Ở làng ấy, người ta dạy trẻ con một điều trước cả khi dạy chúng đọc.

Nếu đêm có tiếng gọi tên con ngoài cửa — dù là giọng ai — con không được đáp.

Lần đầu, không bao giờ đáp.

*

Ana lên chín thì ông nội mất.

Đám tang làm đủ lệ. Cha xứ đọc kinh. Người ta để một cây nến cháy suốt bên quan tài, vì bóng tối trong nhà có người chết là bóng tối không được phép có. Người ta phủ vải lên tất cả gương trong nhà — cả tấm gương nhỏ mẻ góc mà bà nội soi mỗi sáng.

Ana hỏi tại sao phải che gương.

Bà nội bảo: để linh hồn không nhìn thấy mình. Kẻ nào nhìn thấy mình sau khi chết thì không chịu đi.

*

Chôn xong, việc chưa xong.

Tang ma ở đây không kết thúc ở nấm mộ. Nó kéo dài qua lễ chín ngày, sáu tuần, một năm. Mỗi mốc là một lần thắp nến, một lần dọn mâm, một lần cha xứ đọc. Người ta gọi đó là đưa đường.

Vì theo lệ làng, linh hồn không đi thẳng. Nó đi chậm, nó dừng lại, nó ngoái. Và nếu ở giữa đường có gì níu nó — một việc chưa làm xong, một lời hứa chưa trả, một người khóc nhiều quá — thì nó quay lại.

Kẻ quay lại ấy có tên: strigoi.

*

Dân gian phân biệt hai loại, và sự phân biệt ấy chính là chỗ ghê nhất.

Strigoi viu là kẻ còn sống. Có những người, theo lệ, sinh ra đã mang dấu: đứa bé chào đời còn nguyên màng ối trên đầu, đứa con thứ bảy cùng giới trong một nhà. Người ta bảo hồn kẻ ấy biết rời thân đi lang thang trong đêm mà chính chủ không hay. Sáng dậy, họ chỉ thấy mệt.

Strigoi mort là kẻ đã chết. Là ông, là bà, là chồng, là đứa em.

Người ta không sợ quái vật. Người ta sợ chính người nhà mình.

*

Sáu tuần sau đám tang, mùa đông tới. Đêm dài ra. Tuyết đọng trên hàng rào gỗ.

Rồi có tiếng gõ cửa.

Không mạnh. Ba tiếng, chậm, đều — kiểu gõ của người biết chắc trong nhà có ai. Rồi im. Rồi một giọng gọi tên Ilie, cha của Ana.

Đúng tên. Đúng giọng.

*

Bà nội đang ngồi bên bếp. Bà không đứng dậy. Bà không quay đầu.

Bà chỉ với tay, nắm cổ tay Ana, và siết một cái rất khẽ. Nghĩa là: im.

Ngoài cửa lại gọi. Lần thứ hai. Giọng ấy không giận, không van. Nó chỉ gọi, như người ta gọi lúc đi làm đồng về, tay còn bận nên nhờ mở cửa hộ.

Cha Ana ngồi bất động ở góc nhà. Ông là người to khỏe nhất làng. Đêm ấy ông không nhúc nhích một ngón tay.

Lần thứ ba, giọng ấy không gọi ông nữa.

Nó gọi Ana.

*

Bà nội đứng lên rất chậm.

Bà ra chỗ khung cửa, nơi treo mấy nhánh tỏi bện lại — thứ mà nhà nào ở đây cũng có, không phải để nấu. Bà xát tỏi lên bậu cửa, lên khe cửa, lên lỗ khóa. Rồi lên khung cửa sổ, từng ô một.

Xong, bà lấy một nắm hạt kê trong hũ, mở he hé cửa vừa đủ, và rắc ra ngoài thềm. Một nắm nữa. Rồi bà đóng cửa lại.

Ana hỏi rắc thóc làm gì.

Bà nội nói, giọng bình thường như đang bảo cháu đi ngủ: kẻ trở về không đi qua được chỗ có hạt. Nó phải nhặt. Nó phải đếm. Một hạt một lần đếm, không được bỏ sót hạt nào, không được đếm nhầm — nhầm là phải đếm lại từ đầu.

Và gà thì gáy trước khi đếm xong.

*

Đêm ấy không ai ngủ.

Ana nằm nghe. Gió. Tuyết rơi trên mái. Và ở ngoài thềm, thi thoảng, một tiếng rất nhỏ — như móng tay chạm gỗ. Chạm, ngừng. Chạm, ngừng.

Đều đặn suốt đêm.

Gần sáng thì hết. Gà gáy. Rồi hết thật.

