Trong vườn thượng uyển của một vị vua, mỗi đêm lại có một tên trộm ánh sáng ghé qua, và không ai bắt được nó.

Vua Vyslav có một khu vườn tuyệt đẹp, và giữa vườn là một cây táo trổ những quả táo vàng. Đó là niềm tự hào của nhà vua. Nhưng gần đây, mỗi sáng ông lại thấy thiếu vài quả. Có kẻ vào vườn trộm táo ban đêm.

Nhà vua sai ba hoàng tử — Dmitri, Vasili, và Ivan (đọc: I-van), con út — thay nhau canh vườn. Hai người anh canh trước, nhưng đều ngủ gục, chẳng thấy gì. Đến lượt Ivan, chàng cố thức. Nửa đêm, cả khu vườn bỗng bừng sáng như ban ngày. Một con chim đáp xuống cây táo — bộ lông vàng cam rực rỡ như lửa cháy, mắt lấp lánh như pha lê. Đó là Chim Lửa (đọc: Zhar-ptitsa), sinh vật đẹp nhất thế gian.

Ivan rón rén tới gần, chộp lấy đuôi chim. Con chim vùng vẫy thoát ra, bay đi mất — nhưng để rơi lại trong tay chàng một chiếc lông vàng. Chiếc lông ấy sáng đến mức soi rực cả căn phòng tối.

Nhà vua ngắm chiếc lông và khao khát có được cả con Chim Lửa. Ông sai ba con trai lên đường tìm nó. Ba hoàng tử phi ngựa tới một ngã ba đường, nơi dựng một tấm bia đá khắc lời cảnh báo cho mỗi hướng đi. Họ chia nhau mỗi người một ngả.

Ivan chọn con đường khó nhất. Chàng đi mãi, cho tới một hôm, một con sói xám to lớn nhảy ra, vồ chết con ngựa của chàng rồi biến mất. Ivan buồn bã đi bộ tiếp. Nhưng rồi con sói quay lại, và lần này nó cất tiếng nói:

"Ivan Tsarevich, ta thương chàng phải đi bộ. Ta đã ăn thịt ngựa của chàng, nên giờ ta sẽ đền: hãy cưỡi lên lưng ta. Ta sẽ chở chàng nhanh hơn bất cứ con ngựa nào, và giúp chàng làm xong việc." Sói Xám (đọc: Sê-rư Vôn) trở thành trợ thủ trung thành của chàng từ đó.

Sói Xám chở Ivan như bay tới lâu đài của vua Dolmat, nơi Chim Lửa bị nhốt trong một cái lồng vàng. Sói dặn: "Ta sẽ đưa chàng qua tường. Vào bắt Chim Lửa. Nhưng nhớ kỹ — chỉ lấy con chim, tuyệt đối đừng đụng vào cái lồng vàng. Đụng vào là chàng gặp họa."

Ivan vào, bắt được Chim Lửa. Nhưng cái lồng vàng đẹp quá, chàng nghĩ: "Không có lồng thì mang chim thế nào?" Chàng đưa tay chạm lồng — lập tức chuông báo động vang khắp lâu đài. Lính ập tới bắt chàng.

Vua Dolmat nói: "Ta tha tội, nếu chàng đi lấy về cho ta con ngựa bờm vàng của vua Afron." Ivan đành nhận lời. Sói Xám thở dài nhưng vẫn chở chàng đi, và dặn: "Vào chuồng bắt ngựa. Nhưng đừng đụng tới bộ dây cương vàng treo bên cạnh."

Ivan lại quên. Chàng bắt ngựa xong, thấy bộ cương vàng lấp lánh, không nhịn được, đưa tay chạm vào — lại chuông reo, lại bị bắt. Vua Afron nói: "Ta tha, nếu chàng mang về cho ta công chúa Elena Xinh Đẹp." Ivan lại đành nhận.

Sói Xám lắc đầu: "Lần này để ta làm. Chàng cứ chờ." Con sói tự mình vào vườn, cõng công chúa Elena chạy ra. Nhưng lần này rắc rối lại là — Ivan và Elena đã đem lòng yêu nhau trên đường về, và chàng không nỡ đem nàng đổi lấy con ngựa.

Con sói thấy chàng buồn, bèn nói: "Đừng lo, ta có cách. Ta sẽ hóa thành công chúa Elena. Chàng cứ đem 'nàng' đổi cho vua Afron lấy con ngựa bờm vàng. Khi chàng đã đi xa với ngựa và công chúa thật, ta sẽ tự thoát ra."

