Đêm mùng bảy tháng hai năm hai nghìn hai mươi bốn.

Tôi nhớ ngày vì hôm sau là ngày ông Táo. Nhà tôi có mua cá chép, để trong cái chậu ngoài ban công.

Hôm ấy con bé thứ hai sốt. Ba mươi chín độ. Tôi ôm nó từ sáu giờ chiều đến mười giờ đêm, hạ sốt hai lần, đến mười giờ rưỡi nó mới ngủ.

Và sáng mai, chín giờ, tôi phải nộp một thứ.

Cái thứ ấy không khó. Một mô đun đồng bộ dữ liệu, tôi ước chừng bốn tiếng làm là xong. Nhưng lúc ấy là mười giờ rưỡi đêm, tôi đã thức từ năm giờ sáng, và trong người tôi không còn bốn tiếng nào cả.

Tôi ngồi xuống bàn. Tôi mở máy. Tôi nhìn cái màn hình trắng.

Và tôi ngồi như thế chừng mười lăm phút, không gõ được chữ nào.

Các bạn có bao giờ như thế chưa? Cái trạng thái mà mình biết chính xác phải làm gì, mình đã làm việc ấy một nghìn lần, mà tay mình không nhấc lên được.

*

Cái công cụ ấy tôi đã cài từ ba tháng trước.

Cài vì cả công ty cài. Người ta mua bản quyền cho toàn công ty, gửi thư thông báo, có cả buổi hướng dẫn ba mươi phút.

Tôi có dùng vài lần. Dùng để hỏi cú pháp. Dùng để nó giải thích một đoạn mã của người khác. Những việc như tra từ điển, không có gì phải nghĩ.

Đêm ấy, mười giờ bốn mươi lăm, tôi mở nó lên.

Và tôi gõ vào đấy toàn bộ yêu cầu. Không phải một câu hỏi. Toàn bộ.

Tôi mô tả cái mô đun cần làm, mô tả cấu trúc dữ liệu, mô tả các trường hợp biên. Tôi mô tả kỹ lắm, kỹ hơn cả cái bản đặc tả mà sếp gửi cho tôi, vì tôi biết rõ hệ thống hơn ông ấy.

Rồi tôi ngồi nhìn con trỏ nhấp nháy.

Tôi nhớ rất rõ cái khoảnh khắc trước khi bấm.

Tôi có nghĩ. Tôi nghĩ chừng ba giây. Trong ba giây ấy tôi tự nhủ: mình chỉ nhờ nó dựng khung thôi, rồi mình sửa lại hết.

Đó là câu tôi nói với chính mình. Và lúc nói ra thì tôi tin thật.

Tôi bấm.

*

Bốn mươi giây.

Bốn mươi giây, các bạn ạ.

Trên màn hình hiện ra hai trăm mười một dòng.

Tôi đọc.

Tôi đọc chậm, đọc kỹ, đọc như đọc bài của một đứa mình đang chấm. Tôi tìm lỗi. Tôi rất muốn tìm được lỗi.

Nó có lỗi. Ba chỗ. Một chỗ xử lý sai múi giờ, một chỗ thiếu kiểm tra giá trị rỗng, một chỗ đặt tên biến kỳ cục.

Ba chỗ ấy tôi sửa trong mười hai phút.

Còn lại một trăm chín mươi mấy dòng thì đúng.

Không những đúng. Có một chỗ nó xử lý theo cách mà tôi không nghĩ ra, cách gọn hơn cách của tôi.

*

Tôi cho chạy kiểm thử.

Chạy qua.

Tôi ngồi lùi lại, dựa vào lưng ghế, và tôi nhìn cái màn hình.

Mười một giờ mười ba phút đêm.

Cái việc lẽ ra mất bốn tiếng, tôi làm xong trong hai mươi tám phút.

*

Bây giờ tôi phải tả cho các bạn nghe cái cảm giác lúc ấy, và đây là chỗ khó nhất của cả cuốn này. Vì nếu tôi tả sai thì các bạn sẽ hiểu sai tôi.

