Có một kẻ tự xưng là bất tử, và bí mật của hắn nằm ở nơi không ai ngờ tới nhất.

Hoàng tử Ivan (đọc: I-van) cưới được Marya Morevna (đọc: Ma-ri-a Mo-rép-na) — một nàng công chúa đồng thời là nữ chiến binh dũng mãnh, người từng cầm quân đánh bại nhiều đạo quân. Họ sống hạnh phúc trong lâu đài của nàng.

Một hôm, Marya phải ra trận. Trước khi đi, nàng trao Ivan chùm chìa khóa và dặn: "Chàng cứ đi khắp lâu đài, mở cửa nào cũng được — chỉ trừ cánh cửa kia. Tuyệt đối đừng mở nó ra." Rồi nàng lên đường.

Ivan sống một mình, và như mọi câu chuyện cổ, sự tò mò thắng lời dặn. Chàng mở cánh cửa cấm.

Trong căn phòng tối, một lão già gầy trơ xương bị xích bằng mười hai sợi xích sắt vào tường. Đó là Koschei Bất Tử (đọc: Cô-sê) — kẻ ác khét tiếng, đã bị Marya bắt và giam giữ. Hắn thều thào: "Ivan tốt bụng, ta khát lắm. Cho ta xin một ngụm nước."

Ivan thương tình, múc cho hắn một gáo nước. Koschei uống cạn, xin thêm. Ivan cho gáo thứ hai, rồi gáo thứ ba. Nhưng mỗi gáo nước lại tiếp thêm sức cho Koschei. Sau gáo thứ ba, hắn giật đứt cả mười hai sợi xích, cười vang: "Cảm ơn Ivan! Giờ ta tự do. Và ta sẽ lấy lại Marya Morevna về làm của ta." Nói rồi hắn biến mất, đuổi theo Marya và cướp nàng đi.

Ivan hối hận khôn nguôi. Chàng quyết lên đường cứu vợ.

Ivan tìm được tới lâu đài của Koschei. Nhân lúc hắn đi vắng, chàng đưa Marya bỏ trốn. Nhưng Koschei có một con ngựa thần biết nói. Con ngựa bảo hắn: "Cứ thong thả gieo lúa mì, chờ nó mọc, gặt, xay thành bột, nướng bánh, ăn xong rồi hẵng đuổi — vẫn kịp bắt Ivan." Quả nhiên, con ngựa thần phi vài bước đã đuổi kịp. Koschei bắt lại Marya, và lần này tha chết cho Ivan một lần "vì đã cho ta nước uống".

Ivan lại tới cứu lần hai, rồi lần ba. Cả ba lần Koschei đều đuổi kịp nhờ con ngựa thần. Đến lần thứ ba, hắn hết kiên nhẫn, chém Ivan thành nhiều mảnh, bỏ vào một cái thùng thả trôi sông.

Nhưng Ivan đã không đi một mình vào cõi này. Trước đó, chàng từng gả ba người chị của mình cho ba vị chúa tể hóa thân — một Chim Ưng, một Đại Bàng, và một Quạ. Ba người anh rể phép thuật ấy cảm nhận được Ivan gặp nạn. Họ vớt cái thùng lên, ghép lại các mảnh thân chàng, rảy nước chết cho liền da thịt và nước sống cho hồi sinh. Ivan sống lại.

"Koschei mạnh vì có con ngựa thần," các anh rể nói. "Muốn thắng hắn, chàng phải có một con ngựa cùng đàn với ngựa của hắn. Đàn ngựa ấy do Baba Yaga chăn giữ, bên kia dòng sông lửa. Hãy đến chỗ mụ."

Trên đường tới chỗ Baba Yaga, Ivan gặp và tha mạng cho ba con vật đang đói: một con chim non, một tổ ong, và một con sư tử cái. Chàng nhường phần ăn của mình cho chúng. Cả ba hứa sẽ báo đáp.

Tới lều chân gà, Ivan xin Baba Yaga một con ngựa. Mụ ra điều kiện: "Được, nếu mày chăn được đàn ngựa của ta ba ngày mà không để sổng con nào. Sổng một con, ta chặt đầu mày cắm lên hàng rào."

Nhưng đàn ngựa của Baba Yaga có phép, cứ thả ra là chạy tán loạn khắp rừng, đầm, đồng. Ngày thứ nhất, chúng chạy vào rừng — đàn chim của con chim non chàng cứu lùa chúng về. Ngày thứ hai, chúng lội xuống đầm — đàn ong lùa chúng về. Ngày thứ ba, chúng tản vào đồng — con sư tử cái xua chúng về. Ba lần Ivan đều hoàn thành nhờ những con vật mang ơn.

