Ghét cay ghét đắng ghét vào tới tâm.

Ghét đời Kiệt Trụ mê dâm,

Để dân đến nỗi sa hầm sẩy hang.

Ghét đời U Lệ đa đoan,

Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần.

Ghét đời ngũ bá phân vân,

Chuộng bề dối trá làm dân nhọc nhằn.

Ghét đời thúc quí phân băng,

Sớm đầu tối đánh lằng nhằng rối dân.

Thương là thương đức thánh nhân,

Khi nơi Tống Vệ lúc Trần lúc Khuông.

Thương thầy Nhan tử dở dang,

Ba mươi mốt tuổi tách đàng công danh.

Thương ông Gia-cát tài lành,

Gặp cơn Hớn mạt đã đành phôi pha.

Thương thầy Đồng tửcao xa,

Chí thời có chí ngôi mà không ngôi.

Thương người Nguyên-lượng ngùi ngùi,

Lỡ bề giúp nước lại lui về cày.

Thương ông Hàn Dũ chẳng may,

Sớm dưng lời biểu tối đày đi xa.

Thương thầy Liêm Lạc đã ra,

Bị lời xua đuổi về nhà giáo dân.

Xem qua kinh sử mấy lần,

Nửa phần lại ghét nửa phần lại thương".

Trực rằng: "Chùa rách phật vàng,

Ai hay trong quán ẩn tàng kinh luân.

Thương dân sao chẳng lập thân,

Để khi nắng hạ toan phần làm mưa?"

Quán rằng: "Nghiêu Thuấn thuở xưa,

Khó ngăn Sào Phủ khôn ngừa Hứa Do.

Di Tề chẳng khứng giúp Châu,

Một mình một núi ai hầu chi ai.

Ông Y ông Phó ôm tài,

Kẻ cày người cuốc đoái hoài chi đâu.

Thái công xưa một cần câu,

Hôm mai sông Vị mặc dầu vui chơi.

Nghiêm Lăng đã mấy đua bơi,

Cày mây câu nguyệt tả tơi áo cầu.

Trần Đoàn chẳng chút lo âu,

Gió trăng một túi công hầu chiêm bao.

Người nay có khác xưa nào?

Muốn ra ai cấm muốn vào ai ngăn".

Hâm rằng: "Lão quán nói nhăng,

Dầu cho trải việc cũng thằng bán cơm.

Gối rơm theo phận gối rơm,

Có đâu ở thấp mà chồm lên cao".

Quán rằng: "Sấm chớp mưa rào,

Ếch ngồi đáy giếng thấy bao lăm trời.

Sông trong cá lội thảnh thơi,

Xem hai con mắt sáng ngời như châu.

Uổng thay đờn gảy tai trâu,

Nước xao đầu vịt gẫm âu nực cười".

Tiên rằng: "Ông quán chớ cười,

Đây đà nhớ lại bảy người Trước-lâm.

Cùng nhau kết bạn đồng tâm,

Khi cờ khi rượu khi cầm khi thi.

Công danh phú quí màng chi,

Sao bằng thong thả mặc khi vui lòng.

Rừng nhu biển thánh minh mông,

Dù ai lặn lội cho cùng vậy vay".

Quán rằng: "Đó biết ý đây,

Lời kia đã cạn rượu này thưởng cho".

Kiệm Hâm là đứa so đo,

Thấy Tiên dường ấy âu lo trong lòng.

Khoa này Tiên ắt đầu công,

Hâm dầu có đậu cũng không xong rồi.

Mảng còn nghĩ việc tới lui,

Xảy nghe trống đã giục thôi vào trường.

Kẻ thùng người tráp đầy đường,

Lao xao đoàn bảy chàng ràng lũ ba.

Vân Tiên vừa bước chơn ra,

Bỗng đâu xảy gặp tin nhà gởi thơ.

Khai phong mới tỏ sự cơ,

Mình gieo xuống đất dật dờ hồn hoa.

Hai hàng lụy ngọc nhỏ sa,

Trời nam đất bắc xót xa đoạn trường.

Anh em ai nấy đều thương,

Trời ơi há nỡ lấp đường công danh!

Những lăm công toại danh thành,

Nào hay từ mẫu u minh sớm dời.

Gắng vào trong quán an nơi,

Tớ thầy than thở liệu lời qui lai.

Tiểu đồng than vắn than dài,

Trời sao trời nỡ phụ tài người ngay!

Trực rằng: "Đã đến nỗi này,

Tiểu đồng bậu hãy làm khuây giải phiền.

Sớm hôm thang thuốc giữ gìn,

Chờ ta vài bữa ra trường sẽ hay,

Bây giờ kíp rước thợ may,

Sắm đồ tang phục nội ngày cho xong.

Dây rơm mũ bạc áo thùng,

Cứ theo trong sách Văn công mà làm".

Tiên rằng: "Con bắc mẹ nam,

Nước non vòi vọi đã cam lỗi nghì!

Trong mình không cánh không vi,

Lấy chi lướt dặm lấy chi bớt đàng.

Vào tràng phút lại gặp tang,

Ngẩn ngơ kẻ ở lỡ làng người đi.

Việc trong trời đất biết chi,

Sao dời vật đổi còn gì mà trông!"

Hai hàng lụy ngọc ròng ròng,

Tưởng bao nhiêu lại đau lòng bấy nhiêu.

Cánh buồm bao quản gió xiêu,

Ngàn trùng biển rộng chín chìu ruột đau!

Thương thay chín chữ cù lao.

Ba năm nhũ bộ biết bao nhiêu tình.

Quán rằng: "Trời đất thình lình,

Gió mưa đâu phút gãy nhành thiên hương.

Ai ai trông thấy cũng thương,

Lỡ bề báo hiếu lỡ đường lập thân.

Dầu cho chước quỷ mưu thần,

Phong trần ai cũng phong trần như ai.

Éo le ai khéo đặt bày,

Chữ tài liền với chữ tai một vần.

Đường đi hơn tháng chẳng gần,

Khi qua khi lại mấy lần xông pha".

Xảy đâu bạc tác vừa ra,

Trực cùng Hâm Kiệm xúm mà đưa Tiên.

Hâm rằng: "Anh chớ ưu phiền,