Ở khắp Ấn Độ, trước khi làm bất cứ việc gì lớn — cưới hỏi, mở tiệm, khởi hành, thi cử — người ta cầu khấn một vị thần trước tiên. Vị thần mình người, đầu voi, bụng tròn, tay cầm bánh ngọt: Ganesha (đọc "Ga-nê-sa"), đấng phá tan mọi chướng ngại.

Nhưng vì sao một vị thần lại có đầu voi? Câu chuyện vừa dịu dàng, vừa đau lòng.

Chuyện rằng nữ thần Parvati (đọc "Pác-va-ti"), vợ của Shiva, sống trên đỉnh núi tuyết Kailash. Shiva thường đi vắng rất lâu, ngồi thiền nơi hoang vắng. Những khi ấy, Parvati một mình, không ai bầu bạn, không ai canh cửa cho nàng.

Một hôm, nàng muốn tắm gội mà chẳng có người gác. Thế là nàng nghĩ ra một cách.

Parvati lấy chút bột thơm và dầu xoa trên da mình, nặn thành hình một cậu bé khôi ngô. Rồi nàng thổi vào đó hơi thở sự sống. Cậu bé mở mắt, mỉm cười gọi nàng là "mẹ". Trái tim Parvati ngập tràn yêu thương. Đây là đứa con do chính tay nàng tạo nên.

Nàng dặn con: "Con hãy đứng canh cửa. Mẹ đi tắm. Tuyệt đối không cho ai vào, dù người đó là ai." Cậu bé gật đầu chắc nịch, cầm gậy đứng gác, lòng đầy tự hào vì được mẹ tin.

Chẳng bao lâu, Shiva trở về nhà.

Tới trước cửa, thần thấy một cậu bé lạ chặn đường. "Tránh ra, ta về nhà ta." Nhưng cậu bé lắc đầu: "Mẹ dặn không cho ai vào. Ông không được qua." Cậu không hề biết người trước mặt là ai; cậu chỉ biết giữ đúng lời mẹ.

Shiva ngạc nhiên, rồi nổi giận. Thần Hủy diệt nào từng bị chặn ngoài cửa nhà mình. Hai bên giằng co. Cậu bé gan lì không lùi một bước. Trong cơn thịnh nộ, Shiva vung vũ khí — và trong chớp mắt, đầu cậu bé lìa khỏi cổ.

Đúng lúc ấy Parvati bước ra.

Nàng nhìn thấy đứa con vừa tạo nằm bất động, và tiếng kêu của nàng làm rung chuyển cả ngọn núi. "Chàng đã giết con của thiếp! Chính tay thiếp nặn nên nó. Nó chỉ làm đúng lời thiếp dặn!" Nỗi đau của người mẹ hóa thành cơn giận có thể thiêu rụi cả vũ trụ. Bầu trời tối sầm.

Shiva bàng hoàng. Thần hiểu mình đã gây ra một điều khủng khiếp — giết một đứa trẻ chỉ vì nó trung thành và can đảm. Thần lập tức tìm cách cứu vãn.

"Ta sẽ trả lại sự sống cho con," Shiva nói. Thần sai các tùy tùng: "Hãy đi về hướng bắc. Sinh vật đầu tiên các ngươi gặp, hãy mang đầu của nó về đây."

Các tùy tùng lên đường, và sinh vật đầu tiên họ gặp là một con voi.

Họ mang đầu voi về. Shiva đặt nó lên thân cậu bé, rồi truyền hơi thở sự sống. Cậu bé cựa mình, mở mắt — sống lại, với một cái đầu voi hiền lành, đôi tai lớn và chiếc vòi dài.

Parvati ôm con vào lòng, nước mắt chan hòa. Con nàng đã trở lại.

Để bù đắp, Shiva ban cho cậu bé những ân điển lớn nhất. "Từ nay con là Ganesha, thủ lĩnh các tùy tùng của ta. Và ta ban cho con điều này: trước mọi việc, mọi lễ nghi, mọi khởi đầu, người ta sẽ cầu khấn con trước tiên. Con sẽ là đấng dời non lấp bể mọi chướng ngại cho những ai thành tâm."

Từ đó, Ganesha trở thành vị thần được yêu mến nhất, được gọi đầu tiên trong mọi lời cầu.

Người ta còn kể: một chiếc ngà của Ganesha bị gãy. Có tích nói chính thần bẻ ngà mình làm bút, để chép lại bộ sử thi Mahabharata khổng lồ khi hiền nhân Vyasa đọc — bởi không cây bút thường nào theo kịp. Vì thế Ganesha cũng là thần của trí tuệ và chữ nghĩa, hình ảnh thường thấy với một ngà nguyên, một ngà gãy.

Cái đầu voi từng là dấu vết của một bi kịch. Nhưng nó đã hóa thành biểu tượng của trí khôn, kiên nhẫn và sức mạnh dịu dàng. Đôi tai lớn để lắng nghe nhiều hơn, chiếc vòi khéo léo có thể nhổ cây lẫn nhặt hạt cải, cái bụng tròn chứa được mọi buồn vui của thế gian.

M6 — Đố vui: Vua quỷ Ganesha canh cửa cho ai? Vì sao thần lại mang đầu voi? Và vì sao người Hindu luôn cầu Ganesha trước tiên mỗi khi bắt đầu việc gì mới? (Gợi ý: hãy nghĩ về danh hiệu "đấng phá chướng ngại".)

M1 — Bản đồ quan hệ: Bấm vào node Ganesha để thấy chàng nối với cha Shiva, mẹ Parvati, và người em Kartikeya — cả một gia đình thần trên đỉnh Kailash.