Trời đã tối hẳn, nhưng hồ Bà Om vẫn còn sáng. Thứ ánh sáng ấy không phải từ những ngọn đèn điện vàng vọt dọc bờ, mà từ vầng trăng tròn vành vạnh đang lên cao, từ hàng ngàn ngọn đèn trời đã bắt đầu lấp lánh. Tôi hòa mình vào dòng người đang chầm chậm di chuyển, ai cũng hướng mắt về một khoảng sân rộng trước ngôi chùa Khmer cổ kính. Ở đó, lễ cúng trăng sắp bắt đầu.

Cái mùi của đêm nay thật đặc biệt. Không chỉ có mùi hương trầm quyện với khói nhang, mà còn có mùi cốm dẹp mới rang thơm lựng, mùi bưởi, mùi chuối chín, mùi dừa nạo sữa – tất cả hòa vào nhau thành một thứ mùi của lòng thành, của sự biết ơn. Người Khmer gọi đây là lễ Ok Om Bok, còn người Kinh, người Hoa chúng tôi quen gọi là lễ cúng trăng. Nhưng gọi thế nào thì cũng chỉ có một cái nghĩa duy nhất: tạ ơn mặt trăng đã ban cho một mùa vụ bội thu.

Một cụ già Khmer với nước da sạm nắng, đầu quấn khăn trắng, tay run run nâng từng mâm lễ đặt lên bệ thờ. Tôi nhìn kỹ, thấy trên mâm có một nải chuối chín cây, vài trái bưởi xanh mướt, một đĩa cốm dẹp, và đặc biệt là những cái bánh tét, bánh ống được gói bằng lá chuối còn thơm mùi nếp mới. Đơn sơ thôi, nhưng nhìn cách cụ nâng niu từng thứ như nâng niu một đứa trẻ, tôi hiểu rằng mỗi thứ trên mâm lễ đều chứa đựng một tấm lòng, một lời cảm tạ chân thành nhất.

Trăng lên đến đỉnh đầu. Ánh sáng màu bạc phủ lên khuôn mặt của những người đang quỳ, làm mờ đi những nếp nhăn, làm sáng lên đôi mắt. Cụ già bắt đầu đọc lời khấn, giọng khe khẽ, ngân nga như một bài hát ru từ ngàn xưa. Tôi không hiểu tiếng Khmer, nhưng cái âm điệu chầm chậm, thiết tha ấy khiến lòng tôi bình yên lạ thường. Xung quanh tôi, những đứa trẻ nín thinh, những người đàn bà chắp tay, những người đàn ông cúi đầu. Tất cả đều trầm mặc.

Chợt tôi nhận ra, nghi thức cúng trăng của người Khmer khác với những lễ cúng khác mà tôi từng thấy. Ở đây, mặt trăng không phải là một vị thần xa vời, mà như một người bạn già đáng kính, một người cha hiền từ đang lặng lẽ lắng nghe những lời tâm sự của con cháu. Người ta không cầu xin điều gì to tát, không xin giàu sang phú quý, mà chỉ tạ ơn vì mùa vụ đã qua, và ước mong cho vụ mùa sắp tới được mưa thuận gió hòa. Có một cô gái trẻ ngồi gần tôi, trên tay ôm một mâm lễ nhỏ, mắt nhìn lên trăng, môi mấp máy gì đó rất khẽ. Có lẽ cô đang cầu nguyện cho một năm học sắp tới của đứa em, hay cho một mối tương tư vừa chớm nở.

Cái lạnh của đêm tháng mười bắt đầu ùa về từ mặt hồ. Gió nhẹ, lướt qua những tà áo, mang theo hương cốm dẹp và khói nhang. Tôi rùng mình, nhưng không phải vì lạnh, mà vì một cảm xúc khó tả. Trong không gian ấy, tôi như thấy được sự kết nối giữa con người với trời đất, giữa quá khứ và hiện tại, giữa những thế hệ đã qua và những thế hệ sắp đến. Những người Khmer nơi đây, dù cuộc sống còn nhiều vất vả, nhưng họ biết cách giữ cho mình một khoảng lặng để nhìn lên trăng, để thầm thì những lời cảm tạ.

Khi lễ cúng kết thúc, cụ già chậm rãi đứng dậy, đôi tay vẫn chắp trước ngực. Người ta bắt đầu quây quần bên nhau, chia nhau những mâm lễ, những nắm cốm dẹp. Tiếng cười nói râm ran, nhưng không quá ồn ào, như thể ai cũng còn muốn giữ lại chút gì đó của sự thiêng liêng vừa trải qua. Tôi nhìn lên trăng lần cuối, thấy nó vẫn tròn đầy, vẫn sáng, vẫn lặng lẽ chứng kiến mọi niềm vui, nỗi buồn, mọi lời khấn nguyện thầm kín của con người. Và tôi biết, đêm nay, ở hồ Bà Om này, mặt trăng đã nhận được rất nhiều tình yêu thương.