Nó không đến bằng một chuyện lớn. Nó đến bằng một cái nhìn.

*

Đầu năm hai nghìn hai mươi ba, công ty tổ chức một buổi chia sẻ nội bộ. Ai có gì hay thì lên nói ba mươi phút.

Tôi đăng ký. Tôi nói về kiểm thử, về cách viết kiểm thử cho phần tính tiền, cái phần mà tôi làm hồi hai nghìn mười ba và nó chưa sai một đồng nào trong mười năm.

Tôi chuẩn bị hai tuần. Tôi làm ba mươi hai trang trình bày. Tôi tập nói ba lần ở nhà, tập trước gương, con gái tôi ngồi xem và vỗ tay.

Hôm ấy có bốn mươi người dự.

Tôi nói ba mươi phút. Người ta nghe chăm chú. Có hai người hỏi, hỏi những câu tử tế. Cuối buổi mọi người vỗ tay, và anh trưởng phòng nói: "Cảm ơn chị Huyền, phần chia sẻ rất chất lượng."

Tôi về chỗ, người còn lâng lâng.

Rồi đến lượt bạn nam hai mươi bốn tuổi kia.

Bạn ấy không có trang trình bày. Bạn ấy mở máy tính, chiếu thẳng màn hình lên, và bạn ấy nói:

"Em không chuẩn bị gì đâu ạ. Em làm luôn cho mọi người xem."

Rồi trong hai mươi hai phút, ngay trước mặt bốn mươi người, bạn ấy dựng một thứ.

Bạn ấy gõ vài dòng, nói vài câu, và trên màn hình dần dần hiện ra một công cụ nhỏ, cái công cụ mà chính đội tôi đã bàn suốt ba tháng nhưng chưa ai làm vì "không có thời gian".

Bạn ấy vừa làm vừa nói chuyện, thỉnh thoảng dừng lại đùa một câu.

Đến phút thứ hai mươi hai thì nó chạy.

Cả phòng ồ lên. Có tiếng huýt sáo.

Tôi cũng vỗ tay. Tôi vỗ tay thật lòng, vì cái bạn ấy vừa làm là hay thật.

Nhưng trong lúc vỗ tay, tôi nhìn quanh phòng. Và tôi thấy một cái mà tôi ước gì tôi đừng thấy.

Tôi thấy cách người ta nhìn bạn ấy.

Người ta nhìn tôi lúc nãy bằng ánh mắt kính trọng. Người ta nhìn bạn ấy bằng ánh mắt thèm muốn.

Hai cái ấy khác nhau lắm các bạn ạ. Kính trọng là cái người ta dành cho cái đã xong. Thèm muốn là cái người ta dành cho cái đang tới.

*

Tối hôm ấy về nhà, tôi mở máy ra, và tôi thử làm lại cái mà bạn ấy làm.

Tôi làm mất bốn tiếng.

Bốn tiếng, so với hai mươi hai phút.

Tôi ngồi nhìn màn hình, và tôi tự nhủ: không sao, nó dùng công cụ mới, mình chưa quen, học mấy hôm là được.

Tôi học thật. Ba tuần liền, mỗi tối hai tiếng, sau khi con ngủ.

Sau ba tuần, tôi làm được cái ấy trong bốn mươi phút.

Bốn mươi phút, so với hai mươi hai phút của một đứa hai mươi bốn tuổi chưa cần chuẩn bị.

Và tôi hiểu ra một điều mà từ đó đến nay tôi chưa nói với ai:

Khoảng cách ấy không phải do tôi lười. Nó do tôi có hai đứa con, một cái nợ hai mươi lăm năm, và một cái đầu đã học cách làm việc theo lối khác suốt hai mươi năm.

Bạn ấy học nhanh vì bạn ấy trống. Đầu bạn ấy trống, đời bạn ấy trống, tối bạn ấy trống. Bạn ấy có thể thức đến ba giờ sáng để nghịch một thứ mới, và hôm sau ngủ bù.

Tôi thì bốn rưỡi sáng con dậy.

*

Từ đó tôi bắt đầu để ý những chuyện mà trước kia tôi không để ý.

Tôi để ý rằng trong các cuộc họp, khi tôi nói, người ta nghe. Nhưng khi tôi nói xong, người ta hỏi bạn ấy: "Em thấy sao?"

Tôi để ý rằng trong tin tuyển dụng của chính công ty tôi, mục yêu cầu ghi "5+ năm kinh nghiệm", và cái dấu cộng ấy, hoá ra sau con số năm thì nó không cộng thêm giá trị gì nữa. Người mười năm và người hai mươi hai năm được trả gần bằng nhau.

Tôi để ý rằng trong ba năm gần đây, công ty tuyển hai mươi bảy người. Người lớn tuổi nhất trong hai mươi bảy người ấy là ba mươi mốt.

Tôi để ý rằng mỗi lần có ai đó nói "ngành này thay đổi nhanh lắm", thì cả phòng gật gù, và câu ấy nghe thì trung tính, nhưng nó không trung tính. Nó có nghĩa là: ai chậm thì bỏ lại. Mà chậm thì đo bằng gì? Không ai định nghĩa. Nhưng ai cũng biết mình đang bị đo.

*

Có một buổi tối, tôi ngồi với chị Nga, cái chị nuôi chậu sen đá ngày xưa. Chị hơn tôi bốn tuổi, giờ làm ở một chỗ khác.

Chúng tôi uống bia. Chị hỏi thăm con tôi. Tôi hỏi thăm con chị.

Rồi đến chén thứ ba, chị đặt cốc xuống, và chị nói:

"Huyền này. Chị hỏi thật. Em có bao giờ sợ không?"

"Sợ gì hả chị?"

"Sợ là mình không theo kịp nữa."

Tôi im.

Chị cười.

"Chị sợ. Chị sợ hai năm nay rồi. Mà chị không dám nói với ai, vì nói ra thì thành ra mình yếu."

Chị rót thêm bia.

"Em biết chị làm gì không? Chị dậy sớm hơn một tiếng. Bốn rưỡi sáng, trước khi chồng con dậy, chị ngồi học. Học được hai năm rồi. Chồng chị tưởng chị dậy tập thể dục."

Tôi nhìn chị.

Chị Nga bốn mươi sáu tuổi. Chị làm nghề này hai mươi tư năm. Chị là một trong những người giỏi nhất mà tôi từng làm cùng.

Và chị đang giấu chồng để dậy lúc bốn rưỡi sáng đi học, như một đứa học sinh giấu bố mẹ.

"Chị ơi," tôi nói. "Thế bao giờ thì mình được nghỉ?"

Chị Nga nhìn tôi. Rồi chị cười, cái cười của người đã hỏi câu ấy nhiều lần rồi.

"Chị không biết em ạ. Chị nghĩ là không bao giờ."

*

Đó là tháng mười một năm hai nghìn hai mươi ba.

Ba tháng sau, tôi làm cái việc mà tôi sắp kể cho các bạn nghe.

Tôi kể ra không phải để xin ai tha thứ. Tôi kể vì tôi biết chắc là trong số các bạn đọc đến dòng này, có người đã làm rồi.

Và tôi muốn các bạn biết rằng mình không phải người duy nhất.