Sáng ra Ana chạy nhìn. Thềm nhà sạch bong, không còn một hạt kê nào. Tuyết trên bậc phẳng lì, không dấu chân.

Bà nội nhìn cái thềm sạch ấy hồi lâu, rồi vào nhà đốt nến, và nhờ người đi mời cha xứ.

*

Cha xứ đến. Ông không mắng ai, không bảo ai mê tín. Ông đọc kinh cầu cho người đã khuất, làm lễ tưởng niệm, và dặn nhà làm cho đủ mâm, đủ lễ, đủ mốc — vì theo ông, cái nhà này còn nợ người đã đi một đoạn đường.

Người ta không nói thêm gì nữa. Việc ấy không phải chuyện để bàn to.

Nhưng từ đó, mỗi năm đến đêm Thánh Andrei, ngày 30 tháng Mười Một — đêm mà cả vùng đều tin là đêm những kẻ trở về mạnh nhất, đêm chó sói và đêm canh tỏi — bà nội lại làm đúng ba việc.

Phủ vải lên gương. Xát tỏi quanh khung cửa. Và rắc một nắm hạt ra thềm trước khi tắt đèn.

*

Ana lớn lên, đi lấy chồng, có con.

Bà dạy con mình chữ, dạy con hát, dạy con vắt sữa bò.

Và dạy nó một điều trước cả những thứ ấy.

Đêm, nếu ngoài cửa có ai gọi tên con — kể cả khi con nhận ra giọng, nhất là khi con nhận ra giọng — thì lần đầu, con đừng đáp.

Người sống sẽ gọi lần thứ tư.

- Bestiary (M4): Strigoi — ma cà rồng dân gian Romania, có trước và độc lập với hình tượng bá tước trong tiểu thuyết. Hai dạng: strigoi viu (người sống mang dấu — sinh ra còn màng ối, con thứ bảy cùng giới — hồn được cho là rời thân đi trong đêm) và strigoi mort (người đã khuất trở về). Đặc điểm: về đúng nhà cũ, gõ cửa, gọi đúng tên người thân; không tự vào được nếu không có ai đáp lời. Điểm yếu theo dân gian: bị buộc phải đếm hạt rắc trước cửa, và hết hiệu lực khi gà gáy. Phòng: phủ gương, tỏi ở khung cửa và lỗ khóa, làm đủ các mốc lễ tang (chín ngày, sáu tuần, giỗ đầu). Đêm nguy hiểm nhất: 30/11 (Thánh Andrei), và đêm Thánh Gheorghe (23/4).

- So sánh đa văn hóa (M7): Mô-típ "không đáp lời gọi đầu tiên" xuất hiện khắp thế giới: dân gian Việt dặn không thưa khi nghe gọi tên lúc đêm ở nơi vắng; namahage Nhật và nhiều tục Đông Á cũng gắn tên gọi với quyền lực lên người bị gọi. Mô-típ "bắt ma đếm hạt" gần như trùng khít với dân gian Đức (rắc hạt kê chống Alp), Do Thái (arithmomania của quỷ), và Nam Slav. Cùng một logic: kẻ bên kia có sức mạnh nhưng không có quyền tự do — nó bị trói vào luật lệ, và luật lệ thì con người khai thác được. So với vampir Serbia (tale 05) vốn tấn công thẳng vào giấc ngủ, strigoi lịch sự hơn và vì thế đáng sợ hơn: nó xin phép.

- Ghi chú tư liệu: Các yếu tố tín ngưỡng ở đây — hai dạng strigoi, dấu hiệu bẩm sinh, phủ gương trong nhà có tang, tỏi ở khung cửa và lỗ khóa, rắc hạt để buộc đếm, chuỗi lễ chín ngày / sáu tuần / giỗ đầu, đêm Thánh Andrei là đêm strigoi mạnh nhất — đều là tục có ghi chép trong sưu tầm dân tộc học Romania, tiêu biểu là khảo cứu của Agnes Murgoci đăng trên tạp chí Folklore năm 1926. Đây là một bản kể lại theo mô-típ, không phải dịch một dị bản cụ thể: khung truyện (gia đình Ana) do người biên tập dựng để gắn kết các tục lệ có thật; tên nhân vật là tên Romania thông dụng, không ứng với người có thật. Bản kể cố ý không mô tả bất cứ điều gì liên quan đến thi thể hay nghĩa địa, dù dân gian gốc có những chi tiết ấy. Cách xử lý của cha xứ trong truyện phản ánh thực tế lịch sử: giáo hội Chính Thống Romania giải quyết các trường hợp này bằng lễ cầu hồn, không bằng đối đầu với tục làng.