Chiếc quan tài chở xác Osiris (đọc "Ô-si-rít") trôi theo dòng Nin ra biển, rồi dạt vào một bờ xa lạ tận xứ Byblos, một vương quốc bên bờ Địa Trung Hải.

Nơi nó dạt vào, một cây thạch nam nhỏ mọc lên. Và điều kỳ lạ xảy ra: cái cây lớn nhanh khác thường, thân nó phình to, ôm trọn chiếc quan tài vào bên trong lõi gỗ. Chẳng bao lâu nó thành một thân cây khổng lồ, thơm ngát, sừng sững bên bờ biển.

Vua xứ Byblos nghe tiếng cái cây kỳ diệu, liền cho đốn xuống làm cột chống cho cung điện của mình. Không ai biết rằng bên trong cột gỗ ấy có thi thể của vị vua đầu tiên của loài người.

Trong khi đó, Isis (đọc "I-sít") lang thang khắp thế gian đi tìm chồng. Nàng hỏi mọi người nàng gặp. Nàng lần theo mọi dấu vết. Nàng không ăn không ngủ, chỉ đi và tìm, mang trong lòng một tình yêu không chịu khuất phục trước cái chết.

Cuối cùng, những đứa trẻ chăn cừu kể cho nàng nghe về một cây gỗ thơm kỳ lạ ở Byblos. Trái tim Isis mách bảo. Nàng lên đường tới đó.

Tại Byblos, nàng giấu thân phận, xin vào cung làm người hầu. Sự dịu dàng và ánh sáng tỏa ra từ nàng khiến cả hoàng cung yêu mến. Rồi một ngày, nàng thổ lộ mình là ai, và cầu xin nhà vua ban cho nàng cây cột gỗ. Vua Byblos kính sợ nữ thần, bèn cho chẻ cột ra. Từ trong lõi gỗ, Isis lấy được chiếc quan tài chứa thi thể Osiris.

Nàng ôm lấy chiếc rương, khóc nức nở, tiếng khóc thảm thiết đến mức cả gió biển cũng lặng đi. Rồi nàng đưa thi thể chồng trở về Ai Cập, giấu kín trong một đầm lầy rậm rạp ở vùng châu thổ, chờ ngày làm phép hồi sinh.

Nhưng nàng đã sơ suất một điều: nàng phải tạm rời đi. Và trong đêm ấy, tai họa lại ập tới.

Set (đọc "Sết") đang đi săn dưới ánh trăng. Tình cờ, hắn phát hiện chiếc quan tài giấu trong đầm lầy. Nhận ra đó là xác anh mình, cơn giận dữ của hắn bùng lên. Một lần giết chưa đủ. Hắn muốn Osiris biến mất vĩnh viễn, không còn cơ hội hồi sinh.

Set xé thi thể Osiris ra thành nhiều mảnh — mười bốn mảnh — rồi mang mỗi mảnh ném đi một nơi khác nhau trên khắp Ai Cập. Một mảnh ném xuống sông cho cá, một mảnh vứt trong sa mạc, một mảnh giấu nơi rừng sậy. Hắn tin rằng khi thân thể đã bị chia lìa và rải khắp thế gian, thì không phép thuật nào ghép lại nổi.

Khi Isis quay về và thấy chiếc quan tài trống rỗng, trái tim nàng như vỡ tan lần thứ hai. Nhưng nàng không gục ngã.

"Ta sẽ tìm lại từng mảnh," nàng thề. "Dù có phải đi khắp cùng trời cuối đất."

Isis kết một chiếc thuyền nhỏ bằng cói và bắt đầu cuộc tìm kiếm thứ hai — lần này không phải tìm một chiếc rương, mà tìm từng mảnh thân thể chồng rải rác khắp một vương quốc. Em gái nàng, Nephthys (đọc "Nép-thít"), đi cùng. Hai chị em rẽ nước, lội đầm, băng sa mạc.

Ở mỗi nơi tìm thấy một mảnh, Isis dựng một ngôi đền để tưởng niệm. Đó là lý do khắp Ai Cập về sau có nhiều đền thờ Osiris đến vậy — mỗi đền đánh dấu nơi một phần thân thể ngài được tìm thấy, và người dân mỗi vùng đều tự hào rằng Osiris "thuộc về" quê hương họ.

