Công ty đầu tiên của tôi ở tầng năm một toà nhà trên phố Duy Tân. Bốn mươi người. Làm gia công cho khách Nhật.

Lương thử việc ba triệu hai. Chính thức bốn triệu tám.

Ngày đầu tiên, chị nhân sự dẫn tôi vào, chỉ cho tôi cái bàn ở góc, và bảo:

"Em ngồi đây nhé. Máy này của bạn cũ để lại, có gì em cứ hỏi anh Đức."

Tôi ngồi xuống. Tôi bật máy. Tim tôi đập, đập y như cái buổi trưa tháng bảy năm mười lăm tuổi.

Anh Đức đi qua, đặt xuống bàn tôi một tờ giấy in.

"Em làm mấy cái này trước nhé. Của khách gửi sang từ tuần trước."

Tôi cầm tờ giấy lên.

Trên đó có mười một dòng. Mỗi dòng là một lỗi. Lỗi thứ nhất: nút bấm ở màn hình thứ tư bị lệch sang phải ba pixel. Lỗi thứ hai: khi người dùng nhập tên có dấu cách ở cuối thì hệ thống báo sai. Lỗi thứ ba: chữ trong ô ghi chú bị tràn ra ngoài khi dài quá bốn mươi ký tự.

Tôi đọc hết mười một dòng.

Rồi tôi đọc lại lần nữa, vì tôi tưởng đây là bài kiểm tra đầu vào, và tờ giấy thật thì đang ở đâu đó.

Không có tờ giấy nào khác cả.

*

Tôi làm mười một cái lỗi ấy mất bốn ngày.

Bốn ngày, tôi không viết ra một dòng nào mới. Tôi mở cái mã nguồn mà người trước để lại, một cái mã nguồn hai trăm nghìn dòng, không một chữ chú thích, tên biến đặt là a, b, tmp, tmp2, data, dataNew, dataNewFinal.

Tôi đi trong đó như đi trong nhà người lạ lúc mất điện.

Đến ngày thứ tư thì tôi sửa xong. Tôi báo anh Đức. Anh nhìn qua, gật đầu, và đưa tôi tờ giấy thứ hai.

Mười bốn dòng.

*

Sáu tháng đầu tiên đi làm, tôi sửa tổng cộng khoảng sáu trăm cái lỗi như thế.

Tôi không viết mới cái gì cả.

Có một buổi tối, chừng tháng thứ tư, tôi ngồi lại muộn. Văn phòng chỉ còn tôi với bác bảo vệ. Tôi mở cái mã nguồn ấy ra, và tự nhiên tôi ngồi đọc, đọc không phải để sửa, đọc như người ta đọc một quyển sổ tay của người đã đi.

Tôi đọc chừng một tiếng. Và tôi nhận ra vài chuyện.

Chuyện thứ nhất: cái phần này viết rất cẩn thận, có chú thích đàng hoàng, tên biến rõ ràng. Chuyện thứ hai: đến khoảng giữa thì chú thích thưa dần. Chuyện thứ ba: từ một chỗ trở đi thì không còn chú thích nào nữa, và tên biến bắt đầu thành tmp, tmp2.

Tôi tò mò, tôi tra lại lịch sử. Cái mốc chuyển giọng ấy rơi vào tháng ba năm hai nghìn không trăm lẻ sáu.

Người viết vẫn là một người. Anh ta vào công ty năm hai nghìn không trăm lẻ bốn, đi năm hai nghìn không trăm lẻ bảy, ba tháng trước khi tôi vào.

Nghĩa là: hai năm đầu anh ta viết như tôi bây giờ. Rồi có một cái gì đó xảy ra, và anh ta thôi.

Tôi ngồi nhìn màn hình rất lâu.

Sau này tôi mới hiểu cái gì đã xảy ra với anh ta. Nhưng phải mất thêm chín năm nữa tôi mới hiểu, và lúc hiểu ra thì chính tôi cũng đã thôi rồi.

*

Nhưng tôi không muốn kể phần này theo lối than thở.

Vì thật ra sáu năm ở công ty ấy, tôi vui nhiều hơn buồn.

Chúng tôi có một đội chín người, ngồi chung một góc, và cái góc ấy vui lắm. Anh Đức hay mua bánh mì cho cả đội lúc mười giờ đêm. Chị Nga ngồi cạnh tôi nuôi một chậu sen đá để trên màn hình, chậu ấy chết ba lần và chị mua lại ba lần. Có anh Hải hay hát, hát sai lời, hát suốt.

Đêm nào phải giao hàng, chúng tôi ngồi lại đến hai ba giờ sáng, ăn mì gói, và khi cái thứ ấy cuối cùng chạy được thì cả chín người cùng đứng dậy, cùng reo lên, và bác bảo vệ ở dưới phải gọi điện thoại lên hỏi có chuyện gì.

Tôi nhớ những đêm ấy hơn nhớ bất kỳ khoản lương nào.

