Maui là đứa con út, và không ai coi nó ra gì.

Khi mới sinh, nó bé xíu và yếu ớt tới mức mẹ nó, bà Taranga (đọc: Ta-ran-ga), tưởng nó không sống nổi. Bà cắt một lọn tóc búi trên đầu mình, bọc đứa bé lại, rồi thả xuống sóng biển. Người ta gọi nó là Māui-tikitiki-a-Taranga — "Maui bọc trong búi tóc của Taranga".

Nhưng biển không nuốt lấy nó. Sóng ru nó, sứa bọc quanh nó cho ấm, rồi tổ tiên dưới biển nuôi nó lớn. Khi đã thành một cậu bé lanh lợi, Maui tự tìm đường về với mẹ và bốn người anh trai.

Các anh không tin nó là em ruột. "Mẹ chỉ có bốn đứa con thôi," họ nói. Nhưng Taranga nhận ra đứa con bà từng thả xuống biển. Từ đó Maui sống cùng gia đình — luôn là đứa nhỏ nhất, luôn bị các anh xem thường, và luôn khiến họ kinh ngạc bằng những trò không ai ngờ tới. Vì Maui mang trong mình dòng máu thần, và một cái đầu đầy mưu mẹo.

Mỗi ngày, bốn người anh chèo thuyền ra khơi đánh cá, và mỗi ngày họ đều gạt Maui ở lại. "Mày còn nhỏ," họ nói. "Ra biển chỉ vướng chân."

Maui tức lắm. Nhưng nó không cãi. Nó chuẩn bị.

Trước hết, nó cần một lưỡi câu xứng đáng. Nó tìm tới bà của mình — có chuyện kể là Murirangawhenua, một bà lão thần dưới cõi khác. Bà đã già lắm, chỉ còn chờ chết. Bà tháo cái hàm dưới của mình đưa cho Maui — một khúc xương hàm thần, cứng và thiêng. Maui mài nó thành một chiếc lưỡi câu, khảm xà cừ óng ánh, buộc vào một sợi dây bện chắc chưa từng có.

Đêm trước buổi ra khơi, Maui lẻn xuống thuyền của các anh, chui vào nằm nép dưới sàn ván, phủ đồ lên mình. Rồi nó nằm im chờ.

Sáng sớm, bốn người anh đẩy thuyền ra biển, chẳng hề biết em út đang nấp bên dưới. Họ chèo mãi ra khơi. Khi đã xa bờ, tới chỗ đánh cá quen thuộc, Maui mới ló đầu ra khỏi tấm phủ.

Các anh giật mình, giận dữ: "Lại là mày! Chèo vào bờ ngay, trả nó về!"

Nhưng Maui đã tính trước. Nó khẽ đọc một câu thần chú, và biển bỗng rộng ra mênh mông — bờ lùi xa tít tắp, không cách nào quay lại kịp. Các anh đành chịu, cho nó ở lại trên thuyền.

Bốn người anh buông câu, kéo lên đầy khoang cá. Khi cá đã chất cao, họ bảo nhau chèo về.

"Khoan đã," Maui nói. "Đến lượt em thả câu."

Các anh cười nhạo. "Mày làm gì có lưỡi câu tử tế. Mà có thì ở chỗ này còn con cá nào cho mày câu nữa."

Maui lặng lẽ lấy ra chiếc lưỡi câu xương hàm thần. Nó xin ít mồi, các anh không cho. Thế là Maui tự đấm vào mũi mình cho chảy máu, bôi máu mình lên lưỡi câu làm mồi — thứ mồi thiêng nhất, máu của một kẻ mang dòng thần.

Nó thả câu xuống. Sợi dây tuột đi rất lâu, rất sâu, sâu hơn bất cứ chỗ nào các anh từng câu. Lưỡi câu chìm mãi xuống, xuống tận đáy biển — và ở dưới đó, nó ngoạm phải một thứ.

Không phải cá.

Lưỡi câu của Maui đã móc vào nóc nhà của thần biển dưới đáy — hoặc, như người ta vẫn kể, vào chính hòn đảo nằm ngủ dưới lòng đại dương.

