu, Mùi cặp đối Thái âm.

Làm ngôi thấp thổ, thấm dầm năm phương.

Dần, Thân cặp đối Thiếu dương,

Làm ngôi tướng hỏa, sử đương việc mình.

Mão, Dậu cặp đối Dương minh,

Làm ngôi hàn thủy, băng sương trầm trầm.

Tỵ, Hợi cặp đối Quyết âm,

Làm ngôi phong mộc, rầm rầm gió cây.

Sáu ngôi khách khí đổi xây,

Giữ trời giữ đất, từ đây chia miền,

Giả như Tý, Ngọ chi niên.

Thật ngôi quân hỏa, việc chuyên giữ trời,

Lấy hai năm ấy làm lời,

Còn mười năm nữa, cũng dời như nhau.

Khách khí thi (Bài thơ về khách khí)

Dịch nghĩa:

Năm Tý, năm Ngọ, khí Thiếu âm quân hỏa giữ trời,

Còn khí Dương minh táo kim giữ đất.

Năm Sửu, năm mùi, khí Thái âm thấp thổ giữ trời,

Còn khí Thái dương hàn thủy giữ đất, mưa liên miên.

Năm Dần, năm Thân, khí Thiếu dương tướng hỏa giữ trời,

Còn khí Quyết âm phong mộc truyền ở trong đất

Năm Mão, năm Dậu thì ngược lại với năm Tý, năm Ngọ,

Các năm Thìn, Tuất, Tỵ, Hợi, cũng vậy.

(Thìn Tuất ngược lại với Sửu Mùi; Tỵ Hợi ngược lại với Dần Thân).

Cho hay quân hỏa giữ trời,

Táo kim giữ đất, hai nơi cầm quyền.

Một khí ở trên tư thiên,

Hai khí tả hữu xen liền theo bên...

Một khí ở dưới tư tuyền,

Hai khí tả hữu xen liền theo bên.

Trên dưới sáu khí chia miền,

Mặt nam, mặt bắc, cầm quyền một niên.

Giả như Tý, Ngọ chi niên.

Đất xen bên tả, làm truyền khí sơ,

Trời xen bên hữu, khí nhì,

Tư thiên, ngôi chính, ấy thì khí ba,

Trời xen bên tả, tư ra,

Đất xen bên hữu thật là khí năm,

Tư tuyền làm khí sáu chung,

Bốn mùa hơi khách thay dòng đổi xây.

Một khí là sáu mươi ngày,

Tám mươi bảy khắc nửa rày hữu cơ.

Ta nêu hơi khách đầu bờ,

Kìa lời yếu quyết xưa thờ rất vui.

Mỗi niên thoái lại hai ngôi,

Nhận làm làng khách, cứ xuôi đến liền.

Loại như ngôi Tý tư thiên,

Thoái về ngôi Tuất, ấy biên khí đầu.

Hai heo, ba chuột, bốn trâu,

Năm hùm, sáu thỏ, trọn xâu tư tuyền.

Lại như ngôi Mão tư thiên,

Thoái về ngôi Sửu, dấy truyền khí sơ.

Hai hùm, ba thỏ, bốn rồng,

Năm rắn, sáu ngựa, trọn công tư tuyền.

Lấy hai năm ấy lệ biên,

Bao nhiêu năm nữa, cũng truyền có phiên.

Như năm thấp thổ tư thiên,

Thời ngôi hàn thủy tư tuyền, là phiên,

Như năm hàn thủy tư thiên,

Thời ngôi thấp thổ tư tuyền, đôi phiên,

Như năm tướng hỏa tư thiên,

Thời ngôi phong mộc tư tuyền, đến phiên,

Như năm phong mộc tư thiên,

Thời ngôi tướng hỏa tư tuyền trọn niên.

Lại coi khách khí dưới trên,

Chính hóa, đối hóa, hai bên chẳng đồng.

Sáu năm chính hóa gốc trồng,

Ngựa, dê, gà, cọp, heo, rồng lung tung,

Sáu năm đối hóa ngọn duồng,

Chuột, trâu, khỉ, thỏ, rắn, muông đua giành.

Chính hóa theo gốc, số sinh,

Đối hóa theo ngọn, số thành, thực, hư.

Cho hay chữ "thực", chữ "hư",

Rằng "tiêu", rằng "bản" đều từ ấy ra.

Sau rồi dở sách y tra,

Tiềm tâm mới thấy lời ta tỏ bày.

Tiều rằng: Trời đất máy xây,

Năm vận, sáu khí, nghe nay tỏ tường.

Còn e khách, chủ hai đường,

Theo niên chộn rộn, khó toan rẽ ròi.

Dẫn rằng: Vận lấy vận coi,

Khí theo khí xét, có mòi sách biên.

Giả như Giáp Tý chi niên,

Khách vận, khách khí, chia quyền một năm.

Giáp làm thổ vận mối cầm,

Tý làm quân hỏa, khí thầm xây đi.

Khách gia trên chủ, chẳng vì,

Chủ lòn dưới khách, hóa khi ngưng tà.

Thời trời bởi ấy chẳng hòa,

Trái theo hơn thiệt, mới ra bất tề.

Mùa xuân hơi ấm chẳng về,

Lại thêm hơi gió thê thê, ớn mình.

Mùa hè hơi nóng chẳng lành,

Khí âm núp ở, nóng giành ngôi dương.

Mùa thu chẳng trọn khí lương,

Dầm dề mưa khổ, đi đường kêu than.

Mùa đông chẳng vẹn khí hàn,

Xen hơi nóng rực, giá tan keo hình.

Phong hơn thời đất rêm mình,

Hỏa hơn thời đất quánh hình sượng câm,

Thử hơn thời đất nóng hầm,

Thấp hơn thời đất ướt dầm bùn ô,

Táo hơn thời đất ráo khô,

Hàn hơn thời đất nứt mô, lở về.

Nhớ câu: "khí hậu bất tề",

Nhiều hơi độc ác, đổ về dân đau.

Cho hay chủ khách sinh nhau,

Gọi rằng "tương đắc", trước sau hòa lành.

Chỉn e khách khí khắc giành,

Rằng "không tương đắc", mới sinh bệnh tà.

Ngũ hành con soán ngôi cha,

Gọi rằng "bất đáng" mới ra lẽ ngầy.

Tiều rằng: Khí vận biến vầy,

Mấy năm thuận, nghịch, xin thầy chia riêng.

Dẫn rằng: Y học rõ biên,

Năm nào vận khắc tư thiên, nghịch tầm,

Tư thiên sinh vận, thuận tầm,