Đó là chỗ mà bây giờ, khi người ta bàn về nghề này, tôi thấy người ta hay quên. Người ta bàn về công nghệ, về lương, về cơ hội. Nhưng cái giữ chúng tôi lại không phải mấy thứ đó. Cái giữ chúng tôi lại là chín người ngồi chung một góc lúc hai giờ sáng, ăn mì gói, chờ một thanh trạng thái chạy hết.

*

Năm thứ ba, tôi được giao viết mới.

Một chức năng nhỏ thôi, phần xuất báo cáo. Nhưng là viết mới, từ đầu, không phải sửa của ai.

Tôi làm ba tuần. Tôi làm cẩn thận đến mức anh Đức phải bảo "em ơi nó có mỗi cái báo cáo thôi mà".

Tôi viết chú thích bằng tiếng Việt có dấu. Tôi đặt tên biến đàng hoàng. Tôi viết cả một tệp hướng dẫn cho người vào sau, dài bốn trang.

Anh Đức đọc cái tệp ấy, cười:

"Em viết như viết thư ấy."

"Em sợ mai kia em nghỉ, người sau vào không hiểu."

Anh Đức nhìn tôi một lúc. Rồi anh nói, và giọng anh lúc ấy tự nhiên khác hẳn:

"Ừ. Cứ giữ được thế thì tốt."

Ba năm sau anh Đức nghỉ. Anh sang một công ty khác làm quản lý, lương gấp ba. Hôm liên hoan chia tay, uống được vài chén, anh kéo tôi ra ban công và anh nói:

"Huyền này. Anh đi rồi, em cố mà giữ cái đội này. Chứ ở đây..."

Anh không nói hết. Anh cụng ly rồi vào.

Cái tệp hướng dẫn bốn trang của tôi, năm ngoái tôi có tình cờ mở lại. Hoá ra nó vẫn còn. Người ta vẫn dùng cái phần báo cáo ấy, mười lăm năm rồi.

Nhưng cái tệp hướng dẫn thì đã bị sửa. Có người thêm vào cuối một dòng, thêm năm hai nghìn mười bốn:

*

Bây giờ tôi nói cái chuyện đã làm tôi vỡ mộng thật sự. Nó không phải mười một cái lỗi. Nó xảy ra vào năm thứ năm.

Hôm ấy có khách Nhật sang. Cả công ty dọn dẹp từ hôm trước, ai cũng mặc sơ mi.

Khách vào, họp ba tiếng. Đến cuối buổi, ông trưởng đoàn có hỏi một câu về cái phần mà đội tôi đang làm.

Sếp tôi trả lời. Trả lời sai.

Không sai nghiêm trọng, nhưng sai. Sai theo kiểu người không trực tiếp làm thì hay sai: ông nói rằng hệ thống có thể xử lý đồng thời năm nghìn người dùng, trong khi con số thật là tám trăm, và tôi biết rõ vì chính tôi đo.

Tôi ngồi ở cuối phòng. Tôi giơ tay.

Sếp tôi nhìn thấy. Ông không gọi tôi. Ông nói tiếp.

Tôi giơ tay lần nữa.

Lần này ông nhìn tôi, và ông lắc đầu một cái rất nhẹ. Nhẹ đến mức trong phòng chỉ có tôi thấy.

Buổi họp kết thúc tốt đẹp. Khách về. Cả công ty đi ăn liên hoan.

Trên đường ra thang máy, sếp tôi đi cạnh tôi, và ông nói, giọng bình thường, không giận:

"Lúc nãy em định nói gì?"

"Dạ, con số ấy là tám trăm ạ. Em đo hôm thứ ba."

"Anh biết."

Tôi ngẩng lên nhìn ông.

"Anh biết chứ," ông nói. "Nhưng em nói ra thì được cái gì? Khách người ta có kiểm tra đâu. Mà giả sử có kiểm tra thì đến lúc ấy mình cũng làm được năm nghìn rồi."

Ông bấm nút thang máy.

"Em còn trẻ. Sau này em sẽ hiểu là trong mấy cái buổi ấy, không ai đến để nghe sự thật cả. Người ta đến để yên tâm."

*

Tối hôm ấy về nhà trọ, tôi ngồi rất lâu.

Tôi không giận sếp. Đến bây giờ tôi vẫn không giận ông. Ông nói đúng, đúng đến mức mười bảy năm sau tôi vẫn chưa cãi lại được câu nào.

Cái làm tôi ngồi lâu là chuyện khác.

Tôi nhớ đến con bé mười bảy tuổi đạp xe qua cánh đồng, cười một mình, nghĩ rằng mình sẽ làm cái này cả đời.

Con bé ấy tưởng nghề này là làm ra thứ mới từ chỗ không có gì.

Còn tôi, năm ấy hai mươi bảy tuổi, ngồi trong phòng trọ mười hai mét vuông, vừa hiểu ra rằng nghề này thật ra là: biết sự thật, và giữ nó cho riêng mình.