Vishnu có một lời hứa với thế gian.

"Mỗi khi dharma suy tàn, mỗi khi cái ác dâng lên nuốt điều thiện, ta sẽ giáng thế. Ta sẽ mang một hình hài mới để cứu người lành, trừ kẻ dữ, và lập lại trật tự."

Những lần giáng thế ấy gọi là avatar — "hóa thân". Và mười hóa thân lớn nhất của Vishnu, gọi chung là Dashavatara (đọc "Đa-sa-va-ta-ra", nghĩa là "mười avatar"), kể lại như một dòng lịch sử vũ trụ. Điều kỳ lạ: chúng đi từ loài đơn giản nhất tới hình hài cao nhất, như thể chính sự sống đang tiến hóa.

Một — Matsya, con cá. Thuở xa xưa, một trận đại hồng thủy sắp nhấn chìm thế gian. Vishnu hóa thành con cá khổng lồ, tìm tới hiền nhân Manu (tổ phụ loài người) và báo trước. Cá bảo Manu đóng một con thuyền lớn, chở hạt giống muôn loài. Khi nước dâng ngập trời, chính cá thần kéo con thuyền vượt qua cơn hồng thủy, cứu mầm sống cho thế giới mới.

Hai — Kurma, con rùa. Khi thần và á thần khuấy Biển Sữa tìm cam lồ, ngọn núi dùng làm cây khuấy bị chìm. Vishnu hóa thành rùa khổng lồ, đội núi trên lưng làm điểm tựa, để cuộc khuấy vĩ đại thành công.

Ba — Varaha, heo rừng. Một con quỷ kéo cả mặt đất chìm xuống đáy đại dương vũ trụ. Vishnu hóa thành heo rừng khổng lồ, lặn xuống tận đáy, dùng cặp ngà nâng trái đất đội trở lại lên mặt nước, đặt vào đúng chỗ.

Bốn — Narasimha, người–sư tử. Có một vua quỷ được ban phép lạ: không thần, không người, không thú nào giết được hắn; không giết được ban ngày lẫn ban đêm; không trong nhà lẫn ngoài trời; không bằng vũ khí nào. Hắn tưởng mình bất khả chiến bại nên tự xưng là thần, cấm dân thờ Vishnu — kể cả đứa con trai ngoan đạo của chính hắn. Vào lúc chạng vạng (không ngày không đêm), nơi ngưỡng cửa (không trong không ngoài), Vishnu hiện ra dưới hình nửa người nửa sư tử (không người không thú), dùng móng vuốt (không phải vũ khí) mà trừ diệt hắn, cứu đứa con ngoan. Lời nguyền tinh ranh của cái ác bị hóa giải bằng chính kẽ hở của nó.

Năm — Vamana, chú lùn. Một vua Asura hiền nhưng đầy tham vọng chiếm cả ba cõi. Vishnu hóa thành một chú lùn tu sĩ, tới xin vua "chỉ ba bước đất". Vua cười, gật đầu. Lập tức chú lùn hóa thành khổng lồ: một bước đo hết mặt đất, một bước đo hết bầu trời. Không còn chỗ cho bước thứ ba, ông vua khiêm nhường cúi đầu dâng chính mình. Vishnu ghi nhận lòng thành, ban cho vua cai quản cõi âm.

Sáu — Parashurama, người cầm rìu. Vishnu giáng thế làm một chiến sĩ cầm rìu, trừng phạt tầng lớp quý tộc chiến binh đã trở nên bạo ngược, kiêu căng, ức hiếp dân lành — lập lại cân bằng giữa các tầng lớp.

Bảy — Rama. Hóa thân trứ danh nhất. Hoàng tử Ayodhya, mẫu mực của dharma, giáng thế để diệt vua quỷ mười đầu Ravana. Cả một sử thi khổng lồ, Ramayana, kể về hóa thân này. (Xem các tale 06, 07, 08.)

Tám — Krishna. Hóa thân được yêu mến nhất. Vừa là cậu bé mục đồng tinh nghịch thổi sáo, vừa là hiện thân của Thượng đế. Chính Krishna đứng bên Arjuna trên chiến địa Kurukshetra và cất lên Bhagavad Gita. (Xem tale 09, 12.)

Chín — Buddha. Trong nhiều truyền thống Hindu, chính Đức Phật lịch sử được xem là một hóa thân của Vishnu, giáng thế để dạy lòng từ bi và con đường buông bỏ. (Cách nhìn này là của Hindu giáo, thể hiện tinh thần dung hợp giữa hai truyền thống.)

Mười — Kalki, hóa thân chưa tới. Người ta tin rằng vào cuối Kali Yuga — thời mạt pháp hiện nay, khi đạo lý suy vi tới tận cùng — Vishnu sẽ giáng thế lần cuối dưới hình một chiến binh cưỡi bạch mã, gươm sáng như sao chổi. Kalki sẽ quét sạch cái ác, khép lại chu kỳ già cỗi này, để một thời hoàng kim mới, một Satya Yuga mới, lại bắt đầu.

Nhìn mười hóa thân xếp thành hàng, ta thấy một điều đẹp đẽ: chúng vẽ nên một vòng tròn. Bắt đầu bằng con cá cứu mầm sống khỏi hồng thủy, và sẽ kết bằng người chiến binh khép lại một kỷ nguyên để mở ra kỷ nguyên mới. Cái ác đến rồi đi, nhưng mỗi lần nó dâng lên, lại có một hóa thân giáng xuống. Đó là lời hứa của Vishnu với thế gian: điều thiện không bao giờ bị bỏ rơi mãi mãi.

M5 — Dòng thời gian: Dashavatara chính là xương sống của cả chuyên đề. Hóa thân thứ 7 (Rama) mở ra Ramayana; hóa thân thứ 8 (Krishna) mở ra Mahabharata; hóa thân thứ 10 (Kalki) khép vòng ở Kali Yuga. Hãy dùng nó làm bản đồ để đọc các tale còn lại theo đúng thứ tự vũ trụ.

M7 — So sánh đa văn hóa (đại hồng thủy): Hóa thân đầu tiên, cá Matsya cứu Manu khỏi trận lụt, gợi nhớ Noah trong Kinh Thánh, Utnapishtim trong sử thi Gilgamesh, và Deucalion của Hy Lạp. Bạn thấy điểm chung nào giữa những "người sống sót được báo trước" ấy?