Nói rồi con sói lăn một vòng, biến thành hình công chúa giống hệt. Ivan dẫn "công chúa giả" vào đổi lấy ngựa bờm vàng, rồi phi đi cùng Elena thật. Ở lâu đài, "công chúa" của vua Afron bỗng hóa lại thành sói, nhảy qua tường chạy mất, đuổi theo Ivan.

Con sói lại giở đúng mẹo ấy một lần nữa: nó hóa thành con ngựa bờm vàng, để Ivan đem đổi cho vua Dolmat lấy Chim Lửa. Thế là cuối cùng, nhờ trí khôn của Sói Xám, Ivan có đủ cả ba báu vật — Chim Lửa, ngựa bờm vàng, và công chúa Elena — mà không phải mất thứ gì thật sự.

Tới đây, con sói dừng lại. "Ivan Tsarevich, ta đã trả xong món nợ con ngựa của chàng. Từ đây chàng tự đi được rồi. Chúc chàng bình an." Nói rồi nó biến vào rừng. Ivan cảm tạ, tiếc nuối chia tay người bạn kỳ lạ đã cứu chàng bao phen.

Ivan cùng Elena, Chim Lửa và ngựa bờm vàng lên đường về nhà. Đi được nửa đường, chàng mệt, nằm nghỉ dưới gốc cây và thiếp đi.

Đúng lúc ấy, hai người anh — Dmitri và Vasili — đi tìm Chim Lửa mãi không được, đang trên đường về tay không, tình cờ bắt gặp em út đang ngủ bên cạnh cả một kho báu vật và một công chúa xinh đẹp. Lòng ganh ghét trỗi dậy. Hai người ra tay hại Ivan, cướp lấy Chim Lửa, ngựa bờm vàng và công chúa Elena, rồi đe dọa nàng phải nói dối rằng chính họ đã lập công. Họ mang tất cả về, khoe với cha, và được nhà vua khen thưởng. Còn Ivan thì nằm lại giữa rừng.

Nhưng câu chuyện chưa hết. Con sói xám vẫn dõi theo người bạn của mình. Nó tìm thấy Ivan, và bằng phép của mình — cùng thứ nước trường sinh lấy được nhờ cậy một con quạ — nó cứu sống chàng.

"Người thân của chàng còn nguy hiểm hơn kẻ thù," con sói nói. "Giờ hãy về nhà, và sự thật sẽ tự sáng tỏ."

Ivan cưỡi trên lưng sói, trở về kinh thành. Chàng về đúng lúc đám cưới của người anh cả với công chúa Elena sắp diễn ra. Khi Elena trông thấy Ivan còn sống bước vào, nàng òa lên sung sướng và kể hết sự thật trước mặt nhà vua: chính Ivan mới là người lập công, còn hai người anh là kẻ phản trắc. Chim Lửa cất tiếng hót xác nhận; con ngựa bờm vàng hí vang mừng chủ thật.

Nhà vua nổi giận trước sự dối trá của hai con lớn. Ivan được minh oan, cưới công chúa Elena, và về sau nối ngôi cha. Chim Lửa sáng rực trong cung điện, ngựa bờm vàng đứng trong chuồng vua, và người ta kể mãi về con sói xám trung thành — kẻ đã trả một món nợ nhỏ bằng cả một lòng trung nghĩa lớn.

Về sau, mỗi khi kể lại chuyện này, người Nga hay nhắc tới cái lồng vàng và bộ cương vàng. Nếu Ivan chịu nghe lời sói ngay từ đầu — chỉ lấy đúng thứ mình cần, đừng tham thứ hào nhoáng đi kèm — thì chàng đã không phải trải qua ngần ấy gian nan. Lòng tham những thứ lấp lánh ngoài lề luôn kéo người ta vào rắc rối. Còn lòng trung thành, dù chỉ khởi từ một món nợ nhỏ, lại có thể cứu cả một đời người.

M1 — Bản đồ quan hệ: Ivan ở trung tâm, nối tới Sói Xám (trợ thủ kỳ diệu), Chim Lửa (báu vật), Elena (người yêu), và hai người anh (kẻ phản trắc). Sói Xám là mẫu "trợ thủ động vật biết nói" điển hình của cổ tích Slav.

M4 — Bestiary: Mở khóa hai thẻ — Chim Lửa (Zhar-ptitsa) và Sói Xám. Cách "đối phó" với Chim Lửa: rình lúc nó ăn táo vàng mà bắt, và nhớ — đừng tham cái lồng vàng. Bạn có nghe lời con sói không, hay cũng sẽ với tay lấy cái lồng?