Kiên trì và không mệt mỏi, Isis gom lại được mười ba mảnh. Chỉ thiếu một mảnh duy nhất đã bị cá dưới sông Nin ăn mất, không sao tìm lại. Isis dùng phép thuật nặn lại phần còn thiếu, rồi ghép tất cả các mảnh lại với nhau.

Nhưng ghép lại một thân thể chưa đủ. Nàng cần sự giúp đỡ.

Anubis (đọc "A-nu-bít") — vị thần đầu chó rừng — bước tới. Ngài là bậc thầy của những bí thuật gìn giữ thân xác. Cùng với Isis và Nephthys, Anubis quấn thân thể Osiris trong những dải vải lanh, xức dầu thơm, đọc những lời chú giữ cho thịt da không tan rã. Đây chính là xác ướp đầu tiên trong lịch sử. Từ nghi lễ này mà người Ai Cập về sau ướp xác người chết — họ tin mình đang làm lại điều Anubis đã làm cho Osiris.

Rồi Isis biến hình thành một con chim ưng. Nàng vỗ đôi cánh mạnh mẽ phía trên thân thể chồng, dùng chính hơi thở và luồng gió từ cánh mình để thổi sự sống trở lại. Bằng thứ phép thuật mạnh nhất trần gian — thứ nàng đã tích lũy cả một đời, kể cả cái tên bí mật đoạt từ thần Ra — Isis đã làm nên điều tưởng như không thể: hơi thở trở lại lồng ngực Osiris, dù chỉ trong chốc lát.

Và trong khoảnh khắc thiêng liêng ấy, khi sự sống thoáng trở lại với Osiris, hai người có với nhau một mụn con — một người con trai. Đứa bé ấy tên là Horus (đọc "Ho-rút").

Nhưng Osiris không thể ở lại thế giới người sống. Thân thể ngài đã từng chết, đã bị chia lìa; ngài không thuộc về dương gian nữa. Thay vào đó, ngài đi xuống Duat — cõi chết — và ở đó, ngài trở thành vua của thế giới người chết. Từ nay Osiris ngồi trên ngai vàng nơi âm phủ, phán xét mọi linh hồn đến trước mặt ngài, ban cho họ cơ hội được sống đời đời trong Cánh Đồng Sậy. Cái chết, nhờ Osiris, không còn là kết thúc — mà là một hành trình mới.

Còn Isis, giờ đây là một người mẹ đơn thân, mang một bí mật nguy hiểm: đứa con trai của nàng là người thừa kế hợp pháp ngai vàng mà Set đang chiếm. Nếu Set biết Horus tồn tại, hắn sẽ giết đứa bé ngay lập tức.

Thế là Isis bế con trốn vào vùng đầm lầy rậm rạp ở châu thổ sông Nin. Giữa những bụi cói cao, nàng nuôi Horus trong bí mật. Nàng che chở con khỏi rắn độc, bọ cạp và tai mắt của Set. Nàng hát ru con giữa tiếng nước róc rách và tiếng chim kêu.

Đứa bé lớn lên từng ngày. Đôi mắt nó — một bên là mặt trời, một bên là mặt trăng — ánh lên vẻ cương nghị của một vị vua. Isis nhìn con và biết: một ngày kia, khi Horus đủ mạnh, nó sẽ đứng lên đòi lại thứ thuộc về cha mình.

Cuộc báo thù cho Osiris chưa kết thúc. Nó chỉ mới bắt đầu — và nó sẽ được người con trai này gánh vác.

- So sánh đa văn hóa (M7): Isis xuống tận cùng thế gian tìm người thân đã chết. Người Hy Lạp có Orpheus xuống địa ngục tìm vợ; người Lưỡng Hà có nữ thần Inanna xuống âm phủ; người Nhật có Izanagi tìm Izanami. Vì sao mô-típ "đi tìm người yêu nơi cõi chết" xuất hiện ở khắp nơi?

- Bản đồ quan hệ (M1): Với sự ra đời của Horus, mạng lưới thần đã đủ ba thế hệ của bi kịch: Osiris–Isis (cha mẹ), Set (chú/kẻ thù), Horus (con/người báo thù).

- Liên hệ văn hóa Việt: Người Ai Cập ướp xác vì tin linh hồn còn sống sau khi chết, cần thân xác để nương tựa. Người Việt thờ cúng tổ tiên cũng tin người đã khuất vẫn "còn đó". Bạn thấy hai niềm tin ấy gần nhau ở điểm nào?