Hôm ấy vị thẩm phán trong vùng đi vắng, dân làng bèn mời thầy Nasreddin ngồi thay để phân xử.

Ông ngồi xuống chiếu, vuốt râu, cố làm ra vẻ nghiêm. Hai người đàn ông đang cãi nhau to được dẫn vào.

Người thứ nhất kể trước. Ông ta nói một mạch, tay chém xuống không khí, kể chuyện con dê, cái hàng rào, mảnh vườn rau bị phá tan. Kể xong, ông ta thở hổn hển nhìn Nasreddin.

Nasreddin gật gù rất lâu.

"Anh nói đúng."

Người thứ hai nhảy dựng lên, mặt đỏ tía tai.

"Sao lại đúng được! Thầy chưa nghe tôi mà!"

"Ừ nhỉ. Thế anh kể đi."

Người thứ hai kể. Cũng một mạch, cũng tay chém xuống không khí, cũng con dê ấy, cái hàng rào ấy, mảnh vườn ấy — nhưng nghe xong thì hóa ra lỗi lại nằm ở phía bên kia. Rào thì mục sẵn, dê thì được thả từ đời nào, vườn thì đã bỏ hoang ba mùa.

Nasreddin lại gật gù rất lâu.

"Anh cũng nói đúng."

Cả gian nhà lặng đi. Người ta nhìn nhau.

Vợ Nasreddin nãy giờ đứng sau tấm rèm nghe hết. Bà không nhịn được nữa, vén rèm bước ra, chống nạnh:

"Ông này hay chưa! Ông xử kiểu gì lạ thế? Hai người nói ngược hẳn nhau, người này bảo đen thì người kia bảo trắng. Không thể cả hai cùng đúng được!"

Nasreddin quay sang nhìn vợ. Ông ngắm bà một lúc, vẻ mặt càng lúc càng thán phục. Rồi ông gật đầu, chậm rãi và thành thật:

"Bà biết không… bà cũng đúng nữa."

- Đoán câu chốt: khi bà vợ quát "không thể cả hai cùng đúng được!", bạn đoán Nasreddin sẽ nói gì? Đây là mẩu mà câu chốt không buồn cười ngay — nó buồn cười sau chừng ba giây, khi người đọc nhận ra ông vừa làm đúng cái việc bà vợ vừa cấm.

- Cơ chế cười: nghịch lý tự nuốt đuôi. Đây là mẩu Nasreddin hay được kể trong các sách thiền và sách triết nhất, vì đằng sau tiếng cười có một câu hỏi thật: khi hai người kể cùng một sự việc mà ra hai câu chuyện khác nhau, người xử phải làm gì?

- Đối chiếu (M7): so với "Nhưng nó phải bằng hai mày" của Việt Nam — cùng là cảnh xử kiện, nhưng bên Việt Nam thầy lý biết rõ ai đúng và cố tình xử sai vì tiền, còn Nasreddin thì thật lòng không biết. Một bên cười cái ác, một bên cười cái khó.

- Nghĩ thêm: bạn đã bao giờ nghe cả hai phía của một chuyện cãi nhau, rồi thấy phía nào cũng có lý chưa?