Ngôi theo nhờ phế hơi cầm,

Vật ăn bã xác xuống hầm phẩn ra,

Bàng quang thật bọng đái ta,

Tượng theo đông thủy, kinh là thái dương.

Ngôi theo ngoài chốn thận hương,

Hóa hơi nước xuống, làm đường niệu tân.

Tam tiêu phủ ấy ba tầng,

Kiêm trên, giữa, dưới, gọi rằng tam tiêu.

Trên thâu ăn uống, nạp nhiều,

Giữa chia trong đục, dưới điều gạn ra.

Làm đường nước xác trải qua,

Nhờ ba hơi ấy tiêu hòa máu, hơi.

Trước sau bủa khắp ba hơi,

Thiếu dương kinh thủ thật nơi dinh người.

Tiều rằng: Kinh lạc mười hai,

Tạng phủ mười một biết hài thế sao?

Dẫn rằng: Trước có lời rao:

Quyết âm kinh thủ, tâm bào lạc nêu.

Tâm bào cùng phủ tam tiêu,

Trong ngoài hai ấy chia đều âm, dương.

Muốn làm thầy đặng chữ "lương",

Bệnh trong tạng phủ phải lường thực hư.

Rồi đây hỏi lại Nhân Sư,

Xin phân chứng thực, chứng hư cho rành.

Ngư rằng: Kìa bến Ngũ Hành,

Chia ra nẻo khắc, nẻo sinh làm gì?

Dẫn rằng: Trên, dưới hai nghi,

Có năm hành ấy, hoa ky (cơ) xây vần.

Mộc, kim, thủy, hỏa, thổ phân,

Sinh: phần ấy tốt, khắc: phần ấy hư.

Muốn cho rõ lẽ nên hư,

Coi lời sinh khắc tổ sư ca rằng:

Ngũ hành tương sinh ca (Bài ca về ngũ hành tương sinh)

Dịch nghĩa:

Mộc sinh hỏa chừ, hỏa sinh thổ,

Thổ sinh kim chừ, kim sinh thủy,

Thủy sinh mộc chừ, năm mối sinh,

Trong khoảng trời đất đều tốt lành.

Ngũ hành tương khắc ca (Bài ca về ngũ hành tương khắc)

Dịch nghĩa:

Mộc khắc thổ chừ, thổ khắc thủy,

Thủy khắc hỏa chừ, hỏa khắc kim,

Kim khắc mộc chừ, năm mối khắc,

Trong khoảng trời đất thảy tai ương.

Ai mà rõ lẽ ngũ hành,

Việc trong trời đất dữ lành trước hay.

Trên thời mưa móc, gió mây,

Dưới thời non nước, cỏ cây muôn loài.

Giữa thời nhà cửa, đền đài,

Năm hành tóm việc ba tài nhỏ to.

Ví dù tạo hóa mấy lò,

Hóa công mấy thợ, một pho ngũ hành.

Muốn coi phép ấy cho tinh,

Đồ thư Hà Lạc, Dịch kinh rõ bàn.

Ngư rằng: Nơi ải Thiên Can,

Có non Ngũ Vận để toan việc gì?

Chưa hay chủ vận là chi?

Lại thêm khách vận, sách ghi rộn ràng?

Dẫn rằng: Mười chữ thiên can,

Anh em thứ lớp, rõ ràng chẳng sai.

Anh em một gái, một trai,

Âm dương chia khác, lâu đài năm phương,

Giáp, Ất: mộc, ở đông phương,

Bính, Đinh: hỏa, ở nam phương tỏ tường.

Mậu, Kỷ: thổ, ở trung ương,

Canh, Tân: kim, ở tây phương ấy thường.

Nhâm, Quý: thủy, ở bắc phương,

Đều rằng chủ vận, sử đương việc trời.

Năm ngôi chủ vận chẳng dời,

Ngôi nào theo nấy, có lời thơ xưa.

