Đề bài chỉ có một câu: "Hãy kể về một mùa hè đáng nhớ trong cuộc đời em."

Cô Liên viết lên bảng lúc bảy giờ rưỡi sáng, nét phấn trắng nhẹ nhưng dứt khoát, rồi quay xuống nhìn cả lớp với cái nhìn quen thuộc — vừa khích lệ vừa cảnh báo rằng đây là bài thi thử, tính điểm hệ số hai, không được phép nộp muộn.

Lớp 12A3 im lặng. Tiếng ghế kéo, tiếng bút mở nắp, tiếng giấy thi được lật ra — tất cả quyện vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc mỗi khi có bài kiểm tra. Tháng Ba năm 2008, ba tháng trước kỳ thi đại học, không khí trong phòng học đặc quánh như mật, nặng nề theo cái nặng nề riêng của những người biết rằng từng bài thi thử đều có thể ảnh hưởng đến ba tháng còn lại.

Minh cầm bút, nhìn tờ giấy trắng.

Anh chưa viết gì. Trong đầu đã có sẵn rồi — không phải một câu chuyện cần nghĩ ra, mà là một hình ảnh cứ tự nhiên hiện lên ngay khi đọc xong đề. Gốc phượng vĩ ở góc sân trường, tán lá xoè ra như một cái dù khổng lồ màu xanh sẫm, và bên dưới đó là hai cái ghế đá mà anh với Hương ngồi mỗi buổi chiều từ đầu hè đến tận bây giờ. Bộ đề Lý, xấp tài liệu Toán, hộp bút chì của Hương hay bị lăn xuống đất, và tiếng cười của cô — cái tiếng cười hay bật ra đột ngột mỗi khi anh giải sai một bài mà vẫn tự tin đọc to đáp án.

Minh bắt đầu viết.

Ở bàn phía trước, Hương cũng đang viết.

Nhưng cô viết về mùa hè khác.

Mùa hè năm lớp tám — cái mùa hè mà đến bây giờ nghĩ lại cô vẫn thấy ngực mình siết lại một nhịp. Hồi đó bà ngoại ốm từ cuối tháng Năm, và mẹ cô đã đưa bà về nhà chăm, không gửi viện nữa vì bác sĩ nói rằng không còn nhiều thời gian. Hương được mẹ giao nhiệm vụ ngủ cùng bà, để nếu đêm bà cần gì thì có người bên cạnh. Suốt hai tháng đó, mỗi tối cô nằm nghe tiếng thở của bà — lúc đều, lúc khó nhọc, lúc ngắt quãng như sợi chỉ sắp đứt — và cô học cách ngủ mà vẫn lắng tai nghe, ngủ mà không thực sự ngủ.

Bà mất vào một buổi sáng tháng Bảy. Trước đó hai ngày, bà còn tỉnh táo đủ để hỏi Hương rằng con có thích màu đỏ không, rồi bảo bà muốn để lại cho cô cái khăn lụa đỏ mua từ hồi còn con gái. Hương gật đầu, dù lúc đó cô không thực sự nghe thấy gì ngoài tiếng tim mình đập loạn.

Cô viết tất cả vào bài văn.

Không phải văn mẫu. Không phải những câu chữ tròn trịa người ta hay dạy. Cô viết như người ta kể — lộn xộn một chút, chỗ dài chỗ ngắn, có đoạn chỉ là một câu rất ngắn đứng một mình trong cả đoạn. Sáng đó trời nắng. Bà không còn thở nữa. Đơn giản vậy thôi. Cô không thêm gì vào sau hai câu đó nữa, vì không có gì thêm được.

Cô Liên chấm bài của Hương vào buổi chiều, ngồi trong phòng giáo viên, và phải dừng lại ở trang thứ hai để lấy khăn tay.

Minh nộp bài trước khi hết giờ mười lăm phút.

