Pele sinh ra với lửa trong máu, và nước là kẻ thù của nàng ngay từ đầu.

Nàng đến từ một vùng đất xa xôi phía nam, có lẽ là quê hương cổ Kahiki của người Hawaii. Cha nàng là một vị thần, mẹ nàng là nữ thần đất. Nhưng người khiến đời nàng thành một cuộc chạy trốn dài dằng dặc lại là chị gái nàng — Nāmaka (đọc: Na-ma-ka), nữ thần của biển cả.

Hai chị em không đội trời chung. Bởi Pele là lửa, Nāmaka là nước, mà lửa với nước thì muôn đời không thể sống cạnh nhau. Ở đâu Pele khơi lửa, Nāmaka lại đem sóng tới dập tắt. Ở đâu Pele muốn dựng nhà bằng dung nham nóng bỏng, biển của Nāmaka lại tràn vào nhấn chìm.

Cuối cùng, sau một mối bất hòa lớn, Pele phải rời quê. Nàng lên một chiếc thuyền lớn, mang theo các em trai em gái, và cả một vật báu: cây gậy đào thần Pāʻoa (đọc: Pa-ô-a). Với cây gậy ấy, chỉ cần cắm xuống đất, nàng có thể đào ra một cái hố sâu rực lửa — một ngôi nhà cho ngọn lửa trong lòng mình.

Trong đám em, người nàng yêu quý nhất là cô út Hiʻiaka (đọc: Hi-i-a-ka) — nữ thần của điệu múa hula và của cây cỏ xanh tươi. Pele mang Hiʻiaka đi theo dưới dạng một quả trứng, ấp sát bên ngực cho ấm suốt cuộc hành trình. Hai chị em, một nóng bỏng một dịu dàng, là hai nửa của cùng một sức sống.

Đoàn thuyền của Pele trôi mãi trên Thái Bình Dương, cho tới khi thấy những hòn đảo Hawaii nhô lên. Pele mừng rỡ. Đây rồi — vùng đất nàng có thể gọi là nhà.

Nàng cập vào hòn đảo cực bắc, đảo Kauaʻi. Nàng cắm cây gậy Pāʻoa xuống, đào một cái hố sâu để nhóm lửa, để dựng ngôi nhà dung nham của mình.

Nhưng vừa khơi được ngọn lửa, nước đã ùa tới. Nāmaka, người chị biển cả, vẫn không buông tha. Sóng của nàng tràn vào cái hố, phì phì hơi nước, dập tắt ngọn lửa của Pele. Cái hố ngập đầy nước biển.

Pele đành bỏ đi. Nàng chèo tới hòn đảo kế tiếp, Oʻahu. Lại cắm gậy, lại đào, lại nhóm lửa. Và lại một lần nữa, nước của Nāmaka tìm tới, dập tắt tất cả.

Cứ thế, Pele đi dọc theo cả chuỗi đảo Hawaii, từ tây bắc xuống đông nam. Ở mỗi đảo, nàng đào một cái hố lửa; và ở mỗi đảo, biển của chị nàng lại tràn vào dập tắt. Những cái hố ấy — người Hawaii kể — chính là các miệng núi lửa đã tắt, những vũng, những đầm mà ta thấy rải khắp quần đảo ngày nay. Mỗi cái là một lần Pele thử dựng nhà và thất bại.

Cuộc rượt đuổi cứ thế kéo dài xuống phía đông nam. Có chuyện kể rằng trong một trận đối đầu dữ dội, hai chị em đánh nhau tới mức thân xác Pele bị Nāmaka xé nát. Nhưng Pele là lửa, và lửa không chết như thế. Phần hồn thiêng của nàng thoát ra, mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Cuối cùng, Pele tới hòn đảo lớn nhất và trẻ nhất — Đảo Lớn Hawaiʻi. Ở đây, nàng cắm cây gậy Pāʻoa xuống một ngọn núi khổng lồ, và đào sâu, sâu hơn tất cả những lần trước. Nàng đào tới tận lòng đất, tới nơi mà sóng biển của Nāmaka không thể nào với tới.