Chủ vận thi (Bài thơ về chủ vận)

Dịch nghĩa:

Mộc vận bắt đầu từ tiết Đại hàn;

Hỏa vận bắt đầu từ ba ngày trước tiết Thanh minh;

Thổ vận bắt đầu từ ba ngày sau tiết Mang chủng;

Kim vận bắt đầu từ sáu ngày sau tiết Lập thu ;

Thủy vận bắt đầu từ chín ngày sau tiết Lập đông;

Hết vòng rồi trở lại từ đầu, muôn năm vẫn như vậy.

Năm nhà đều có túc duyên,

Vợ chồng phối hợp, tách miền theo nhau.

Anh Giáp, chị Kỷ cưới nhau,

Hóa ra vận thổ, trước sau chẳng lầm.

Ất, Canh hợp lại hóa câm,

Đinh, Nhâm hợp lại hóa trầm mộc cây.

Bính, Tân hòa thủy nước đầy,

Anh Mồ, chị Quý hóa vầy hỏa quang.

Muốn coi năm hóa tạo đoan.

Gọi rằng khách vận, này chàng nghe thơ.

Khách vận thi (Bài thơ về khách vận)

Dịch nghĩa:

Giáp Kỷ hóa ra thổ, Ất Canh hóa ra Kim,

Đinh Nhâm hóa ra mộc, tất cả thành rừng,

Bính tân hóa ra thủy, chảy đi cuồn cuộn,

Mậu Quý hóa ra hỏa, bốc lên thành ngọn lửa ở phương Nam.

Kể từ năm ấy hóa ra,

Làm năm vận khách xây mà theo niên.

Trọn mười hai tháng một niên,

Noi theo khách vận, thay phiên đi liền.

Giả như Giáp, Kỷ chi niên,

Hóa ra hành thổ, thật truyền vận sơ.

Thổ sinh kim ấy vận nhi,

Kim sinh thủy ấy, lại trì vận ba.

Thủy sinh mộc, vận thứ tư,

Mộc sinh hỏa vận, luận từ năm nay.

Mỗi vận bảy mươi hai ngày,

Lại dư năm khắc, cứ vầy tính qua.

Lấy năm Giáp, Kỷ suy ra,

Bao nhiêu năm nữa đều là như đây.

Lại xem vận khách đổi xây,

Thái quá bất cập, lẽ này cho minh.

Năm Giáp, Bính, Mậu, Nhâm, Canh,

Thật năm thái quá, đã đành dương phân.

Năm Đinh, Ất, Kỷ, Quý, Tân,

Thật năm bất cập, về phần âm can,

Thái quá trước tiết Đại hàn,

Mười ba ngày chẵn, giao bàn tiên thiên.

Bất cập sau tiết Đại hàn,

Mười ba ngày chẵn giao bàn hậu thiên.

Cho hay trời có hậu, tiên,

Mười can trên dưới, liền liền xây đi.

Ngư rằng: Kìa ải Địa Chi,

Có non Lục Khí, đường đi lộn nhầu.

Chưa hay chủ khí ở đâu,

Lại thêm khách khí, để âu việc gì?

Dẫn rằng: Trong ải Địa Chi,

Có mười hai chữ, thứ đi xây vần.

Dần, Mão thuộc mộc, mùa xuân,

Tỵ, Ngọ thuộc hỏa, ở chưng mùa hè.

Mùa thu Thân, Dậu, kim khoe,

Mùa đông Hợi, Tý, nước be dũng tuyền.

Thìn, Tuất, Sửu, Mùi: đất liền,

Vượng theo tứ quý, chở chuyên bốn mùa.

Vậy nên sáu khí ấn bùa,

Khí phong thứ nhất, thổi lùa gió xuân,

Thứ hai, khí hỏa lửa phừng,

Thứ ba, khí thử nóng hừng viêm oai,

Thứ tư, khí thấp ướt bày,

Thứ năm, khí táo ráo bay hơi nồng,

Thứ sáu là khí hàn chung,

Sắp ra thứ lớp, giữ trong bốn mùa.