Không phải vì anh viết nhanh. Mà vì anh đã viết xong bài kia — bài anh định nộp — rồi ngồi nhìn nó một lúc, rồi gấp lại, để vào trong ngăn bàn.

Bài anh nộp là bài anh viết lại trong mười phút cuối. Về mùa hè năm lớp chín, lúc anh đi theo bố ra Đồ Sơn sửa tàu, ngủ lại trên bãi cát ba ngày, học bơi trong nước mặn. An toàn. Đủ chữ. Có cảm xúc vừa phải.

Bài anh để trong ngăn bàn — anh không đọc lại, vì anh biết mình sẽ không nộp dù đọc lại bao nhiêu lần.

Anh viết về mùa hè này.

Về buổi chiều đầu tháng Sáu khi Hương đến nhà anh hỏi mượn tài liệu Văn rồi ngồi lại đến tối vì hai đứa tranh luận mãi về đề văn nghị luận không chịu dứt. Về cái cách Hương ngồi — co một chân lên ghế, chống tay vào má, nhìn xuống sách với vẻ nghiêm túc tuyệt đối rồi đột nhiên quay sang hỏi anh một câu trời ơi đất hỡi như "Mày nghĩ con người có thực sự cần kỷ niệm không, hay chỉ cần cái cảm giác rằng mình đang tạo ra kỷ niệm?". Về buổi chiều đầu tháng Bảy khi trời mưa bất ngờ và hai đứa chạy vào trú dưới mái hiên kho dụng cụ, đứng sát vào nhau vì mái hiên hẹp, và Hương cứ nhìn mưa không nói gì, tóc còn ướt chút ở đuôi, hơi thở của cô trắng nhạt trong không khí mát lạnh.

Về gốc phượng vĩ — mỗi chiều anh ngồi dưới đó, nhìn lên tán lá rồi nhìn xuống Hương, và thấy rằng cái cây đó bỗng dưng trở thành một điểm mốc, một cái gì đó sẽ còn lại trong ký ức rất lâu dù anh chưa biết tại sao.

Về người con gái hay cười ngồi đối diện — anh không gọi tên cô trong bài văn, chỉ viết "người bạn ngồi đối diện", nhưng từng chi tiết anh chọn để miêu tả đều chỉ có thể là một người.

Bài văn đó, anh gấp lại thành hình chữ nhật nhỏ, để vào trong ngăn bàn dưới xấp đề cương Sinh.

Hương không bao giờ biết.

Sau giờ kiểm tra, cả lớp ùa ra sân. Tiết tiếp theo là Thể dục — tức là thêm bốn mươi lăm phút thở được — và không khí giải phóng lan ra rất nhanh. Ai đó hỏi ai đó viết gì, ai đó phàn nàn hết giờ mà chưa viết xong đoạn kết.

Minh ra đến góc sân thì thấy Hương đã ngồi ở ghế đá rồi, mắt nhìn ra xa, hai tay để lên đùi.

"Viết được không?" anh hỏi, kéo ghế ngồi xuống đối diện.

Hương quay sang, nhìn anh một giây, rồi gật đầu. "Được. Mày thì sao?"

"Ổn."

Họ ngồi im một lúc. Trên đầu, tán phượng vĩ lay nhẹ, vài cánh hoa đỏ rụng xuống sân, một cái đậu vào vai áo trắng của Hương nhưng cô không hay.

Minh nhìn.

Không phải nhìn như thường ngày — cái kiểu nhìn nhanh để xác nhận người kia đang ở đó, để nắm bắt thông tin, để phản xạ trong hội thoại. Lần này anh nhìn chậm hơn. Nhìn cái cách tóc cô bị gió đẩy sang một bên rồi cô đưa tay gạt ra, nhìn đường viền vai áo, nhìn bàn tay cô vẫn đặt trên đùi — ngón tay cái di chuyển nhẹ theo một nhịp không đều, kiểu như cô đang nghĩ đến điều gì đó mà không nói.

