Horus (đọc "Ho-rút") đã lớn.

Cậu bé từng trốn trong đầm lầy giờ là một vị thần trẻ đầu chim ưng, mắt sáng như mặt trời và mặt trăng, lồng ngực cháy một ngọn lửa mà kẻ giết cha mình đã nhóm lên. Mẹ chàng — nữ thần Isis (đọc "I-sít") — đã kể cho chàng nghe tất cả: về cha Osiris hiền hòa, về chiếc quan tài, về mười bốn mảnh thân thể rải khắp Ai Cập, về kẻ đang ngồi trên ngai vàng cướp đoạt.

Kẻ đó là Set (đọc "Sết"), chú ruột của chàng.

Horus đứng ra trước tòa các thần — hội đồng Ennead do thần mặt trời Ra (đọc "Ra") chủ tọa — và tuyên bố: "Ngai vàng Ai Cập thuộc về cha ta, Osiris. Cha ta đã chết dưới tay Set. Nay ta là người thừa kế hợp pháp. Ta đòi lại vương miện."

Set gầm lên phản đối. "Thằng bé này còn non nớt! Ngai vàng cần một chiến binh, cần kẻ mạnh nhất để bảo vệ mặt trời khỏi rắn Apophis mỗi đêm. Chỉ có ta đủ sức. Ngôi vua là của ta!"

Và thế là bắt đầu cuộc tranh chấp dài nhất, dai dẳng nhất trong thần thoại Ai Cập — cuộc phân xử giữa Horus và Set, kéo dài tám mươi năm ròng.

Tòa các thần chia rẽ. Nhiều vị thần thấy Horus là người thừa kế chính đáng: con phải nối ngôi cha, đó là lẽ công bằng, đó là Ma'at. Nhưng Ra thì do dự. Ngài thấy Horus còn quá trẻ, còn Set thì mạnh mẽ và hữu ích — chính Set là kẻ đêm đêm cầm giáo đâm rắn Apophis giữ cho mặt trời còn mọc. Ra ngại thay đổi.

Cuộc phân xử kéo dài mãi không dứt, bởi mỗi lần Horus sắp thắng, Ra lại tìm cớ trì hoãn.

Isis không chịu ngồi yên. Bằng mưu trí, nàng bày ra một cái bẫy ngôn từ để buộc chính Set phải tự kết tội mình. Nàng hóa thân thành một người đàn bà xa lạ, đến khóc lóc kể với Set về một câu chuyện: "Chồng tôi là người chăn gia súc đã chết. Nay có một kẻ lạ đến cướp đàn gia súc của con trai tôi, đuổi nó đi. Thưa ngài, như thế có công bằng không?"

Set — không biết mình đang bị gài — phẫn nộ đáp: "Sao lại có thể như thế! Khi người cha còn có con trai, làm gì có chuyện kẻ ngoài đến cướp gia sản của đứa con! Kẻ đó đáng bị trừng phạt!"

Isis lập tức hiện nguyên hình, cười lớn: "Chính miệng ngươi vừa tự xử ngươi! Ngươi vừa nói đứa con trai phải được thừa kế gia sản của cha. Vậy Horus, con của Osiris, chính là người thừa kế ngai vàng — còn ngươi là kẻ cướp!"

Set cứng họng. Cả tòa các thần nghe rõ. Ngay cả Ra cũng phải công nhận Isis nói đúng.

Nhưng Set không đầu hàng. Hắn thách Horus giải quyết bằng những cuộc đọ sức trực tiếp.

Hai chú cháu biến thành hai con hà mã khổng lồ, lặn xuống đáy sông Nin và thi xem ai nhịn thở dưới nước lâu hơn — ba tháng ròng. Rồi họ đua thuyền, thi tài, đấu phép. Set to lớn và hung bạo, dùng cả những thủ đoạn gian trá để hại Horus. Có lần hắn khoét mất đôi mắt của Horus khi chàng đang ngủ và chôn chúng đi. Nhưng nữ thần Hathor đã tìm được và chữa lành đôi mắt ấy bằng sữa linh dương. Con mắt được chữa lành của Horus — Wedjat, "Con Mắt Horus" — về sau trở thành lá bùa hộ mệnh nổi tiếng nhất Ai Cập, biểu tượng của sự lành lặn, che chở và toàn vẹn.