Đó là Kīlauea (đọc: Ki-lau-ê-a), và trong lòng nó là hố lửa Halemaʻumaʻu. Ở đây, sâu và cao và xa khỏi tầm với của biển, Pele cuối cùng cũng nhóm được ngọn lửa vĩnh cửu của mình. Nước không dập tắt nổi nó nữa. Đây là nhà nàng, mãi mãi.

Từ đó, người Hawaii tin rằng Pele sống trong lòng Kīlauea. Khi núi lửa phun trào, dung nham đỏ rực chảy tràn ra biển, ấy là Pele đang dựng thêm đất mới. Bởi mỗi lần dung nham chảy tới bờ, gặp nước biển nguội đi và đông cứng lại, hòn đảo lại lớn thêm ra một chút. Hawaiʻi tới nay vẫn đang lớn dần, từng centimet một, dưới bàn tay của nữ thần lửa.

Người Hawaii kính sợ Pele, vì nàng vừa là đấng sáng tạo vừa là đấng hủy diệt. Chính lửa của nàng tạo ra đất đai màu mỡ để trồng trọt; nhưng cũng chính lửa ấy có thể nuốt chửng cả một ngôi làng nếu nàng nổi giận.

Nên người ta kể nhau nghe những câu chuyện dặn dò. Rằng Pele đôi khi hiện hình thành một thiếu nữ tuyệt đẹp, tóc đen dài, để thử lòng người. Đôi khi nàng hiện thành một bà lão gầy gò, run rẩy đi bên đường, xin một hớp nước hay một chỗ nghỉ chân.

Kẻ nào tốt bụng, chia sẻ với bà lão ấy, sẽ được nàng ban phước. Còn kẻ nào keo kiệt, xua đuổi bà, thì đến đêm dòng dung nham của Pele có thể chảy tới, liếm qua nhà cửa ruộng vườn của hắn, chỉ chừa lại đúng những nhà của người đã đối tốt với bà lão.

Và người ta còn kể: chớ bao giờ mang đá dung nham của Pele rời khỏi Hawaii làm của riêng, vì đó là lấy trộm thân thể nàng — kẻ nào làm vậy sẽ gặp xui rủi cho tới khi trả đá về chỗ cũ. Cho tới hôm nay, người ta vẫn gọi những sợi thủy tinh núi lửa mảnh như tơ là "tóc của Pele", và những giọt dung nham tròn đông cứng là "nước mắt của Pele".

Còn cô em út Hiʻiaka, quả trứng mà Pele từng ấp bên ngực, đã nở thành nữ thần của điệu múa hula và của rừng cây xanh. Ở đâu Pele đốt cháy trụi bằng lửa, Hiʻiaka lại theo sau, phủ lên vùng đất ấy một tấm áo dương xỉ và hoa lá xanh non. Hai chị em, lửa và mầm sống, cùng nhau viết nên gương mặt của quần đảo Hawaii: đất sinh ra từ lửa, rồi được sự sống phủ xanh trở lại.

So sánh đa văn hóa (M7 — "Lửa và Nước / Đấng vừa tạo vừa hủy"): Pele là hình mẫu vị thần vừa sáng tạo vừa hủy diệt — lửa của nàng giết chóc nhưng cũng sinh ra đất mới. Cuộc chiến bất tận Pele (lửa) ↔ Nāmaka (nước) là một biến thể của mô-típ đối cực nền tảng, gặp ở Muspelheim–Niflheim (lửa–băng, Bắc Âu) hay âm–dương (phương Đông). So với Rắn Cầu Vồng (tale sau) tạo đất bằng nước, Pele tạo đất bằng lửa — hai con đường sinh thành trái ngược.

Thẻ Bestiary mở khóa (M4): Pele — nữ thần núi lửa.