Đứa con cuối cùng của Izanami là thần Lửa.

Nàng sinh nó ra, và ngọn lửa trong hình hài đứa con đã thiêu đốt nàng. Izanami đổ bệnh. Nàng nằm liệt, thân thể cháy bỏng, và dù Izanagi (đọc: I-da-na-gi) khóc đến đâu, nàng cũng không gượng dậy được nữa.

Izanami chết. Đó là cái chết đầu tiên của thế gian.

Người ta chôn nàng bên sườn núi. Còn Izanagi thì gục xuống bên xác vợ, khóc ròng. Nước mắt chàng rơi cũng hóa thành một vị thần. Cơn giận của chàng bùng lên — chàng rút kiếm chém đứt đầu đứa con thần Lửa đã giết mẹ nó. Nhưng dù có làm gì, Izanami cũng không trở về.

Chàng không chịu nổi. Chàng quyết định làm một việc chưa ai từng làm: đi xuống cõi chết mà tìm vợ về.

Cõi chết ấy tên là Yomi (đọc: Y-ô-mi), nghĩa là Hoàng Tuyền — miền suối vàng tối tăm nằm sâu dưới lòng đất. Izanagi tìm ra lối xuống, một cái dốc dài hun hút, và cứ thế đi xuống mãi, xuống mãi, cho tới khi ánh sáng mặt đất tắt hẳn sau lưng.

Dưới ấy tối đen. Không trăng, không sao. Chỉ có tiếng gió lạnh và mùi ẩm mốc của đất sâu.

Izanagi lần tới trước một tòa cung điện. Cửa đóng kín. Chàng gọi vào trong: "Izanami ơi, vợ của ta. Đất đai ta với nàng dựng nên vẫn còn dang dở. Xin nàng hãy về với ta."

Từ trong bóng tối sau cánh cửa, giọng Izanami vọng ra. Nàng còn đó. Nàng nói: "Chàng ơi, sao chàng không đến sớm hơn? Ta đã lỡ ăn thức ăn của cõi Yomi mất rồi. Ai đã ăn cơm dưới này thì thuộc về dưới này. Ta e khó lòng trở lại."

Nhưng nghe giọng chồng tha thiết, nàng động lòng. Nàng nói: "Thôi được. Ta sẽ vào thương lượng với các thần cõi chết. Nhưng chàng phải hứa một điều: trong lúc chờ, tuyệt đối đừng nhìn vào trong tìm ta. Chàng hứa chứ?"

Izanagi hứa. Nàng lui vào sâu trong bóng tối.

Chàng đứng đợi. Đợi mãi. Thời gian dưới Yomi trôi chậm như nhựa cây. Bóng tối đặc quánh vây quanh. Càng đợi, lòng chàng càng bồn chồn. Vợ chàng đi đâu lâu thế? Nàng có sao không?

Cuối cùng, không nhịn được nữa, Izanagi bẻ một chiếc răng lược cài trên tóc. Chàng nhóm nó lên thành một ngọn lửa nhỏ. Rồi chàng bước qua cửa, soi vào trong tìm vợ.

Ngọn lửa run rẩy hắt sáng.

Và Izanagi thấy nàng.

Người vợ xinh đẹp ngày xưa không còn nữa. Cái chết đã ở lại quá lâu trong thân thể nàng. Izanami giờ là một hình hài rữa nát, tối tăm, bị bóng đêm Yomi ăn mòn. Quanh thân nàng, tám vị quỷ sấm gầm gừ trú ngụ.

Izanagi hét lên kinh hoàng. Chàng vứt cả ngọn lửa, quay đầu bỏ chạy.

Izanami tỉnh dậy. Nàng thấy chồng đã nhìn thấy mình trong hình hài ấy — điều nàng cấm ngặt. Nỗi tủi hổ hóa thành cơn giận dữ. "Chàng đã làm ta nhục nhã!" nàng gào lên. Rồi nàng sai lũ nữ quỷ Yomi đuổi theo.

Izanagi chạy như bay ngược lên con dốc. Lũ quỷ đuổi sát gót. Chàng giật chiếc khăn buộc tóc ném xuống — khăn hóa thành chùm nho dại, lũ quỷ dừng lại vồ ăn. Chàng lại chạy. Chúng lại đuổi. Chàng ném chiếc lược — lược hóa thành rừng măng, chúng lại xúm vào nhổ ăn.

Cứ thế, chàng vừa chạy vừa ném, cho tới khi thấy ánh sáng mờ mờ nơi cửa cõi Yomi. Một cây đào mọc bên lối. Izanagi vơ lấy ba quả đào ném vào lũ quỷ. Loài quỷ sợ đào — chúng rú lên rồi lùi cả lại. (Từ đó người Nhật tin quả đào xua được tà ma.)

Cuối cùng, chính Izanami đích thân đuổi tới cửa. Izanagi vội vần một tảng đá khổng lồ, lấp kín miệng con dốc dẫn xuống Yomi. Tảng đá ấy chặn đôi hai cõi sống và chết mãi mãi.

Đứng hai bên tảng đá, hai vợ chồng nói với nhau lời cuối.

Izanami gọi vọng qua đá: "Chàng nỡ chặn ta lại sao? Vậy thì mỗi ngày, ta sẽ bóp chết một nghìn người ở cõi trên của chàng!"

Izanagi đáp: "Nếu nàng làm vậy, thì mỗi ngày, ta sẽ dựng một nghìn năm trăm nhà sinh nở, cho một nghìn năm trăm đứa trẻ chào đời."

Và thế là luật của thế gian được định. Mỗi ngày có người chết đi, nhưng luôn có nhiều hơn thế được sinh ra. Cái chết là thật, nhưng sự sống thì mạnh hơn.

Izanagi quay lưng khỏi tảng đá. Chàng đã chạm vào cõi chết, và thân mình chàng đầy ô uế của Yomi. Chàng lần ra tới một dòng sông trong, cởi bỏ áo mũ, và bước xuống nước tắm gội.

Khi làn nước cuốn đi hết bụi bẩn của cõi chết, một điều kỳ diệu xảy ra: từ chính hành động gột sạch ấy, những vị thần mới bắt đầu ra đời.

🌍 Liên hệ đa văn hóa (M7 — Xuống âm phủ): Câu chuyện Izanagi xuống Yomi tìm vợ giống lạ lùng với thần thoại Hy Lạp: Orpheus xuống địa phủ tìm vợ Eurydice, cũng bị cấm nhìn lại, và cũng mất vợ vì phá điều cấm. Ở Lưỡng Hà là nữ thần Inanna xuống địa phủ; ở Phật giáo là Mục Liên cứu mẹ. Vì sao gần như mọi nền văn hóa đều đặt ra một điều cấm khi tiếp xúc cõi chết? Nếu là bạn đứng chờ ngoài cửa Yomi — bạn có nhịn được mà không nhìn vào không?

🕸️ Bản đồ quan hệ (M1): Ngay sau cảnh tắm gội này, ba vị thần lớn nhất sẽ ra đời từ thân Izanagi — không có mẹ, mà từ nước rửa cái chết. Đó là mắt trái, mắt phải và mũi của chàng. Đọc tiếp Tale 03 để gặp họ.