Maui bắt đầu kéo. Sợi dây căng như sắp đứt. Nó chống chân, gồng hết sức, đọc thần chú của tổ tiên. Cả con thuyền nghiêng ngả, dựng đứng lên. Các anh hoảng loạn bám chặt mạn thuyền, gào lên bảo nó buông ra kẻo lật thuyền chết cả lũ.

Maui không buông. Mồ hôi và máu chảy ròng. Nó kéo, kéo mãi — và từ dưới mặt nước sôi sục, một khối đất khổng lồ trồi lên.

Nước ào ào chảy khỏi những sườn dốc. Núi non hiện ra, thung lũng hiện ra, rừng cây ròng ròng nước biển. Một hòn đảo mới toanh vừa được lôi lên khỏi lòng đại dương, còn nóng hổi và run rẩy dưới ánh mặt trời.

Người Māori gọi hòn đảo ấy là Te Ika-a-Māui — "Con Cá của Maui". Đó chính là Đảo Bắc của New Zealand, mà nếu nhìn trên bản đồ, người ta bảo nó vẫn có hình một con cá đuối khổng lồ. Còn chiếc thuyền của các anh trở thành Đảo Nam, và chiếc lưỡi câu thần hóa thành cái mũi đất cong cong ở một đầu đảo.

Maui thở hổn hển, sung sướng nhìn hòn đảo mình vừa kéo lên. Nó dặn các anh thật kỹ:

"Đây là đất thiêng, vừa mới ra khỏi biển. Các anh ngồi yên đây trông thuyền. Để em lên bờ, tạ ơn các thần đã cho ta hòn đảo này. Tuyệt đối đừng đụng vào nó, đừng cắt xẻ gì cả, cho tới khi em cúng tế xong."

Nói rồi Maui lên đường đi tìm chỗ dâng lễ.

Nhưng vừa nó đi khuất, bốn người anh đã không nhịn được. Con cá — hòn đảo — đẹp và béo tốt quá. Họ rút dao ra, xẻo thịt nó, tranh nhau chia phần, chẳng đợi lời cúng tế của em.

Và hòn đảo đau đớn. Nó quằn quại dưới những nhát dao. Mặt đất phẳng phiu đang lành lặn bỗng oằn lên, nứt ra, dựng thành những rặng núi lởm chởm, những vực sâu, những thung lũng gồ ghề.

Đó là lý do — người Māori kể — vì sao Đảo Bắc không bằng phẳng mà đầy núi non hiểm trở. Nếu ngày ấy các anh của Maui biết kiên nhẫn chờ em cúng tế xong, hòn đảo hẳn đã là một dải đất bằng phẳng, dễ sống. Nhưng vì lòng tham và sự nóng vội của họ, con cá của Maui mãi mãi mang trên mình những vết dao.

Maui trở lại, nhìn hòn đảo bị băm nát, chỉ biết thở dài. Nó đã kéo được cả một vùng đất lên khỏi đáy biển — kỳ tích mà không thần nào từng làm. Nhưng ngay cả kẻ mưu mẹo nhất cũng không ngăn nổi lòng người.

Dẫu vậy, đất đã có đó. Người ta có nơi để sống, để dựng làng, để sinh con đẻ cái. Và từ đó về sau, mỗi khi đứng trên những ngọn đồi của đảo, người Māori lại nhớ: nơi này từng nằm dưới đáy biển, cho tới ngày đứa con út bị coi thường quyết chứng minh cho cả thế gian thấy nó là ai.

So sánh đa văn hóa (M7 — "Kẻ Bịp & Anh hùng khai hóa"): Maui là kẻ bịp kiêm anh hùng khai hóa — đứa út bị xem thường nhưng đem về cho loài người những thứ nền tảng (ở đây là đất đai). Mô-típ "đứa con bị bỏ rơi/bị coi thường hóa anh hùng" gặp lại ở Karna (Ấn Độ), Sargon (Lưỡng Hà) hay chính Maui khắp Polynesia. Trong tale sau, ta sẽ thấy Maui làm một kỳ tích còn lớn hơn: trói cả mặt trời.

Thẻ Bestiary mở khóa (M4): Maui.