Khoa này chẳng gặp ta nguyền khoa sau.

Thấy nhau khó nổi giúp nhau,

Một vừng mây bạc dàu dàu khá thương".

Vân Tiên cất gánh lên đường,

Trịnh Hâm ngó lại đôi hàng nhỏ sa.

Đi vừa một dặm xa xa,

Phút nghe ông quán bôn ba theo cùng.

Quán rằng: "Thương đấng anh hùng,

Đưa ba hườn thuốc để phòng hộ thân.

Chẳng may gặp lúc gian truân,

Đương khi quá đói thuốc thần cũng no".

Tiên rằng: "Cúi đội ơn cho,

Tấm lòng ngài ngại hãy lo xa gần".

Quán rằng: "Ta cũng bâng khuâng,

Thấy vầy nên mới tị trần đến đây.

Non xanh nước bích vui vầy,

Khi đêm rượu cúc khi ngày trà lan.

Dấn thân vào chốn an nhàn,

Thoát vòng danh lợi lánh đàng thị phi".

Nói rồi quày quã ra đi,

Vân Tiên xem thấy càng nghi trong lòng.

Trông chừng dặm cũ thẳng xông,

Nghĩ đòi cơn lại não nồng đòi cơn:

"Nên hư chút phận chi sờn,

Nhớ câu dưỡng dục lo ơn sanh thành.

Mang câu bất hiếu đã đành,

Nghĩ mình mà thẹn cho mình làm con.

Trọn đời một tấm lòng son,

Chí lăm trả nợ nước non cho rồi.

Nào hay nước chảy hoa trôi,

Nào hay phận bạc như vôi thế này.

Một mình ngơ ngẩn đường mây,

Khác nào chiếc nhạn lạc bầy kêu sương.

Đến nay lâm việc mới tường,

Hèn chi thầy dạy khoa trường còn xa".

Tiểu đồng thấy vậy thưa qua:

"Gẫm đây cho đến quê nhà còn lâu.

Thầy sao chẳng ngớt cơn sầu,

Mình đi đã mỏi dòng châu thêm nhuần.

E khi mang bịnh nửa chừng,

Trong non khó liệu giữa rừng khôn toan".

Tiên rằng: "Khô héo lá gan,

Ôi thôi con mắt đã mang lấy sầu!

Mịt mù nào thấy chi đâu,

Chơn đi đã mỏi mình đau như dần.

Có thân phải khổ với thân,

Thân ôi thân biết mấy lần chẳng may!"

Đồng rằng: "Trời đất có hay,

Ra đi vừa đặng mười ngày lại đau.

Một mình nhắm trước nhắm sau,

Xanh xanh bờ cõi dào dào cỏ cây.

Vốn không làng xóm chi đây,

Xin lần tới đó tìm thầy thuốc thang".

Vừa may gặp khách qua đàng,

Người người đều chỉ vào làng Đồng-văn.

Dắt nhau khi ấy hỏi phăn,

Gặp thầy làm thuốc tên rằng Triệu Ngang.

Ngang rằng: "Khá tạm nghỉ an,

Rạng ngày coi mạch đầu thang mới đành.

Gặp ta bịnh ấy ắt lành,

Bạc tiền trong gói sẵn dành bao nhiêu?"

Đồng rằng: "Tiền bạc chẳng nhiều,

Xin thầy nghĩ lượng đặng điều thuốc thang.

May mà bịnh ấy đặng an,

Bạc còn hai lượng trao sang cho thầy".

Ngang rằng: "Ta ở chốn nầy,

Ba đời nối nghiệp làm thầy vừa ba.

Sách chi cũng đủ trong nhà,

Nội kinh đã sẵn ngoại khoa thêm mầu.

Trước xem Y học làm đầu,

Sau coi Thọ thế thứ cầu Đông y.

Gẫm trong Ngân hải tinh vi,

Cùng là Cang mục thua gì Thanh nang.

Gẫm trong Tập nghiệm lương phang,

Cùng là Ngự Toản trải đàng Hồi xuân.

Vị chi sẵn đặt quân thần,

Thuốc thời bào chế mười phần nỏ nan.

Mạch thời đọc phú Lư-san,

Đặt vào tay bịnh biết đàng tử sinh.

Lục quân Tứ vật thang danh.

Thập toàn Bát vị sẵn dành nội thương.

Lại thông Bát trận tân phương,

Lâm nhằm ngoại cảm đầu thang Ngũ sài".

Đồng rằng: "Thầy thiệt có tài,

Xin vào coi mạch luận bài thuốc chi".

Ngang rằng: "Lục bộ đều suy,

Bộ quan bên tả mạch đi phù hồng.

Cứ trong Kinh lạc mà thông,

Mạng môn tướng hỏa đã xông lên đầu.

Tam tiêu tích nhiệt đã lâu,

Muốn cho giáng hỏa phải đầu tư âm.

Huỳnh liên huỳnh bá huỳnh cầm,

Gia vào cho bội nhiệt tâm mới bình.

Ngoài thời cho điểm vạn linh,

Trong thời cho uống hoàn tình mới xong.

Khá trao hai lượng bạc ròng,

Bổ thêm vị thuốc để phòng đầu thang.

Chẳng qua làm phúc cho chàng,

Nào ai đòi cuộc đòi đàn chi ai".

Tiểu đồng những ngỡ thiệt tài,

Vội vàng mở gói chẳng nài liền trao.

Mười ngày chẳng bớt chút nào,

Thêm đau trong dạ như bào như xoi.

Đồng rằng: "Vào đó thầy coi,

Bịnh thời không giảm thầy đòi tiền thêm".

Ngang rằng: "Nằm thấy khi đêm,

Tiên sư mách bảo một điềm chiêm bao.

Quỉ thần người ở trên cao,

E khi đường sá lẽ nào biết đâu?

Tiểu đồng người khá qua cầu,

Cùng ông thầy bói ở đầu Tây-viên".

Tiểu đồng nghe nói đi liền,

Gặp ông thầy bói đặt tiền mà coi.

Bói rằng: "Ta bói hẳn hoi,

Bói hay đã dậy người coi đã đầy.

Ta đây nào phải các thầy,

Bá vơ bá vất nói nhây không nhằm.

Ôn nhuần Châu Diệc mấy năm,

Sáu mươi bốn quẻ ba trăm dư hào.

Huỳnh kim Dã hạc sách cao,