Từ xa, lễ hội đã vọng về như một lời mời gọi. Chưa kịp thấy mặt hồ, chưa kịp thấy những chiếc ghe ngo sặc sỡ, nhưng âm thanh đã đến trước, len lỏi qua từng tán lá me, qua những con đường đất đỏ rực ánh hoàng hôn. Đó là tiếng trống, không phải thứ trống đều đều buồn tẻ, mà là nhịp trống rộn ràng, dồn dập như mạch sống của cả một cộng đồng đang căng tràn. Tiếng trống ấy vừa xa vừa gần, lúc như ở cuối chân trời, lúc lại như đập ngay bên tai, hòa cùng nhịp thở của đất trời.

Càng đến gần, âm thanh càng trở nên sống động. Không còn là tiếng trống đơn độc nữa, mà là một bản hòa tấu của những thứ âm thanh khác nhau. Tiếng sóng vỗ vào mạn ghe ngo nghe thật đặc biệt, không phải thứ sóng êm đềm của những ngày thường, mà là những con sóng bị khuấy động bởi hàng trăm mái chèo. Nó vỗ vào thân ghe bằng gỗ sao lâu năm, nghe như tiếng vỗ về, như lời động viên của dòng nước với những người con xa xứ. Tiếng nước òa ra, tan vào không gian, mang theo hơi thở mát lành của hồ Bà Om, của những câu chuyện cổ tích ngàn đời.

Và rồi, tiếng cười nói. Ôi, thứ âm thanh ấm áp ấy mới thật sự làm nên linh hồn của lễ hội. Tiếng cười giòn tan của những cô gái Khmer trong bộ xà-rong thướt tha, tiếng nói trầm ấm của các bô lão đang kể về những mùa trăng xưa, tiếng la hét cổ vũ của đám trẻ con chạy dọc bờ hồ. Tất cả hòa vào nhau, quyện vào gió, tạo thành một thứ giai điệu không thể nào quên. Gió chiều từ mặt hồ thổi vào mang theo mùi rạ mới, mùi bánh tét chín, mùi nhang trầm từ những ngôi chùa Khmer cổ kính, và cả mùi mồ hôi của những chàng trai đang miệt mài tập luyện cho cuộc đua ghe ngo.

Trong không gian ấy, tôi bỗng thấy mình thật nhỏ bé. Những âm thanh ấy không chỉ là tiếng động thông thường, mà là tiếng lòng của một dân tộc. Mỗi nhịp trống là một nhịp tim, mỗi tiếng sóng là một lời thì thầm của tổ tiên, mỗi tiếng cười là một sự sống đang trỗi dậy. Tôi đứng lặng giữa dòng người đang đổ về, nhắm mắt lại và để cho âm thanh cuốn mình đi. Có những khoảnh khắc, tôi không còn phân biệt được đâu là tiếng trống, đâu là tiếng sóng, đâu là tiếng người nữa. Tất cả hòa làm một, như dòng sông Mekong đổ về biển cả, cuồn cuộn và bất tận.

Khi mở mắt ra, tôi thấy mình đã ở rất gần hồ. Những chiếc ghe ngo đã hiện ra rõ ràng, những ngọn đèn trời đã bắt đầu được thắp sáng. Nhưng kỳ lạ thay, tất cả những hình ảnh ấy dường như chỉ là phụ. Cái còn đọng lại trong tôi, cái làm tôi xúc động nhất, vẫn là thứ âm thanh hỗn độn mà kỳ diệu ấy. Nó như một sợi dây vô hình kết nối tôi với mảnh đất này, với những con người này, với một nền văn hóa đã tồn tại hàng trăm năm bên dòng sông Hậu. Trong cái ồn ào náo nhiệt ấy, tôi tìm thấy sự bình yên. Trong cái hỗn loạn của tiếng trống, tiếng sóng, tiếng cười, tôi nghe thấy tiếng nói của tình người.