Cảm giác đầu tiên là kinh ngạc. Cái này thì dễ hiểu.

Cảm giác thứ hai là nhẹ nhõm, nhẹ đến mức tôi phải thở hắt ra một cái. Tôi sẽ được ngủ. Tôi sẽ được ngủ năm tiếng thay vì một tiếng. Sáng mai tôi sẽ không phải đưa con đi học với hai con mắt đỏ ngầu.

Cái nhẹ nhõm ấy nó lớn lắm. Ai chưa từng thức trắng đêm rồi sáng ra vẫn phải cho con ăn thì không hiểu được nó lớn thế nào.

Cảm giác thứ ba, đến chậm hơn, khoảng nửa phút sau, là một cái gì mà mãi sau này tôi mới gọi được tên.

Nó không phải xấu hổ. Xấu hổ là khi mình làm điều sai.

Nó giống như thế này: các bạn hãy tưởng tượng một người thợ mộc làm nghề hai mươi hai năm. Ông ấy có bộ đục riêng, mài mấy chục năm, cầm vừa tay. Một hôm có người đưa cho ông một cái máy, bấm nút, ba phút ra một cái ghế.

Cái ghế ấy đẹp. Đẹp hơn ghế ông làm.

Ông ngồi nhìn cái ghế, và cái ông cảm thấy không phải là xấu hổ. Ông cảm thấy hai bàn tay mình bỗng nhiên thừa ra.

*

Đêm ấy tôi tắt máy lúc mười một giờ hai mươi.

Tôi đi tắm. Nước nóng. Tôi đứng dưới vòi sen rất lâu.

Rồi tôi ra, sang phòng con, xem trán nó. Nó hạ sốt rồi. Nó nằm ngủ, một chân gác lên gối ôm, miệng hé.

Tôi đứng nhìn nó chừng một phút.

Và tôi nghĩ: mình vừa được thêm ba tiếng đồng hồ của đời mình.

Rồi tôi đi ngủ, và tôi ngủ rất ngon, ngon nhất trong nhiều tháng.

*

Sáng hôm sau tôi nộp.

Sếp xem qua, gật đầu, viết vào phần nhận xét đúng bốn chữ:

Không ai hỏi tôi làm thế nào. Đương nhiên là không ai hỏi. Trong hai mươi hai năm làm nghề, chưa từng có ai hỏi tôi làm thế nào.

Người ta chỉ hỏi: xong chưa.

*

Trưa hôm ấy, ăn cơm ở căng tin, có bạn trẻ ngồi cùng bàn kể chuyện cuối tuần đi chơi.

Tôi ngồi nghe, ăn, cười theo.

Và ở một góc trong đầu, tôi đang tính.

Tôi tính rằng nếu cái mô đun bốn tiếng làm được trong hai mươi tám phút, thì tuần này tôi có bốn việc tương tự.

Bốn việc ấy, làm theo lối cũ, là mười sáu tiếng.

Làm theo lối mới, là chừng hai tiếng.

Còn lại mười bốn tiếng.

Mười bốn tiếng ấy tôi dùng làm gì?

Đấy. Câu hỏi ấy đấy. Câu hỏi tưởng là vô hại ấy, nó chính là chỗ bắt đầu của tất cả những gì tôi kể ở ba chương sau.

Vì tôi đã có ba lựa chọn, và tôi biết rất rõ cả ba, ngay tại cái bàn ăn căng tin hôm ấy.

Một: báo với sếp rằng công việc này bây giờ nhanh hơn nhiều, và xin nhận thêm việc.

Hai: dùng mười bốn tiếng ấy để học, để làm cái gì đó sâu hơn, để trở thành người mà cái máy kia không thay được.

Ba: không nói với ai cả.

Tôi chọn cái thứ ba.

Và tôi muốn các bạn hiểu cho: lúc ấy tôi không thấy mình đang chọn điều xấu. Tôi thấy mình đang thở.

Lần đầu tiên trong bốn năm, tôi có chỗ để thở.