Anh tự hỏi cô đã viết về gì.

Không hỏi thật — chỉ tự hỏi trong đầu, và cái câu hỏi đó bỗng dưng quan trọng hơn anh tưởng. Anh muốn biết điều gì khiến Hương ngồi im như vậy sau khi nộp bài, điều gì làm cho cô nhìn xa như thế, điều gì còn đọng lại trong đầu cô từ một buổi sáng tháng Bảy nào đó mà anh không có mặt.

Anh chưa bao giờ nghĩ nhiều về điều đó — về phần cuộc đời của Hương mà anh không biết.

Nhưng từ hôm nay anh nghĩ.

"Mày có nhớ mùa hè năm lớp tám không?" anh hỏi, không nhìn đi chỗ khác, chỉ hỏi thẳng.

Hương quay sang. Có gì đó trong mắt cô thay đổi — không hẳn là ngạc nhiên, nhưng là cái kiểu nhìn của người bị hỏi đúng điều đang nghĩ.

"Sao mày hỏi vậy?"

"Không có sao. Chỉ hỏi."

Cô nhìn anh thêm một giây, rồi quay ra nhìn sân. "Có nhớ. Mùa hè đó tao mất bà ngoại."

Minh không nói gì. Không phải vì không biết nói gì — mà vì có những lúc im lặng không phải là thiếu vắng, là thứ ngôn ngữ khác.

Hương tiếp tục, giọng nhẹ hơn: "Tao viết về đó. Trong bài văn. Không biết cô chấm có thấy lạ không, vì tao viết... không giống văn lắm."

"Không giống văn là sao?"

"Là không hay theo kiểu hay. Chỉ thật thôi."

Minh nhìn cô. Trong đầu anh lúc này là bài văn anh đã gấp lại và để trong ngăn bàn — những câu anh viết về gốc phượng vĩ, về người bạn ngồi đối diện, về tiếng cười bật ra đột ngột, về buổi chiều mưa và hơi thở trắng nhạt trong không khí lạnh.

Anh hiểu.

Và có lẽ vì anh hiểu, anh mới không nộp bài đó.

Không phải vì nó không đủ tốt — mà vì nó quá thật, theo cái cách mà anh chưa sẵn sàng để người khác đọc. Chưa sẵn sàng để cô đọc. Chưa sẵn sàng để những gì anh đang cảm nhận trở thành điều cụ thể, có chữ, không thể thu hồi.

Có những thứ viết ra rồi thì không thể giả vờ là chưa viết.

Nhưng có những thứ viết ra — dù không ai đọc — cũng đã thay đổi người viết.

Buổi chiều hôm đó, lúc tan học, Minh ngồi lại trong lớp một mình. Anh mở ngăn bàn, lấy tờ giấy gấp ra.

Không mở ra đọc.

Chỉ cầm trong tay một lúc, nhìn nếp gấp.

Rồi anh đặt lại vào ngăn bàn, đẩy ngăn vào.

Ngày mai anh vẫn sẽ ngồi dưới gốc phượng vĩ với Hương. Họ vẫn sẽ ôn Lý, ôn Toán, tranh luận về đề văn nghị luận, và Hương vẫn sẽ cười kiểu cô hay cười khi anh đọc to đáp án sai mà vẫn tự tin. Mọi thứ bề ngoài vẫn như cũ.

Chỉ là từ hôm nay, khi anh ngồi xuống ghế đá và nhìn sang phía cô, anh sẽ nhìn chậm hơn.

Và thật hơn.

Như thể anh đang cố ghi nhớ — không phải để làm gì, không phải vì biết chuyện gì sẽ xảy ra — mà chỉ vì mùa hè này, dưới tán cây phượng vĩ, bên cạnh người con gái hay cười ngồi đối diện, có gì đó đang xảy ra mà anh chưa có tên gọi.

Và anh muốn nhớ nó trước khi nó qua đi.