Chiều tà buông xuống, mặt hồ Bà Om ánh lên màu đồng đỏ như một tấm gương khổng lồ vừa được ai đó đánh bóng. Mặt trời khuất sau rặng dừa, nhưng lòng người chưa kịp nguội thì đã vội bừng lên ngọn lửa khác. Ngọn lửa của tiếng trống, của máu, của những bắp thịt cuồn cuộn trên thân hình rám nắng.

Từng chiếc ghe ngo dài hơn ba chục mét, đẽo từ thân gỗ sao nguyên khối, đã được kéo ra mé hồ từ sớm. Mũi ghe cong vút như cổ chim lao về phía trước, khắc họa hình rồng uốn lượn, phủ sơn son thếp vàng óng ánh. Trên thân ghe, những họa tiết hoa văn cổ xưa như kể những câu chuyện về một thời kỳ xa lắm. Ánh đuốc từ hai bờ hồ bắt đầu được thắp lên, từng đốm lửa nhỏ lẻ rồi chụm lại thành một dải lửa rực rỡ, soi sáng mặt nước và những đôi mắt đen láy đang chờ đợi.

Tôi đứng nép giữa dòng người, cảm nhận cái gió lạnh buốt từ mặt hồ thổi vào. Nhưng lạ thay, không ai thấy lạnh. Ai nấy đều nóng ran, nóng vì cái không khí cồn cào trước cuộc đua. Trống hội bắt đầu nổi lên, tiếng trống cái, trống con, rồi tiếng chiêng ngân dài vọng vào màn đêm. Một hồi tù và vang lên, báo hiệu trận đấu sắp bắt đầu.

Những người trai trẻ bước lên ghe, tay trần nắm chặt mái chèo. Họ không mặc áo, chỉ quấn khăn rằn trên đầu và một chiếc khố ngắn. Thân hình họ rắn chắc, từng thớ thịt nổi lên dưới ánh đuốc như những bức tượng đồng đang sống. Một người đàn ông lớn tuổi, tóc bạc phơ, đứng ở mũi ghe, cầm cây gậy dài gõ nhịp. Ông hát lên một bài hát cổ, giọng ông khàn đục nhưng đầy uy lực, át cả tiếng ồn ào của đám đông. Đó là bài ca khai cuộc, gọi hồn tổ tiên về chứng kiến sức mạnh của con cháu.

Hiệu lệnh vang lên. Cả trăm mái chèo đồng loạt lao xuống nước. Mặt hồ bị xé toạc, nước bắn tung tóe lên cao rồi rơi xuống như mưa. Những chiếc ghe dài lao vun vút, như những mũi tên khổng lồ xé gió. Ánh đuốc phản chiếu trên mặt nước, theo từng nhịp chèo mà vỡ ra, tan đi rồi lại tụ lại. Tiếng hò reo từ hai bờ vang lên như sấm dậy. Những bà mẹ, những cô gái trẻ, những em nhỏ tay cầm đuốc, miệng hét to cổ vũ. Họ không chỉ là người xem, họ là một phần của cuộc đua.

Tôi nhìn những người chèo, thấy họ như hóa thân thành thần thánh. Từng nhịp chèo đồng đều, từng cơ bắp thả lỏng rồi căng cứng, từng hơi thở nặng nhọc. Mồ hôi chảy dài trên lưng, nhưng mắt họ sáng rực hơn cả ánh đuốc. Họ chèo không phải vì tiền, vì giải thưởng, họ chèo vì dòng máu Khmer trong họ, vì niềm tự hào của một cộng đồng đã sống hàng trăm năm bên dòng sông này.

Ghe ngo lướt qua trước mặt tôi, nước bắn vào người, ướt cả chân. Tôi không lùi. Tôi muốn cảm nhận cái mát lạnh từ hồ, cái nóng hực từ những người chèo, cái âm thanh hỗn tạp từ tiếng trống, tiếng hò, tiếng chèo, tất cả hòa vào nhau như một bản giao hưởng của đêm tối và lửa.

Một chiếc ghe vượt lên, mũi ghe chạm tới vạch đích. Tiếng reo hò càng thêm cuồng nhiệt. Nhưng tôi không nhìn vào người thắng cuộc. Tôi nhìn vào những người còn lại, họ vẫn chèo, vẫn hò, vẫn cười. Họ không thua. Trên mặt hồ Bà Om đêm nay, không ai thua cả. Bởi họ đã cho tôi thấy một thứ gì đó nguyên sơ và mạnh mẽ, thứ mà chỉ có những con người sống gần nước, gần đất, gần trăng mới có thể giữ được.

Đêm đã khuya, nhưng lửa vẫn cháy, nước vẫn vỗ, và những chiếc ghe ngo vẫn lao vun vút trong ánh đuốc sáng rực.