Sao không kết bạn mà đi tựu trường?

Gần đây có một họ Vương,

Tên là Tử Trực văn chương tót đời.

Cha đà sai trẻ qua mời,

Đặng con cùng gã thử chơi một bài.

Thấp cao cao thấp biết tài,

Vầy sau trước bạn cùng mai mới mầu".

Xảy đâu Tử Trực tới hầu,

Võ Công sẵn đặt một bầu rượu ngon.

Công rằng: "Nầy bớ hai con!

Thơ hay làm đặng rượu ngon thưởng liền.

Muốn cho Trực sánh cùng Tiên,

Lấy câu bình thủy hữu duyên làm đề".

Song song hai gã giao kề,

Lục Vương hai họ đua nghề một khi.

Cho hay kì lại gặp kì,

Bạch Hàm há dễ kém chi Như Hoành.

Công rằng: "Đơn quế đôi nhành,

Bảng vàng thẻ bạc đã đành danh nêu.

Như chuông chẳng đánh chẳng kêu,

Ngọn đèn tỏ rõ trước khêu bởi mình.

Thiệt trang lương đống đã đành,

Khá khen hai họ tài lành hòa hai".

Trực rằng: "Tiên vốn cao tài,

Có đâu én hộc sánh vai một bầy.

Tình cờ mà gặp nhau đây,

Trực rày xin nhượng Tiên này làm anh.

Nay đà nên nghĩa đệ huynh,

Xin về mai sẽ thượng trình cùng nhau".

Phút xem trăng đã đứng đầu,

Vân Tiên vào chốn thơ lầu nghỉ an.

Võ công trở lại hậu đàng,

Đêm khuya dạy dỗ Thể Loan mọi lời:

"Ngày mai vừa rạng chơn trời,

Tiểu nhi trang điểm ra nơi lê đình.

Gọi là chút nghĩa tống tình,

Phòng sau cho khỏi bất bình cùng nhau".

Bóng trăng vừa lộ nhành dâu,

Vân Tiên vào tạ giây lâu xuất hành.

Ra đi vừa thuở bình minh,

Thể Loan đứng trước lê đình liễm dung.

Thưa rằng: "Quân tử phó công,

Xin thương bồ liễu chữ tùng ngây thơ.

Tấm lòng thương gió nhớ mưa,

Đường xa ngàn dặm xin đưa một lời:

Ngày nay thánh chúa trị đời,

Nguyền cho linh phụng gặp nơi ngô đồng.

Quản bao chút phận má hồng,

Phòng khuya vò võ đợi trông khôn lường.

Chàng dầu cung quế xuyên dương,

Thiếp xin hai chữ tào khương cho bằng.

Xin đừng tham đó bỏ đăng,

Chơi lê quên lựu chơi trăng quên đèn".

Tiên rằng: "Như lửa mới nhen,

Dễ trong một bếp mà chen mấy lò.

May duyên rủi nợ dễ phô,

Chớ nghi Ngô Khởi hãy lo Mãi Thần".

Thể Loan vội vã lui chơn,

Vân Tiên từ biệt trông chừng Trường-an.

Xa xa vừa mấy dặm đàng,

Gặp Vương Tử Trực vầy đoàn đều đi.

Trải qua thủy tú sơn kì,

Phỉ lòng cá nhảy gặp thì rồng bay.

Người hay lại gặp kiểng hay,

Khác nào tiên tử chơi rày Bồng-lai.

Cùng nhau tả chút tình hoài,

Năm ba chén rượu một vài câu thơ.

Công danh ai chẳng ước mơ,

Ba tầng cửa Võ một giờ nhảy qua.

Cùng nhau bàn bạc gần xa,

Chữ tài chữ mạng xưa hòa ghét nhau.

Trực rằng: "Rồng xuống vực sâu,

Mặc dầu giỡn sóng mặc dầu chơi mây".

Tiên rằng: "Hồng hộc đều bay,

E khi mỏi cánh lạc bầy về sau".

Mảng còn trò chuyện với nhau,

Trông chừng kinh địa đã hầu tới nơi.

Chênh chênh vừa xế mặt trời,

Hai người tìm quán nghỉ ngơi đợi kì.

Phút đâu gặp bạn cố tri,

Đều bày tên họ một khi mới tường.

Một người ở quận Phan-dương,

Tên Hâm họ Trịnh tầm thường nghề văn.

Một người ở phủ Dương-xuân,

Họ Bùi tên Kiệm tác chừng đôi mươi.

Hai người lại gặp hai người,

Đều vào một quán vui cười ngả nghiêng.

Kiệm rằng: "Nghe tiếng anh Tiên,

Nay đã thấy mặt phỉ nguyền ước ao".

Hâm rằng: "Chưa biết thấp cao,

Làm thơ mới biết bậc nào tài năng".

Bèn kêu ông quán nói rằng:

"Khá toan sắm sửa đồ ăn cho bề".

Quán rằng: "Thịt cá ê hề,

Khô lân chả phụng bộn bề thiếu đâu.

Kìa là thuốc lá ướp ngâu,

Trà ve tuyết điểm rượu bầu cúc hương.

Để khi đãi khách giàu sang,

Đãi người văn vật đãi trang anh hùng".

Bĩ bàng trà rượu đã xong,

Bốn người ngồi lại một vòng làm thơ.

Kiệm Hâm còn hãy ngẩn ngơ,

Phút thơ Tiên Trực một giờ đều xong.

Kiệm Hâm xem thấy lạ lùng,

Gẫm nghi Tiên Trực viết tùng cổ thi.

Chẳng hay ông quán cười chi,

Vỗ tay xuống chiếu một khi cười dài.

Tiên rằng: "Ông quán cười ai?"

Quán rằng: "Cười kẻ bất tài đồ thơ,

Cười người Tôn Tẫn không lừa.

Trước đà thấy máy chẳng ngừa Bàng Quyên".

Trực rằng: "Lời nói hữu duyên,

Thế trong kinh sử có tuyền cùng chăng?"

Quán rằng: "Kinh sử đã từng,

Coi rồi lại khiến lòng hằng xót xa.

Hỏi thời ta phải nói ra,

Vì chưng hay ghét cũng là hay thương"

Tiên rằng: "Trong đục chưa tường,

Chẳng hay thương ghét ghét thương lẽ nào?"

Quán rằng: "Ghét việc tầm phào,