Để hiểu vì sao hai đạo quân khổng lồ dàn trận trên cánh đồng Kurukshetra, phải quay lại từ đầu.

Có hai dòng họ anh em con chú con bác. Một bên là năm anh em Pandava (đọc "Pan-đa-va") — dẫn đầu là Yudhishthira công chính, có Bhima sức mạnh và Arjuna cung thủ vô địch. Bên kia là một trăm anh em Kaurava (đọc "Cau-ra-va"), đứng đầu là Duryodhana đầy đố kỵ.

Cả hai cùng có quyền thừa kế ngai vàng. Nhưng lòng ghen ghét của Duryodhana không cho phép chia sẻ. Hắn bày mưu hết lần này tới lần khác để hãm hại anh em Pandava — kể cả một ván cờ gian lận, khiến Pandava mất sạch vương quốc và phải đi đày mười ba năm, còn Draupadi (vợ chung của họ) bị làm nhục giữa triều đình.

Khi mãn hạn đày, Pandava chỉ xin lại phần đất của mình — thậm chí chỉ xin năm ngôi làng nhỏ. Duryodhana ngạo mạn tuyên bố: "Không cho một tấc đất, dù nhỏ bằng đầu mũi kim." Mọi con đường hòa giải đều bị chặn. Chiến tranh trở thành điều không thể tránh. Bên cạnh Pandava, dẫn dắt họ, là một người bạn đặc biệt: Krishna (đọc "Krít-sna") — chính là avatar thứ tám của Vishnu, mang hình người.

Và thế là hai đạo quân khổng lồ dàn trận trên cánh đồng Kurukshetra, sẵn sàng cho trận đánh lớn nhất lịch sử. Vô số vương quốc đã chọn phe. Tù và rúc lên. Không khí đặc quánh chờ đợi cái chết.

Giữa khoảnh khắc ấy, chiến binh vĩ đại nhất phe Pandava — Arjuna — nhờ Krishna (lúc này làm người đánh xe cho chàng) đưa cỗ chiến xa ra giữa hai hàng quân, để chàng nhìn rõ những ai mình sắp phải đối đầu.

Và trái tim Arjuna sụp đổ.

Bởi bên kia chiến tuyến không phải người xa lạ. Đó là ông nội kính yêu đã bế chàng thuở nhỏ. Đó là người thầy đã dạy chàng bắn cung. Đó là các anh em họ, chú bác, bạn bè — cả một dòng tộc, cả những người chàng từng yêu quý.

"Krishna," Arjuna nói, giọng run rẩy, "ta không thể làm điều này. Chiến thắng để làm gì, nếu để có nó ta phải giết chính người thân của mình? Máu của họ sẽ vấy lên tay ta. Một vương quốc giành được bằng cách ấy chỉ toàn tro tàn và tội lỗi. Thà ta buông vũ khí, để họ giết ta còn hơn."

Cây cung Gandiva danh tiếng tuột khỏi tay chàng. Arjuna ngồi phịch xuống sàn xe, không còn sức đứng dậy.

Chính tại đây, giữa hai đạo quân im phăng phắc, Krishna cất tiếng. Cuộc đối thoại giữa hai người trở thành Bhagavad Gita (đọc "Ba-ga-vát Ghi-ta") — "Bài ca của Đấng Chí Tôn" — bảy trăm câu thơ được xem là trái tim triết học của cả đạo Hindu.

Krishna không quát Arjuna phải chiến đấu. Thần dạy chàng nhìn sâu hơn.

Về linh hồn bất tử. "Ngươi than khóc cho những kẻ sắp chết. Nhưng linh hồn không bao giờ chết. Nó không sinh, không diệt. Thân xác chỉ như tấm áo — linh hồn thay áo cũ lấy áo mới, hết kiếp này sang kiếp khác. Người trí không khóc cho cái không thể mất."

Về bổn phận (dharma). "Ngươi là chiến binh. Bảo vệ công lý, chống lại bất công là dharma của ngươi. Trốn khỏi trận này không phải lòng từ bi — mà là chối bỏ bổn phận. Nếu cái ác (những kẻ đã cướp ngôi, làm nhục người vô tội) được để yên cai trị, thì trật tự đạo lý sẽ sụp đổ. Làm tròn bổn phận của mình, dù dở, còn hơn làm tốt bổn phận của kẻ khác."

Về hành động vô cầu — bài học lớn nhất. "Đây là bí mật: Hãy hành động, nhưng đừng bám víu vào kết quả. Ngươi có quyền với hành động của mình, nhưng không có quyền với thành quả của nó. Đừng làm vì ham thắng, cũng đừng bỏ vì sợ thua. Hãy làm điều đúng bởi vì nó đúng, rồi dâng kết quả cho điều cao hơn ngươi. Ai làm việc mà lòng không dính mắc vào được–mất, người đó tự do — dù giữa chiến trận vẫn an nhiên như bậc hiền triết." Đây là nishkama karma — hành động không vì tư lợi.

Rồi, theo lời cầu của Arjuna, Krishna hé lộ hình tướng vũ trụ thật của mình: một dạng thể vô biên chứa cả mặt trời, mặt trăng, cả sáng tạo lẫn hủy diệt, cả thời gian nuốt trọn muôn loài. Arjuna kinh hãi và bừng ngộ — chàng hiểu rằng mọi sinh diệt đều nằm trong một trật tự lớn hơn tầm mắt phàm nhân, và bổn phận của chàng chỉ là làm phần việc được giao với tâm trong sáng.

Krishna khép lại: "Ta đã nói với ngươi điều sâu kín nhất. Giờ hãy nghĩ cho thấu, rồi làm điều ngươi thấy đúng."

Arjuna ngẩng lên. Nỗi hoang mang tan biến. Chàng cúi đầu: "Con đã tỉnh ngộ. Con sẽ làm tròn bổn phận." Chàng nhặt cây cung Gandiva lên.

Trận đại chiến sắp bắt đầu. Nhưng điều còn lại mãi qua hàng nghìn năm không phải tiếng gươm khua, mà là bài học Krishna trao cho Arjuna trên cỗ chiến xa: hãy sống và hành động hết mình vì lẽ phải, nhưng buông bỏ lòng tham được–mất — đó là con đường của cả sự an nhiên lẫn giải thoát.

M3 — "Nếu là bạn?" (điểm phân nhánh trung tâm): Bạn là Arjuna giữa hai đạo quân. Buông cung mà rời trận (để cái ác thắng)? Lao vào chém giết vì ngai vàng (hành động vì tham vọng)? Hay làm tròn bổn phận nhưng buông bỏ kết quả (con đường Bhagavad Gita)? Mỗi nhánh dẫn tới một quan niệm sống khác nhau — và bản gốc đã chọn con đường thứ ba.

M1 — Bản đồ quan hệ: Node Krishna nối với Arjuna bằng cạnh "bạn & người dẫn dắt". Đằng sau tình bạn ấy là cả một mạng lưới: năm anh em Pandava, người anh giấu mặt Karna, và kẻ đối địch Duryodhana.