Có một cậu bé nhỏ hơn tất cả bọn con trai ở Ulster, nhưng không đứa nào dám coi thường cậu.

Cậu tên là Sétanta (đọc: Sê-tan-ta). Cha thần thánh của cậu là Lugh — vị thần ánh sáng — dù cậu lớn lên như một đứa trẻ bình thường ở vùng Ulster miền bắc Ireland. Mẹ cậu là em gái của Conchobar (đọc: Con-cho-va), vua Ulster. Nghĩa là cậu bé gọi nhà vua bằng cậu ruột.

Từ khi biết đi, Sétanta đã nghe kể về Đội Thiếu Niên ở kinh thành Emain Macha — một trăm năm mươi cậu con trai quý tộc cùng nhau tập võ, chơi bóng gậy (hurling), thi chạy và ném lao. Cậu nằng nặc đòi đi. Mẹ bảo cậu còn quá nhỏ. Nhưng một buổi sáng, Sétanta lặng lẽ lên đường một mình, mang theo cây gậy đồng, quả bóng, cây lao đồ chơi và một cái khiên gỗ.

Để đỡ buồn dọc đường dài, cậu tự chơi. Cậu tung quả bóng lên trời, lấy gậy đánh nó bay thật xa, rồi phóng theo, ném cây lao đuổi kịp quả bóng, đỡ nó trên khiên trước khi nó chạm đất — cứ thế suốt cả chặng đường, không lần nào để bóng rơi.

Tới Emain Macha, cậu chạy thẳng vào sân chơi của Đội Thiếu Niên. Theo lệ, người lạ phải xin phép được che chở trước khi bước vào — nhưng Sétanta chưa biết lệ đó. Một trăm năm mươi cậu con trai thấy kẻ lạ xâm nhập liền cùng lúc phóng bóng, gậy và lao về phía cậu.

Sétanta không chạy. Cậu đỡ tất cả — hứng bóng trên khiên, gạt gậy, bắt lao giữa không trung. Rồi một cơn giận nóng bừng dâng lên trong người cậu bé. Cậu lao vào giữa đám đông và quật ngã năm chục đứa trước khi vua Conchobar kịp chạy ra can.

"Dừng lại!" nhà vua quát. "Cháu là ai mà dám?"

"Cháu là Sétanta, con của em gái ngài. Cháu tới xin gia nhập Đội Thiếu Niên — nhưng chúng ném cháu trước khi cháu kịp xin che chở."

Conchobar bật cười. Ông nhận ra cậu bé, và nhận ra một điều khác: đứa trẻ này không phải hạng thường. Ông cho cậu ở lại. Chẳng bao lâu, Sétanta trội hơn tất cả — chạy nhanh nhất, đánh bóng xa nhất, không ai thắng nổi cậu trong trò chơi nào.

Ít lâu sau, vua Conchobar được Culann (đọc: Cu-lan) — người thợ rèn tài giỏi nhất Ulster — mời tới nhà dự tiệc. Culann sống trong một trang trại hẻo lánh, canh giữ bởi một con chó ngao khổng lồ. Con chó ấy dữ đến mức phải ba người mới giữ nổi dây xích; ban đêm thả ra, nó là bức tường sống bảo vệ cả cơ ngơi. Không kẻ trộm nào dám bén mảng.

Trên đường đi, Conchobar ghé qua sân chơi và thấy cháu mình đang đánh bóng thắng cả trăm đứa cùng lúc. Thích chí, nhà vua gọi: "Sétanta, tối nay tới nhà thợ rèn Culann dự tiệc với ta."

"Cháu tới ngay ạ," cậu đáp, "chỉ xin chơi nốt ván này. Cậu cứ đi trước, cháu theo dấu xe ngựa sau."

Nhà vua gật đầu rồi lên đường, và trong niềm vui của bữa tiệc, ông quên khuấy rằng còn một đứa cháu đang trên đường tới.

Khi Conchobar và đoàn tùy tùng đã vào trong, cửa đóng lại, Culann hỏi: "Đã đủ khách chưa, thưa đức vua? Tôi thả chó canh nhé?"

"Đủ rồi," nhà vua đáp, hoàn toàn quên mất Sétanta.

Culann thả con chó ngao. Nó chạy một vòng quanh trang trại, đánh hơi bóng đêm.

Vừa lúc ấy, Sétanta tới nơi, vẫn vừa đi vừa tung bóng đánh gậy như thường lệ. Con chó khổng lồ trông thấy cậu bé, gầm lên một tiếng rung chuyển cả trang trại, rồi lao thẳng tới, hàm há rộng.