Set mạnh hơn về cơ bắp. Nhưng Horus có điều Set không có: chính nghĩa, sự bền bỉ, và một người mẹ mưu trí cùng cả một tòa các thần dần nghiêng về phía mình.

Cuộc tranh chấp cứ dùng dằng. Tòa gửi thư hỏi ý kiến nữ thần Neith khôn ngoan — bà phán Horus phải được ngôi, và Set nên được đền bù bằng cách khác. Họ hỏi cả Osiris (đọc "Ô-si-rít") từ dưới cõi chết. Osiris gửi lời lên, và lời của ngài đầy uy lực: "Chính ta là kẻ làm cho lúa mì và lúa mạch mọc lên nuôi sống cả các thần lẫn con người. Không một ai, kể cả các vị trên trời, có thể sống mà không có ta. Nếu công lý không được thực thi cho con trai ta, ta sẽ thả những sứ giả dữ tợn của cõi chết lên — bởi cái chết cuối cùng sẽ đến với tất cả, và tất cả rồi sẽ về trước mặt ta."

Lời cảnh cáo từ vua cõi chết khiến các thần rùng mình. Ngay cả Ra cũng không thể xem thường. Vũ trụ nhận ra: Osiris — dù đã chết — vẫn là trụ cột của sự sống, và con trai ngài xứng đáng thừa kế.

Cuối cùng, sau tám mươi năm, tòa các thần Ennead đưa ra phán quyết chung cuộc.

Horus thắng. Chàng là người thừa kế hợp pháp. Chàng được đội vương miện của cả Thượng và Hạ Ai Cập, trở thành vua chính thống của thế gian. Thần Thoth (đọc "Thốt") ghi lại phán quyết bằng chữ viết, đóng dấu công lý.

Từ đó, mọi pharaoh cai trị Ai Cập đều được xem là Horus sống — hiện thân của vị vua chính nghĩa trên ngai vàng. Và khi một pharaoh qua đời, ông trở thành một Osiris, đi xuống cõi chết để được tái sinh. Trật tự — Ma'at — đã được khôi phục sau bao năm hỗn loạn dưới tay Set.

Còn Set thì sao?

Hắn không bị tiêu diệt. Bởi vũ trụ vẫn cần sức mạnh hoang dã của hắn ở đúng chỗ của nó. Ra đưa Set lên trời, cho hắn cai quản sa mạc và bão tố, và giao cho hắn một nhiệm vụ mà không thần nào khác làm nổi: mỗi đêm, đứng nơi mũi con thuyền mặt trời, cầm giáo đâm rắn hỗn mang Apophis, bảo vệ chính ánh sáng mà hắn từng muốn dập tắt.

Đó là sự công bằng sâu xa của thần thoại Ai Cập: hỗn loạn không bị xóa sổ, mà bị đặt vào đúng chỗ để phục vụ trật tự. Kẻ phá vỡ hôm qua trở thành người canh gác hôm nay.

Osiris trị vì cõi chết. Horus trị vì cõi sống. Set canh giữ mặt trời. Ma'at ngự trên tất cả. Vũ trụ, sau bao đau thương, cuối cùng đã tìm lại được thế cân bằng của mình.

Và mỗi buổi sáng khi mặt trời mọc, mỗi khi một pharaoh mới đăng quang, người Ai Cập lại nhớ về vị thần chim ưng đã kiên trì tám mươi năm để đòi lại công lý cho cha — và tin rằng lẽ phải, dù chậm, cuối cùng vẫn thắng.

- Câu hỏi phân nhánh (M3): Bạn là một thành viên tòa các thần. Set mạnh hơn và giỏi chiến đấu; Horus trẻ nhưng là người thừa kế chính đáng. Bạn bỏ phiếu cho "kẻ mạnh nhất" hay cho "người xứng đáng nhất"? Bản gốc thần thoại: tòa cuối cùng chọn Horus — công lý trọng lẽ phải hơn sức mạnh.

- Bản đồ quan hệ (M1): Vòng bi kịch khép lại: Set giết Osiris (Tale 04) → Isis sinh Horus (Tale 05) → Horus báo thù giành ngôi (Tale 06). Ba thế hệ, một cuộc chiến.

- Suy ngẫm: Thần thoại Ai Cập không tiêu diệt cái ác (Set) mà "phân công lại" cho nó việc có ích. Bạn thấy cách xử lý này khôn ngoan hay nguy hiểm?