Baba Yaga tức tối. Đêm đó, con chim non mách Ivan: "Đừng nhận con ngựa mụ tặng. Hãy lẻn ra chuồng, bắt lấy con ngựa ghẻ gầy gò nằm trong góc — đó mới là con ngựa mạnh nhất, em của ngựa Koschei." Ivan nghe theo, trộm con ngựa xấu xí ấy rồi phóng đi. Baba Yaga đuổi theo tới bờ sông lửa thì không qua được, đành chịu mất.

Con ngựa ghẻ, khi qua sông, hóa thành một tuấn mã oai hùng, nhanh ngang ngửa ngựa của Koschei.

Ivan cưỡi con ngựa thần tới cứu Marya lần cuối. Lần này, khi Koschei đuổi theo, con ngựa của hắn và con ngựa của Ivan ngang sức, không bên nào bỏ xa bên nào. Trong lúc giằng co, con ngựa của Ivan đá cho ngựa Koschei một cú, khiến hắn ngã nhào. Ivan hạ được hắn — nhưng chém thế nào Koschei cũng không chết, vì hắn bất tử.

Bấy giờ Ivan mới hiểu vì sao. Marya đã dò hỏi được bí mật từ chính miệng Koschei: hắn không giữ cái chết của mình trong thân xác. Cái chết ấy được giấu theo một chuỗi lồng vào nhau, ở tận nơi xa xôi nhất:

Trên hòn đảo Buyan giữa biển có một cây sồi già. Dưới gốc sồi chôn một cái rương sắt. Trong rương có một con thỏ. Trong con thỏ có một con vịt. Trong con vịt có một quả trứng. Và trong quả trứng là một cây kim — linh hồn và cái chết của Koschei nằm trong đầu cây kim ấy. Bẻ gãy cây kim, Koschei sẽ chết.

Ivan cưỡi ngựa thần vượt biển tới đảo Buyan. Chàng đào gốc sồi, lấy được cái rương sắt. Chàng mở rương — con thỏ bên trong bật chạy. Nhưng con sư tử cái chàng từng cứu lao ra, vồ giữ con thỏ. Từ con thỏ, một con vịt bay vụt lên trời — con chim non chàng cứu đuổi theo, quắp con vịt xuống. Con vịt hoảng loạn làm rơi quả trứng xuống biển sâu.

Ivan tưởng đã hết hy vọng. Nhưng đàn ong chàng từng cứu — không, lần này là những sinh vật của biển mà chàng từng giúp — mò xuống đáy, tìm được quả trứng, đội lên mặt nước trao cho chàng. (Trong nhiều dị bản, chính con vật cuối cùng chàng thương xót đã lặn tìm quả trứng.)

Ivan cầm quả trứng trong tay. Tin ấy truyền tới Koschei, và lần đầu tiên trong đời, kẻ "bất tử" biết sợ. Hắn quỳ xuống van xin. Nhưng Ivan nhớ tới Marya bị giam cầm, tới bao lần hắn cướp nàng đi. Chàng đập vỡ quả trứng, lấy ra cây kim, và bẻ gãy nó.

Ngay khoảnh khắc ấy, Koschei Bất Tử đổ gục xuống, tắt thở. Kẻ tưởng mình vĩnh viễn không thể chết, cuối cùng chết vì chính điểm yếu hắn giấu kỹ nhất.

Ivan giải thoát Marya Morevna. Hai vợ chồng đốt xác Koschei thành tro, rắc theo gió, để hắn không bao giờ trở lại. Rồi họ cùng ba người chị và ba người anh rể phép thuật mở tiệc mừng, và trở về sống hạnh phúc trong lâu đài của Marya.

Người ta kể lại chuyện này để nhớ một điều: kẻ nào xây sự bất tử của mình trên nỗi sợ và sự giấu giếm, thì dù giấu cái chết vào tận cây kim trong quả trứng, trong con vịt, trong con thỏ, dưới gốc sồi ngoài đảo xa — vẫn có ngày bị tìm ra. Và người kiên trì, biết ơn những con vật nhỏ bé mình từng giúp, cuối cùng sẽ được chính chúng giúp lại vào lúc ngặt nghèo nhất.

M1 — Bản đồ quan hệ: Ivan nối tới Marya Morevna (vợ, nạn nhân), Koschei (phản diện), và Baba Yaga (kẻ canh đàn ngựa thần). Lưu ý: Baba Yaga và Koschei cùng là hai thế lực cai quản rừng sâu và cõi chết của thần thoại Slav.

M4 — Bestiary: Mở khóa thẻ Koschei Bất Tử. Điểm yếu — chuỗi giấu linh hồn: kim → trứng → vịt → thỏ → rương sắt → gốc sồi → đảo Buyan. Bạn có nhớ đúng thứ tự để lần ra cây kim không?

Liên hệ đa văn hóa (M7): Kẻ bất tử giấu điểm chết ngoài thân xác — mô-típ này gặp lại ở gót chân Achilles (Hy Lạp), ở con mắt độc của Balor (Celtic, tale 01), ở "trái tim của người khổng lồ giấu trong quả trứng" khắp cổ tích châu Âu.