Trong nhà, mọi người nghe tiếng chó sủa dữ dội. Nhà vua bỗng tái mặt — ông vừa nhớ ra đứa cháu. "Sétanta!" ông kêu lên. Các chiến binh xô ghế đứng dậy, đạp cửa chạy ra, tin chắc sẽ chỉ còn thấy một thi thể bé nhỏ.

Nhưng Sétanta không hề nao núng.

Con chó phóng tới. Cậu bé không có gươm, chỉ có quả bóng đồng và cây gậy. Cậu vận hết sức, đánh quả bóng bay thẳng vào cổ họng con vật đang há miệng. Quả bóng lao sâu vào trong. Con chó nghẹn lại, khựng người. Sétanta chồm lên, túm hai chân sau nó, quật mạnh vào một trụ đá bên đường. Con chó khổng lồ đổ xuống, tắt thở.

Khi đám chiến binh chạy ra tới nơi, họ thấy cậu bé đứng đó, bình thản, không một vết xước, bên cạnh xác con chó dữ nhất Ulster. Cả đoàn reo hò, công kênh cậu lên vai.

Nhưng giữa niềm vui ấy, một người không cười. Đó là Culann, người thợ rèn.

Ông đứng lặng nhìn con chó của mình. "Ta mừng vì cháu còn sống," ông nói với Sétanta, giọng nghẹn. "Nhưng con chó ấy là bạn ta, là người canh giữ cả gia sản và mạng sống của gia đình ta. Không có nó, đêm nay ai bảo vệ nhà ta khỏi kẻ cướp? Ta đã mất người bảo vệ trung thành nhất của mình."

Cả sảnh im lặng. Cậu bé Sétanta bước tới trước mặt người thợ rèn. Cậu không tự bào chữa, không đổ lỗi cho ai quên mời.

"Thưa bác," cậu nói, "cháu đã giết con chó của bác, nên cháu sẽ trả món nợ ấy. Nếu ở Ireland còn một con chó con cùng giống, cháu sẽ nuôi nó lớn cho tới khi nó khỏe mạnh và trung thành như con chó bác vừa mất. Và từ đêm nay cho tới khi con chó ấy đủ sức canh nhà, chính cháu sẽ làm người canh giữ cho bác — cháu sẽ bảo vệ đàn gia súc, đất đai và gia đình bác thay cho con chó."

Cả sảnh lặng đi vì cảm phục. Một cậu bé đủ mạnh để giết con chó dữ nhất xứ, lại đủ khiêm nhường để tự nguyện đứng canh cửa chuộc lỗi.

Bấy giờ có mặt Cathbad, nhà tiên tri của Ulster. Ông đứng dậy, chỉ vào cậu bé và tuyên bố: "Vậy thì từ nay tên cháu sẽ là Cú Chulainn — Con Chó của Culann. Cái tên ấy sẽ được nhắc mãi khắp Ireland."

Cậu bé lúc đầu ngần ngại — cậu thích tên Sétanta của mình. Nhưng Cathbad nói thêm một lời tiên tri: "Cái tên này sẽ vang danh muôn đời. Người mang nó sẽ là chiến binh vĩ đại nhất Ireland từng biết tới. Nhưng — cuộc đời chàng sẽ ngắn ngủi và rực rỡ; danh tiếng chàng sẽ sống lâu hơn chàng rất nhiều."

Cậu bé nghe lời tiên tri về cái chết trẻ của mình. Cậu ngẫm một lát, rồi ngẩng đầu: "Nếu chỉ được sống một ngày mà tên tuổi được nhắc mãi, cháu chọn ngày ấy hơn một đời dài mà không ai nhớ."

Và từ hôm đó, không ai gọi cậu là Sétanta nữa. Cả Ireland biết đến cậu bằng cái tên Cú Chulainn — cậu bé đã giết con chó của thợ rèn, rồi tự mình đứng canh cửa thay nó.

M1 — Bản đồ quan hệ: Ba nút mở ra từ tale này — Cú Chulainn (con thần Lugh, tale 01), vua Conchobar (người cậu quên mời), và thợ rèn Culann (người cậu mắc nợ và tự nguyện trả). Sợi dây "giết chó → thế chỗ canh nhà" chính là gốc rễ cái tên anh hùng.

Suy ngẫm: Cậu bé chọn danh tiếng ngắn ngủi hơn một đời dài lặng lẽ — giống hệt lựa chọn của Achilles trong thần thoại Hy Lạp. Nếu là bạn, bạn chọn đường nào?